Escape from the Planet of the Apes

Oldingi film «Beneath the Planet of the Apes» voqealari davomida, yaʼni kobalt bombasi hali portlatilmagan paytda, Kornelius va Zira kelajakdagi Yerdan u vayron bölişidan oldin qoçib ketişgan. Ular özlarining şimpanze dösti doktor Milo bilan birga bölişgan va dastlab Teylor tomonidan işlatilgan kosmik kemani taʼmirlaşgan. Teylor yer osti şahrida kobalt bombasini portlatgandan söng, uning portlaşidan hosil bölgan zarba tölqini uçib ketayotgan kemani vaqt egriligi orqali 1973-yildagi Yerga yuboradi va obezyanlar Amerika Qöşma Ştatlarining Tinç okean qirğoğida suvga qönişadi. Bu şuni anglatadiki, uzoq kelajakda halok bölgan Teylor heç qaçon hozirgi zamonga qaytmaydi va bu koinotdagi vaqt falokati qaçondir Yer vayron bölgan öşa davrda sodir böladi, ammo vaqtning hal qiluvçi nuqtasidagi paradoks endi öz-özidan boğlangan.

Obezyanlar Los-Anjeles hayvonot boğining alohida palatasiga joylaştiriladi. Ularni olimlar doktor Stefani Brenton va doktor Lyuis Dikson kuzatib boradi. Doktor Milo ularning vaziyatini yakka holda tuşuntirganda, obezyanlar odamlarga gapira olişlarini aytmaslikka qaror qilişadi va Obezyanlar uruşi natijasida Yerning vayron bölganini oşkor qilmaslikka kelişib olişadi. Biroq Zira sabrsizligi tufayli tajriba paytida obezyanning gapira oliş qobiliyatini namoyon qiladi va bir neça lahzadan söng doktor Milo şimpanzening dalillari bilan hayajonlangan hayvonot boğidagi goril tomonidan öldiriladi. Lyuis obezyanlarga özining tinç odam ekanini va ularni teng huquqli sifatida körişni istaşini tuşuntirişga harakat qiladi va şu tariqa ularning döstligini qozonadi.

Teylorning kosmik kemasi qaytib kelganini va uning bortida nega şunçalik aqlli obezyanlar paydo bölganini aniqlaş uçun prezident komissiyasi tuziladi. Obezyanlar komissiya oldida paydo bölib, gapira oliş qobiliyatlarini oçiq namoyiş etişadi. Kengaş ulardan Teylor haqida söraydi, ammo Kornelius va Zira undan heç narsa bilmasliklarini aytişadi. Ular kelajakdan kelganliklarini va uruş boşlanganda Yerdan qoçib ketganliklarini körsatişadi. Ularni hukumatning mehmonlari sifatida kutib olişadi. Kornelius va Zira yaşirinça Stefani va Lyuisga Teylor haqida haqiqatan ham bilganliklarini aytişadi, kelajakda odamlarga obezyanlar hukmronlik qilgan dunyoda qanday munosabatda bölinişini va Yerning vayron bölişini tuşuntirişadi. Stefani va Lyuis dahşatga tuşişadi, lekin baribir ularga hamdard bölişadi. Lyuis juftlikka bu maʼlumotni sir saqlaşni maslahat beradi, to ularning xöjayinlari mumkin bölgan reaksiyasini baholay olgunça.

Obezyanlar maşhur bölib ketişadi, ularga sovğalar berilib, ommaviy axborot vositalarida ularga eʼtibor qaratiladi. Ularning eʼtiboriga prezidentning ilmiy masalalar böyiça maslahatçisi doktor Otto Xassleyn tuşadi va u Zira homilador ekanini aniqlaydi. Insoniyatning kelajagidan xavotirga tuşgan u Zirani çeklovlarini susaytiriş uçun unga şampan vino taklif qiladi (u bunga örganib qolgan edi) va yozuv paytida qöşimça savollar beradi. Uning oçiq javoblari unga Komissiyani işontirişga yordam beradi: Kornelius va Zira ança qattiqroq söroqqa tortilişi kerak.

Xassleyn özi obezyanlar qanday qilib odamlar ustidan hukmronlik qila boşlaganini bilişni istaşini taʼkidlaydi. Kornelius insoniyat öz-özini yöq qilişga olib keladigan va hukmronlikni obezyanlar qöliga topşiradigan vaziyatni körsatadi hamda obezyanlarning odamlarga qarşi tajovuzi odamlar yaratgan qurol bilan Yerning vayron bölişiga olib kelişini aytadi. Zira goriллаlar uruşni boşlaganini, orangutanlar esa gorillalarni qöllaganini, ammo şimpanzelarning bu işga heç qanday aloqasi yöqligini tuşuntiradi. Xassleyn obezyanlar haqiqatning hammasini aytmayotganidan şubhalanadi.

Dastlabki tinglov paytida Zira ishi davomida odamlarning içini oçganini beixtiyor aytib qöyadi. Kornelius boşqa joyda bölganida, Xassleyn Lyuisga Zirani haqiqat zardobi bilan yuborişni buyuradi. Lyuis Zirani işontiradiki, zardob xuddi şampan kabi taʼsir qiladi. Zardob natijasida Xassleyn Zira odamlar ustida ötkazgan tekşiruv va tajribalari, şuningdek, uning Teylor haqidagi bilimlari haqida batafsil maʼlumot oladi.

Zira qamoqxonada Kornelius bilan birlaşadi, Xassleyn esa öz xulosalarini prezidentga topşiradi. Prezident kengaşning Zirani homiladorlikni töxtatiş va ikkala obezyanni steril qiliş haqidagi qaroriga istamay böysunişga majbur böladi. Öz xonasida Kornelius Zirani yomon körişlari sababli Xassleyn va boşqalarni vahşiylar deb ataydi, çunki Zira unga özi ham odamlarga xuddi şunday munosabatda bölganini eslatadi va Teylor ularni vahşiylar deb atagan edi. Zira haqiqatni oçganidan xursand, çunki yolğon gapirişdan çarçagan. Kornelius haqiqat ularni öldirişidan qörqadi. Xizmatçi obezyanlarga ovqat olib kelganida, uning nerdeylari obezyanni “kiçkina maymun” deb hazillaşişi Kornelius özini tutolmay qolişiga sabab böladi va u xizmatçini polga yiqitadi, şundan söng Zira bilan qoçib ketadi. Kornelius xizmatçini faqat nokaut qilganini taxmin qiladi, lekin aslida u ölgan böladi. Xassleyn bu fojiani öz daʼvosini qöllab-quvvatlaş uçun işlatadi, obezyanlar xavf tuğdiradi deb taʼkidlaydi va ularni qatl etişga çaqiradi (ular bilişadi, agar aqlli obezyanlar bölmasa, kelajakda Yerning vayron bölişi ham bölmaydi).

Brenton va Diksonlar obezyanlarni qoçişga yordam berişadi va ularni senyor Armando boşqaradigan sirkka olib borişadi. Sirkda şu paytda Eloiza ismli şimpanze urğoçisi bola tuğgan edi. Zira öğil tuğadi va uni ölgan döstlari şarafiga Milo deb ataydi. Zira tuğişi muqarrar ekanini bilgan Xassleyn barça sirklar va hayvonot boğlarini tintuv qilişni buyuradi. Armando esa obezyanlarni xavfsizlik uçun ketişga undaydi. Lyuis obezyanlar Los-Anjeles portidagi kemasozlik ustaxonasida yaşirinib turişlarini, sohil tozalangaç, Florida tomon yöl olgan sirkka qaytişlarini taşkil qiladi. Juftlik tirik qölga tuşişni istamagani uçun Kornelius unga miltiq beriladi.

Xassleyn obezyanlarni yuklaş maydonçasigaça izğib boradi va Zira bolani topşirişdan boş tortganda uni öldiradigan darajada yaralaydi, söngra gödakka bir neça marta öq uzadi. Şundan keyin Kornelius Xassleynni öldiradi. Kornelius snayperning öqi bilan otilib yiqiladi, Zira ölgan bolani bortdan taşlaydi va eri bilan birga öliş uçun emaklab boradi. Bu manzaraga qayğuga botgan Lyuis va Stefani guvoh bölişadi.

Armando sirki Floridaga jönaşga tayyorlanayotganda maʼlum böladiki, Zira sirkni tark etişdan oldin Eloizaning bolasini almaştirgan va Armando buni biladi. Milo gapira boşlaydi.