Indiana Jones and the Temple of Doom

«Indiana Jones and the Temple of Doom» (ingl. Indiana Jones and the Temple of Doom) — 1984-yilda rejissyor Stiven Spilberg tomonidan, ijro etuvçi prodyuser Jorj Lukas yozgan syujet asosida suratga olingan amerikalik sarguzaşt jangari film. Bu arxeolog va sarguzaştçi Indiana Jonsning sarguzaştlari haqidagi filmlar seriyasining ikkinçi filmi bölib, rolni Harrison Ford ijro etgan. Seriyaning birinçi filmi «Indiana Jones: Yöqolgan ahd sandiğini izlab»ning prekvelidir. Lucasfilm kompaniyasi çiqargan sakkizinçi töliq metrajli film. Film ssenariysiga 1939-yilgi «Gunga Din» klassik filmi taʼsir körsatgan.

Suratga oliş Londonda va Şri-Lankada ötkazildi. Suratga oliş 1983-yil 18-aprelda Kandida boşlandi va 5-mayda Buyuk Britaniyaning Hertfordşire şahridagi Elstree Studiosʼga köçdi. Frenk Marshall esladi: «Haşarotlar bilan sahna suratga olingaç, guruh aʼzolari uyga qaytib, soçlari, kiyimlari va poyabzallarida haşarotlarni topişardi». Duglas Slokombning malakali yoritiş örnatişi 80 % suratga oliş pavilonda ötganligini yaşirişga yordam berdi.

Birinçi sahnadagi raqs raqamini Denni Daniels sahnalaştirdi, aktrisa Kepşoga esa stepp raqsini örganiş va xitoy tilida qöşiq aytiş töğri keldi. Biroq aktrisa kiygan, 1920–1930-yillarga oid munçoqlardan tikilgan libos dizayner Barbara Metera tomonidan şunçalik tor qilib tikilgan ediki, u zörğa raqs tuşişga imkon berardi. Filmning boşidagi raqs raqami eng oxirida suratga olindi, garçi libosning özi boşqa sahnalarda daraxtda quritilayotgan holda körsatilgan bölsa-da. Afsuski, fil uni yeya boşladi va libosning butun orqa qismini yirtib taşladi. Metera libosni qolgan munçoqlardan qayta tiklaşga majbur böldi, bunda unga kostyum rassomi Entoni Pauell yordam berdi.

Arqonli köprikni yaratiş uçun işlab çiqaruvçilar yaqin atrofdagi Viktoriya töğoni (Şri-Lanka)da işlayotgan «Balfour Beatty» kompaniyasining britaniyalik muhandislari guruhiga murojaat qilişdi. Harrison Fordning umurtqalararo çurra bor edi, şu sababli u yotoqxonadagi qotil bilan kuraş sahnasida somersalt bajarişga majbur böldi. Aktyor uçun suratga oliş maydonçasiga kasalxona karavoti olib kelindi, u syomkalar orasidagi tanaffuslarda şu yerda dam olardi. Lukas şunday degan edi: «U zörğa oyoqqa turardi, lekin şunga qaramay har kuni şu yerda edi, şuning uçun suratga oliş töxtamadi». Lukas 21-iyunda Fordni Kaliforniyadagi Centinela kasalxonasiga olib ketişganda suratga olişni töxtatmadi. Beş hafta davomida Fordning örnini dublyor Vik Armstrong bosdi, uning xotini esa Kepşoning örnini egalladi.

Makaoda (öşa paytda Portugaliya koloniyasi) Şanxayda sodir böladigan sahnalar suratga olindi, bu vaqtda Slokomb bezgakdan azob çekib, 24-iyundan 7-iyulgaça işlay olmadi. Ford 8-avgustda suratga olişga qaytdi. Qiyinçiliklarga qaramay Spilberg muddatlarga rioya qildi va byudjetga amal qildi, asosiy suratga olişni 26-avgustda yakunladi. Qöşimça suratga oliş AQŞʼdagi Snake River kanyonida (Aydaho ştati), Mammoth toğida, Telamni va American River daryolarida, Yosemit milliy boğida, San-Xoakin vodiysida, AQŞ Harbiy-havo kuçlarining Hamilton bazasida (Novato, Kaliforniya) va Arizonada ötkazildi. Frenk Marshall 1984-yil yanvarida Floridada ommaviy sahnalarni suratga oldi, krokodillar örniga allигatorlardan foydalanildi. Şaxtadagi quvğin sahnasi uçun tirik aktyorlar örniga attraksion-«rolikli dengizlar» va manekenlar, şuningdek, qöğirçoqli multiplikatsiya işlatildi.

Filmning birinçi körsatuvidan keyin Spilberg va Lukas uni juda tez deb topib, tomoşabinga nafas rostlaş uçun vaqt qolişi maqsadida bir neçta xotirjam kadrlar qöşişdi.

Indiana Jons haqidagi ikkinçi film oldingi, zavqli filmga nisbatan ança qoronği va qonli çiqdi. Spilbergning özi keyinçalik yaratuvçilar «yer osti zindonlari va dahşatlar»ni haddan taşqari köp qöşib yuborganini tan oldi. Dev Ker hazil qilib, ssenariy mualliflarini 10 yoşli bolaning singlisini dahşatga solib, uning yuzi oldida ölik çuvalçangni silkitiş istagiga öxşaş tuyğu boşqarganini aytdi.

Şunga qaramay, film uçun işlab çiqilgan maxsus effektlar keng eʼtirof topdi. Ularda işlagan mutaxassislar guruhi eng yaxşi vizual effektlar uçun BAFTA va «Oskar» mukofotlariga sazovor bölişdi. Filmning prokatdan tuşgan daromadi uni işlab çiqariş xarajatlaridan 10 martadan ortiq oşib ketdi.