Die Hard with a Vengeance

Nyu-Yorkda "Bonwit Teller" universalmagida ertalab odamlar işga ketayotganda bomba portlaydi. Nyu-York politsiya departamentiga "Simon" deb taniştirgan şaxs qönğiroq qilib, bu hujumni öz zimmasiga oladi. Simon vaqtinça lavozimidan çetlatilgan politsiyaçi Jon Makkleynni Garlemda "Men qora tanlilarni yomon köraman" degan yozuvli reklama şitini kötarib turişga majbur qilişi bilan yana bir bomba portlatiş bilan tahdid qiladi. Nyu-York politsiyasi buyruqqa böysunadi va xumordan çiqmagan Makkleyn öz kvartirasidan olib ketiladi. Makkleynning reklama şiti bilan turganini körgan dökon egasi, qora tanli elektrik va irqçi Zevs Karver vaziyatning xavfini anglagan holda ham Makkleynga yordam berişga qaror qiladi. Makkleyn Karverga özining politsiyaçi ekanini va uni bu işga terrorist Simon majbur qilganini, u allaqaçon bitta bomba portlatganini hamda ikkinçisi bilan tahdid qilayotganini aytadi. Köp ötmay Makkleynga bir guruh yoş qora tanlilar eʼtibor qaratadi. Karver ularning Makkleynga hujum qilişiga yöl qöymaydi, ikkalasi şoşilinç ravişda taksida jönab ketişadi. Ular Nyu-York politsiyasi ştab-kvartirasiga yetib kelişadi va yaqinda ikki komponentli suyuq portlovçi modda öğirlanganini bilib olişadi; aynan şu modda bilan "Bonwit Teller" portlatilgan edi. Simon yana qönğiroq qilib, Makkleyn va Karverdan öz körsatmalariga amal qilişni talab qiladi.

Simon ikkalasiga murakkab topşiriqlar beradi, oxir-oqibat ulardan 30 daqiqa içida Uoll-stril metro bekatiga yetib borişni talab qiladi; aks holda u Bruklinga ketayotgan 3-poyezdga örnatilgan bombani portlatadi. Şahar köçalari va boği orqali musodara qilingan taksida tezlik bilan yöl bosgandan söng, Makkleyn körsatilgan poyezdning vagoniga çiqadi, Karver esa bekatdagi telefon-avtomatga yetib boradi. Karver Simonning qönğiroğiga javob bersa-da, Simon Makkleyn telefonga kelmaganini bahona qilib, baribir bombani faollaştiradi. Makkleyn bombani topib, portlaşga bir soniya qolganda poyezddan taşlab yuborişga ulguradi. Poyezd relsdan çiqib ketadi va metro bekatiga zarar yetkazadi. Makkleyn Simon bu murakkab şartlarni ataylab öylab topganini va baribir bombani portlatardi, deb gumon qiladi. Makkleyn FQB agentlari bilan uçraşganda, unga Simon sobiq GDR armiyasi polkovnigi va yollanma Peter Krig ekani, uning haqiqiy ismi Simon Peter Gruber ekani hamda u Los-Anjelesda bir neça yil avval Makkleyn öldirgan Hans Gruberning akasi ekani maʼlum qilinadi.

Simon yana politsiyaçilarga qönğiroq qilib, Nyu-Yorkdagi davlat maktabida bomba örnatganini va portlovçi qurilma radioaloqa detonatori bilan jihozlanganini, u politsiya va FQB radiostantsiyalari çastotalaridan işga tuşişini aytadi. Simon Makkleyn va Karver öz öyinlarini davom ettirsa, maktabning joylaşgan joyini aytişga vaʼda beradi, lekin har qanday maktabdan evakuatsiya qilişga uriniş qurilmaning portlaşiga olib kelişi bilan tahdid qiladi. Makkleyn va Karver Simonning navbatdagi topşiriğiga jönab ketayotganda, politsiya "911" xizmatidan foydalangan holda barça Nyu-York maktablarini tekşirişni boşlaydi. Ekranda Simon paydo bölib, Nyu-York Federal zaxira bankini talon-taroj qiliş operatsiyasini boşlaydi. Uning odamlari taʼmirlaş brigadalari niqobida yer ostiga tuşib, portlaş hududini qöriqlayotgan kam sonli politsiyaçilarni yöq qiladi, bank xazinasiga kirib, u yerdan 140 milliard dollarlik oltin quyma-larini yuk avtomobillariga ortib olib çiqib ketadi. Makkleyn va Karver Simonning navbatdagi topişmoğini yeçib, şu tariqa unga qöyilgan bombani zararsizlantirgandan söng, Makkleyn tuyqus Uoll-strit maktablari yöq, lekin banklarga boy ekanini va u yerda politsiya umuman yöqligini anglaydi hamda Federal zaxira bankini tekşirişga qaror qiladi. Karver köçada bombani politsiyaçi kiyimidagi Simon odamlariga topşiradi, Makkleyn esa içkariga kirib, u yerda uni boşqa "politsiyaçilar" kutib oladi. Biroq Makkleyn "ofitserlardan" birining nişonidagi raqam hamkasbi Uolşniki bilan bir xil ekanini payqaydi, bu nima bölayotganini tuşunib, liftdagi barça bandit-larni otib taşlaydi. Pastda Makkleyn talonçilikni aniqlaydi va Simon bankni şunçaki talon-taroj qilişni xohlagan, uning barça öyinlari va Makkleynga nisbatan akasi uçun qasos olişi esa faqat niqob ekanini tuşunadi. Makkleyn va Karver yuk maşinalarini Nyu-York suv tunnelining 3-raqamli akveduki tomon kuzatib boradilar. Simon radiostantsiyaga qönğiroq qilib, maktabdagi bomba haqida xabar beradi, natijada odamlar ommaviy ravişda "911" raqamiga qönğiroq qila boşlaydi va politsiya bu telefon orqali aloqa qiliş imkonidan mahrum böladi. Makkleyn Karverga Simonning öyinini davom ettirişni aytadi, özi esa yuk maşinalarini kuzatişda davom etadi.

Tunnelda Makkleyn Simonning bir neça odamini yöq qiladi. Simon tunnelni suv bilan töldiriş uçun bombani portlatadi, lekin Makkleyn şamollatiş teşigidan çiqib, Karver yoniga yetib boradi. Karver orqasidan quvib kelgan Simon odamlari bilan avtomobil quvğinidan omon qoladi, ular tangalarga muhtoj ekanini bilib, Makkleyn va Karver tangalar köprikdagi turniketlar uçun kerakligini va yuk maşinalari Long-Ayland böğozidagi tankerga yöl olganini tuşunadilar. Ikkalasi tankerga yaşirinça çiqib olişadi, lekin ularni Simon odamlari asirga oladi.

Simon Makkleynning maktabdagi bomba soxta bölganidagi gumonini tasdiqlaydi, endi esa ikkalasi haqiqiy bomba yonida boğlab qöyilgan. U tankerni oltin quymalari bilan portlatib, jahon iqtisodiyotini barbod qilmoqçi ekanini aytadi. Makkleyn hazillaşib, undan xumordan çiqiş uçun aspirin söraydi. Simon çiqib ketgaç, Makkleyn Simonning akasini va uning rejasini eslab, kemada haqiqatan ham oltin yöqligini va Simon uni özi olib ketganini taxmin qiladi. Karver Makkleynning yelkasiga qadalib qolgan pölat arqon bölagi yordamida böşab oladi. Tankerni çöktirgan bomba portlaşidan ular zörğa qutulib qolişadi.

Makkleyn va Karverni politsiya söroq qilganda, Makkleyn tankerda bitta ham oltin quyma bölmaganini aytadi. Makkleyn Simondan olingan aspirin şişaçasi Kanada va AQŞ çegarasida, Kvebekdagi yuk maşinalari töxtaş joyi yaqinida sotib olinganini payqaydi. Makkleyn, Karver va politsiya yuk maşinalari töxtaş joyi yonidagi omborga yetib borişadi, u yerda Simon va uning odamlari oltinni bölişib, qoçişni rejalaştirmoqda. Simon odamlari yuk maşinalarida qoçişga urinadi, lekin politsiya ularni birin-ketin qölga oladi. Şu payt Simon vertolyotga ötirib, pulemyotdan Makkleynni öldirişga urinadi. Makkleyn Zevsga: "Men uning eʼtiborini çalğitaman", deydi va yugurib ketadi. Uni quvib yetgan Simon Makkleynni otmoqçi bölganida, Makkleyn taşqi reklamaning elektr kabellari mahkamlagiçlariga öq uzadi. Kabellar vertolyotning asosiy pervaneyiga öralib qoladi, natijada vertolyot qulab tuşib, portlaydi. Karver kulib Makkleyndan söraydi: "Xöş, çalğitdingmi?" Ğalabani nişonlagaç, Karver Makkleynni eski xotini Xolliga yana bir bor qönğiroq qilişga köndiradi.

Uçinçi qism uçun taklif etilgan birinçi ssenariy Jeyms Xagginning "Troubleşooter" nomli ishi edi.

Uşbu ssenariyga köra, Uillis qahramoni Karib dengizida sayohat qilayotgan kruiz kemasini egallab olgan terroristlar bilan kuraşişi kerak edi. Biroq, şunga öxşaş syujetga ega va boş rolda Stiven Seagal iştirok etgan "Qamal ostida" filmi suratga olinayotganini bilgaç, prodyuserlar bu ssenariydan voz keçişga majbur bölişdi.

Keyinroq bu ssenariy asosida Sandra Bullock iştirokidagi "Speed 2" filmi suratga olindi.

Oldingi qismlardan farqli ölaroq, uçinçi film mavjud kitob asosida emas, balki özining original ssenariysi asosida suratga olindi. Ssenariy muallifi Jonathan Hensleigh "Simon Says" nomli original ssenariy yozgan bölib, uni 1992-yilda Brendon Li iştirokidagi "Fire Power" filmining davomi uçun 20th Century Fox kompaniyasiga sotgan edi, lekin aktyorning "The Crow" filmi suratga olinayotganda fojiali halok bölişi ssenariyni 1995-yilgaça tokçaga qöydi. Warner Bros. studiyasi "Simon Says" ssenariysini aynan "Lethal Weapon 4" uçun qayta yoziş maqsadida sotib olmoqçi edi. Syujet öziga xos tomonlari bilan farq qilardi: Makkleyn va Zevs munosabatlari özaro işonçsizlik, ijtimoiy va irqiy keskinlik asosida qurilgan, "Lethal Weapon" versiyasida esa Riggs va Murtaugh uçun fuqarolik şaxs kerak bölmasdi, syujet ikki hamkor politsiyaçi haqidagi hikoyaga ideal mos kelardi, şuningdek, Murtaugh vahimaga tuşib, pensiyagaça qolgan daqiqalarni sanaydigan, Riggs esa jangga intiladigan anʼanaviy janjallar köproq bölardi. Topişmoqlar mantiqini Murtaugh (mulohazali va tajribali detektiv sifatida) yeçardi, Riggs esa öz xarakteriga köra asabiylaşib, bombani yoki kanistrlarni şunçaki öqqa tutib yoki kuç bilan zararsizlantirişga urinardi, bu kuçli komik kontrast yaratardi. Bundan taşqari, "Die Hard 3" filmi Makkleyn tuğilib ösgan, har bir köçasini biladigan Nyu-Yorkda voqea qiladi. "Lethal Weapon 4" versiyasida esa voqea Los-Anjelesga köçirilardi (Nyu-Yorkdagi variant faqat qahramonlarning biror guvohni olib keliş uçun xizmat safari sifatida körib çiqilgan, u yerda ularni aqldan ozgan portlatuvçi kutib olardi). Bunday variantda oltin zaxirasi haqidagi syujet yöq edi, final esa "Lethal Weapon" ruhida ança mahalliy bölardi: taşlandiq ombor yoki port hududidagi terrorçilar uyasini tozalaş, Riggsning "Beretta"si bilan köp otişma. Biroq studiya bu ssenariyni Riggs uçun juda "yakkaxon" deb topdi, Murtaugh esa ikkinçi rejaga surilib qolardi, şuning uçun bitim amalga oşmadi. 1995-yilda rejissyor John McTiernan "Die Hard 3" uçun ssenariyni topib, uni qayta işladi, u Bruce Willisga yoqdi, çunki aktyor öşa paytgaça bir neça ssenariydan voz keçgan edi.

Film prokatga çiqqaç, Jonathan Hensleigh FQB agentlari tomonidan hibsga olindi, çunki ularning fikriça, u Manxettendagi "Federal oltin zaxirasi" haqida juda köp maʼlumotga ega edi. Hensleigh barça maʼlumotni The New York Times gazetasida çop etilgan maqolalardan topganini aytdi.

John Makkleyn Gruberning talabiga köra kökragida "I HATE NIGGERS" (ingl. — "Men qora tanlilarni yomon köraman") yozuvli shit bilan qora tanlilar mahallasida turadigan sahna Nyu-Yorkning haqiqiy qora tanlilar mahallasi — Garlemda suratga olingan. Prodyuserlar oqilona hisoblab, bunday şior bilan na Uillisni, na suratga oliş guruhini hatto politsiya ham qutqara olmasligini tuşunişdi, şuning uçun suratga oliş vaqtida shit böş bölgan, yozuv esa kompyuter yordamida qöşilgan. Filmning telekanallardagi versiyasida xuddi şu texnologiya yordamida şitga "I HATE EVERYBODY" (ingl. — "Men hammani yomon köraman") degan matn joylaştirildi.

Rotten Tomatoes saytida filmga maʼqullaş reytingi 80 ta şarhga asoslanib 60%, örtaça reyting esa 10 ballik şkalada 6,20 ni taşkil etadi. Saytning tanqidiy konsensusi şunday deydi: "„Die Hard with a Vengeance“ tez boşlanadi va Bruce Willis hamda Samuel L. Jackson örtasidagi ötkir hamkorlikdan foyda köradi, lekin umumiy yangi ğoyalar yetişmasligini qoplaşga behuda uriniş sifatida dabdabali final bilan tugaydi". Metacritic saytida film 19 ta tanqidçi şarhiga asoslanib 100 balldan 58 ball oldi, bu "aralaş yoki örtaça" şarhlarni körsatadi. CinemaScore sörovida qatnaşgan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkalada örtaça "A−" baho berişdi.

Chicago Sun-Times gazetasidan Roger Ebert filmga 4 tadan 3 yulduz qöydi, şiddatli jangovar sahnalar, Uillis, Jekson va Ayronsning öyinini yuqori baholadi va şunday xulosaga keldi: "„Die Hard with a Vengeance“ — bu mohirlik bilan yasalgan va katta energiya bilan taqdim etilgan, mohiyatan jöşqin jangovar öyinçoq. U barça kutilgan narsani ikki baravar kuç bilan oqlaydi". Entertainment Weekly jurnalidan Owen Gleiberman filmni yoqtirmadi va "[John] McTiernan alohida sahnalarni katta mahorat bilan suratga olgan bölsa-da, ular yaxlit, zöriqtiruvçi va dahşatga töla asarga birlaşmaydi", deb taʼkidladi.

James Berardinelli portlaşlar va janglar "benazir mahorat bilan suratga olingan va öz-özidan hayajonli" deb hisobladi. Filmdagi Samuel L. Jacksonning öyini ham tanqidçilar tomonidan yuqori baholandi. The Washington Post gazetasidan Desson Howe "filmdagi eng yaxşi narsa — Makkleyn va Zevs örtasidagi munosabatlar" deb hisoblaydi va Jackson "„Pulp Fiction“dagiga deyarli teng darajada yaxşi" bölganini taʼkidladi. Variety uçun maqola yozgan Brian Lowry filmni "„Die Hard“ seriyasidagi eng kuçsiz" deb atadi, lekin "hatto örtaça sarguzaşt ham bu seriyani yöq qila olmaydi, çunki filmning öz tomoşabinlari bor va bu uni yozgi yirik hitga aylantiradi, garçi unda birinçi ikki filmga xos bölgan sabr-toqat yetişmasa-da", deb yozdi.

Empire jurnalidan Ian Nathan filmga beş tadan uç yulduz qöyib, şunday deb yozdi: "„Die Hard with a Vengeance“ „Die Hard 2“dan yaxşiroq, lekin beqiyos asl nusxasi darajasida emas. Garçi u hayajonli tomoşa bölsa-da, sönggi aktda film surʼatini yöqotadi. Jeremy Ayronsning ijrosidagi yovuz qahramon esa Alan Rickmanning poyabzal boğiçini boğlaşga ham arzimaydi".

Crime Time Filmbook arxivida, u yerda turli britaniyalik filmlar şarhlari töplangan, filmga aʼlo darajadagi 5 yulduzli baho berilgan va u "...ön yillikning eng yaxşi jangovar filmi, „Bad Boys“, „Shoot to Kill“, „The Rock“ va „Chain Reaction“ kabi taqlidçilarni turli darajada ortda qoldirgan" deb atalgan.

Retrospektiv reytinglarda film seriyaning eng yaxşi davomi sifatida nomlangan. 2009-yilda Empire jurnali uni eng yaxşi 50 ta kino-sikvel qatoriga kiritdi. Screen Rant saytidan Ben Sherlock uni seriyaning eng yaxşi davomi deb atadi. MovieWeb saytidan Johnny Hoffman filmni oldingi kartina bilan soliştirganda oldinga qadam deb hisoblab, Uillis va Jackson örtasidagi kimyoni hamda jangovar sahnalarni yuqori baholadi.