Imperiya javob qaytarmoqda

"The Empire Strikes Back" (keyinçalik "Star Wars. Episode V: The Empire Strikes Back" nomi bilan çiqarilgan) — 1980-yilda rejissyor Irvin Kerşner suratga olgan epik kosmik opera bölib, ssenariysini George Lucas, Leigh Brackett va Lawrence Kasdan yozgan. Bu «Star Wars» filmlar seriyasining ikkinçi filmi, asl trilogiyaning ikkinçi qismi, «Skywalker Saga»ning çiqariliş tartibidagi ikkinçi qismi va xronologik tartibdagi beşinçi qismi hisoblanadi. U «Star Wars. Episode IV: A New Hope» filmining davomi va Lucasfilm kompaniyasi çiqargan törtinçi töliq metrajli film hisoblanadi. Film dastlab tanqidçilar tomonidan aralaş baho oldi, lekin kassa jihatidan muvaffaqiyatli böldi. Vaqt ötişi bilan uning köplab kamçiliklari fazilat sifatida qabul qilina boşladi, film esa «Star Wars» sagasining eng yaxşi qismlaridan biri va kino tarixidagi eng yuqori baholangan filmlardan biri sifatida tan olindi. Filmning dastlabki prokati va bir neça qayta çiqarilişi davomida butun dunyo böyiça kassa yiğimlari 538 million dollardan oşdi, bu esa uni 1980-yildagi eng kassa filmiga aylantirdi. Inflyatsiyani hisobga olganda, film 2010-yildan beri AQŞ va Kanadadagi 12-chi eng kassa filmi böldi. Şuningdek, film IMDbʼning «250 eng yaxşi filmi» röyxatida 15-örinni egallaydi.

1977-yil noyabrida Lucas ssenariy konspektidan kelib çiqib, V epizod ssenariysini yoziş uçun yozuvçi Leigh Brackettni yolladi. Brackett birinçi loyihani 1978-yil fevralida tugatdi, ammo tez orada vafot etdi. Lucasga bu ssenariy yoqmadi, şu sababli 1978-yil bahorida u keyingi ssenariy loyihasini şaxsan özi yozişga majbur böldi. Aynan öşanda syujetga Darth Vader va Lukeʼning qarindoşligi haqidagi buriliş qöşildi. Öşa yilning yozida Lucas Lawrence Kasdanni yollab, George yozgan ssenariyni dialoglar böyiça va personajlarni yanada puxta işlab çiqiş uçun qayta işlaşni söradi, ammo syujet çiziği, dialoglarning mohiyati va burilişlarga tegilmadi. Kasdan işga kirişgan paytga kelib, Lucasfilmning boşqa filmi «Raiders of the Lost Ark» uçun birinçi ssenariy loyihasini tugatgan edi. Oxir-oqibat, Lucas Brackettning dastlabki ssenariysidan voz keçgan bölsa-da, aynan u Brackettning nomini (Kasdan bilan birga) titrlarga kiritişni talab qildi. Lucasning özi esa faqat syujet muallifi sifatida qayd etildi, garçi ssenariy ustidagi ishi uçun u töliq hammualliflik huquqiga ega bölişi mumkin edi.

Hoth muz sayyorasidagi epizodlar Norvegiyaning janubiy qismida, Finse şahri yaqinidagi Hardangerjøkulen (norv. Hardangerjokulen) muzligi hududida suratga olingan. Havodan suratga oliş «Aerospatiale SA 315B Lama» vertolyotidan amalga oşirildi, tezlik va yuk kötariş qobiliyati böyiça eng mos keladigan model edi. Parvozning «tezlaşuvi»ni körsatiş uçun ekranda soniyasiga 6 dan 16 kadrgaça sekinlaştirilgan kinosuratga oliş qöllanildi.

Kompozit kadrlar uçun saganing oldingi qismida sinovdan ötgan kameraning avtomatik harakatini boşqariş texnologiyasi işlatildi. Fon va aktyorlar «VistaVision» formatidagi alohida kameralar bilan suratga olindi, birinçi kameraning harakatining 12 parametri «Dykstraflex» tizimi bilan yozib olindi. Kadrning boşqa qismini suratga olgan kamera yozuv asosida birinçi kameraning harakatlarini aniq takrorladi. Kadrlarni «sayyor niqob» usuli bilan birlaştiriş bir xil formatdagi ikki juft kinoproyektorli trik-maşinada çop etiş orqali amalga oşirildi. Kadrning katta maydoni tufayli olingan material boşqa sahnalarning oddiy suratlariga nisbatan sifatliroq böldi va muvozanatli tasvir oliş uçun kompozit suratlarning aniqligi va ranglarini master-pozitivni çop etişda sunʼiy ravişda pasaytiriş kerak böldi.

Leia va Solo örtasidagi dialog: «Men seni sevaman! — Bilaman», Han Solo muzlatilgan sahnada tasodifan, töğridan-töğri suratga oliş maydonçasida tuğildi. «Bilaman» javobini Harrison Ford özi öylab topdi, çunki ssenariyda taklif qilingan variantlar («Men ham seni sevaman» kabi) tabiiy eşitilmasdi.

Eng muhim syujet burilişi — Vaderning Lukeʼning otasi ekanligi — suratga oliş davomida sir saqlandi. Oldindan sizib çiqişning oldini oliş uçun aktyorlarga berilgan ssenariyga soxta sahifa qöşildi, unda jang sahnasi oxirida Vader Lukeʼga: «Obi-Wan sening otangni öldirdi!» deydi. Aynan bu sözlarni suratga oliş maydonçasida Vaderni öynagan Proуз aytgan. Sahna suratga olinişidan atigi ön daqiqa oldin Mark Hamillga, Vaderning sözlariga reaksiya bildirayotganda, göyo u Vaderning otasi ekanligini eşitgandek harakat qiliş kerakligi aytildi. Hamillning sözlariga köra, suratga oliş maydonçasida dialogning haqiqiy mazmunini faqat uç kişi bilgan: u, Lucas va rejissyor Irvin Kerşner. Keyinçalik töğri ibora ovozlaştirişda Vaderning oğziga qöyildi.

Saga muxlislari orasida juda maşhur bölgan personaj — ovçi Boba Fett — filmning boşqa qahramonlarining replikalarida heç qaçon ismi bilan atalmagan; bu ismni faqat yakuniy titrlarda öqiş mumkin.

Bu Irvin Kerşnerning rejissyorlik faoliyatidagi ön törtinçi film edi.

RSO tomonidan çiqarilgan birinçi LP-naşr.

Davomiyligi: 74:34

Amerika kino instituti (AFI):

AFI röyxatiga köra, sönggi 100 yilning eng yaxşi 100 ta Amerika filmi — Nominatsiya

AFI röyxatiga köra, sönggi 100 yilning eng sarguzaştli 100 ta Amerika filmi — Nominatsiya

AFI röyxatiga köra, eng yaxşi 100 qahramon va yovuz personaj:

Darth Vader — #3 yovuz personaj

AFI röyxatiga köra, sönggi 100 yilning Amerika filmlaridagi 100 ta maşhur iqtibos:

«I am your father.» — Nominatsiya

«Do, or do not. There is no try.» — Nominatsiya

AFI röyxatiga köra, sönggi 100 yilning eng yaxşi 100 ta Amerika filmi (2008-yil versiyasi) — Nominatsiya

AQŞda film CBS/FOX Video tomonidan VHS formatida çiqarilgan. SSSRda u «piratça» VHS kassetalarida Leonid Volodarskiy va Andrey Gavrilov tarjimasida tarqalgan. Rossiyada 2000-yilda «Lazer Video» kompaniyasi filmni asl trilogiyaning boşqa qismlari bilan birga 1997-yildagi maxsus tahrirda VHS formatida çiqardi.

Premyera dastlab faqat 70 mm plyonkada çiqarilgani sababli, katta metropolislardagi çeklangan sonli kinoteatrlarda bölib ötdi. Köp haftalar ötgaç, film Şimoliy Amerikaning boşqa kinoteatrlari va butun dunyo uçun standart 35 mm plyonkada çiqarildi.

Film çeklangan prokatning birinçi dam oliş kunlarida 10 840 307 dollar yiğdi. Kartina 1997-yilda kinoteatrlarga qaytgaç, birinçi dam oliş kunlarida 21 975 993 dollar yiğdi. 2007-yil holatiga köra, film faqat AQŞda 290 475 750 dollar va butun dunyo böyiça 538 375 000 dollar yiğdi.

2020-yilda kartina qayta çiqarildi.

Film 2004-yil sentyabrida DVD formatida çiqarildi, u «Yangi umid», «Jedaylarning qaytişi» filmlari bilan birga töplamga kirgan va qöşimça materiallar diski bilan taʼminlangan edi. Plyonka raqamli remasterlaşdan ötkazildi va Jorj Lukas tomonidan kiritilgan qöşimça özgarişlar bilan montaj qilindi. Bonuslarga Jorj Lukas, Irvin Kerşner, Ben Burtt, Dennis Muren va Carrie Fisher izohlari, şuningdek, «Orzular imperiyasi: Star Wars trilogiyasi tarixi» deb nomlangan keng qamrovli hujjatli film kiradi. Şuningdek, bir neçta qisqa metrajli filmlar, teaserlar, treylerlar, TV-reklamalar, galereyalar, video öyinlarning demo versiyalari va «Sithʼning qasosi»ning oldindan köriş materiallari kiritilgan.

Film 2006-yil 12-sentyabrdan 2006-yil 31-dekabrgaça qisqa muddat içida alohida ikki diskli DVD naşrida qayta çiqarildi, bu safar bonus sifatida filmning özgartirilmagan asl versiyasi bilan. U 2008-yil 4-noyabrda trilogiya tarkibida ham qayta çiqarildi.

2010-yil 14-avgustda Jorj Lukas barça oltita «Star Wars» filmi 2011-yil kuzida Blu-ray formatida çiqarilişini eʼlon qildi. Reliz 2011-yil sentyabrida uçta turli naşrda bölib ötdi.

2010-yil 28-sentyabrda barça oltita filmning 3D formatiga ötkazilişi eʼlon qilindi. Ular içki xronologiya tartibida, 2012-yil fevralida çiqarilgan birinçi epizoddan boşlab qayta naşr etilişi rejalaştirilgan edi. «Imperiya zarba beradi» epizodi 2016-yilda 3D formatda qayta naşr etilişi rejalaştirilgan edi, ammo 2012-yil 30-oktabrda The Walt Disney Company kompaniyasining Lucasfilmni sotib olişi va 2015-yilda «Star Wars»ning yangi epizodi çiqarilişi haqidagi eʼlon sababli bu ğoyadan voz keçilib, barça kuçlar yangi trilogiya ustida işlaşga yönaltirildi.

«The Empire Strikes Back» kartinasi Empire jurnalining «Barça davrlarning 301 ta eng buyuk filmi» röyxatida birinçi örinni egalladi, bu röyxat uçun 250 ming kino ixlosmandi söroq qilindi. Kinofranşizaning yaratuvçisi George Lucas buni özi uçun şaraf ekanini aytdi. U şunday dedi: «Odamlarga beşinçi epizod yoqadi, qisman u juda qoronği bölgani uçun. Bu katta hikoya, ammo şunday böldiki, ikkinçi aktda hamma narsa qoronğulaşadi».

Garvard professori C. Sunstein, «Star Wars» sagasi haqidagi bestsellerning muallifi fikriça, bu film ular orasida eng yaxşisidir.

Filmga asoslangan birinçi novellizatsiya 1980-yil 12-aprelda çiqarilgan va Del Rey Books naşriyoti tomonidan naşr etilgan. Novellizatsiyani Donald F. Glut yozgan bölib, u George Lucasning ssenariysiga asoslangan edi.

Bu novellizatsiya dastlab «Star Wars: The Empire Strikes Back» nomi bilan naşr etilgan. Biroq, keyingi naşrda u saga nomining özgarişiga muvofiq «Star Wars: Episode V: The Empire Strikes Back» deb özgartirildi. Trilogiyaning boşqa novellizatsiyalarida bölgani kabi, voqealarni tuşuntiriş uçun filmda körsatilganidan taşqari qöşimça maʼlumotnoma materiallari kiritilgan.

Marvel Comics kompaniyasi Arçie Goodwin yozgan va Al Williamson hamda Carlos Garzon tomonidan tasvirlangan «The Empire Strikes Back» kitobining grafik moslaşuvini naşr etdi. Bu komiks 1980-yilda filmning premyerasiga hamroh bölib çiqarilgan. U bir vaqtning özida bir neça formatda naşr etildi: jurnal va komiks körinişida.

Film asosida video öyinlar bir neçta konsollar uçun çiqarilgan. Bundan taşqari, baʼzi video öyinlar qisman filmga asoslangan. 1982-yilda Parker Brothers Atari 2600 uçun «Star Wars: The Empire Strikes Back» öyinini çiqardi, unda Hoth sayyorasidagi AT-AT hujumi körsatilgan. Şuningdek, 1985-yilda çiqarilgan «Star Wars: The Empire Strikes Back» nomli arkada öyini ham mavjud edi. Öyinda taniş jang ketma-ketliklari va birinçi şaxs körinişi berilgan. Aniq janglarga Hoth jangi va «Millennium Falcon»ning asteroidlar maydonidan qoçişi kiradi. Keyinroq, 1988-yilda öyin ZX Spectrum, Amstrad CPC, Commodore 64, BBC Micro, Atari ST va Commodore Amiga uçun çiqarildi.

1992-yilda JVC LucasArts rahbarligida «Star Wars: The Empire Strikes Back» nomli video öyinni Nintendo Entertainment System (NES) uçun çiqardi. Öyinçi Luke Skywalker rolida öynaydi va filmda körsatilgandek Skywalker tarixining butun yölidan ötadi. 1992-yilda Ubisoft Game Boy uçun versiya çiqardi.