Ilya and The Robber

Qadim zamonlarda Rusda past va ayyor Solovey-Rözboynik paydo böldi, uning baland хушtak çalişi bor edi. Şu хушtak bilan u odamlarni oyoqdan yiqitar va kuçli böron-şamollar uyuştirar edi. Öz tödasi bilan Solovey-Rözboynik oltinni talar va qişloqlarni yoqib yuborar edi. Navbatdagi hujumlardan birida yoş bogatir Ilya Muromets Soloveyni tutib, zindonga soladi, ammo Knyaz bu qotilni 100 tanga evaziga ozod qilib yuboradi. Bundan qattiq ğazablangan Ilya isteʼfoga çiqadi, Knyaz esa Iliyadan uning sevimli oti Buruşkani qoldirişni talab qiladi. Ilya noiloj böysunadi, lekin Buruşkaga qaytib kelib, uni sotib olişini vaʼda qiladi.

Köp ötmay Solovey-Rözboynik qaytib keladi, knyazlik xazinasini va Buruşkani öğirlaydi. Knyaz boyar Antipning maslahati bilan Iliyaga faqat otning yöqolgani haqida gapirişga qaror qiladi, çunki u otni qutqarar ekan, xazinani ham qaytarib olib keladi deb umid qiladi. Knyaz Iliyani özi bilan olib ketişga köndiradi. Ular bilan birga yurişga yoş qiz-solnoma yozuvçi Alyonuşka ham intiladi, u Ilya haqida hikoya yozmoqda, ammo Ilya uni qatʼiyan olib ketişdan boş tortadi. Şunga qaramay, Alyonuşka Ilya va Knyaz izidan boradi. U örmonda Soloveyning tödasi tomonidan uşlanadi va daraxtga mahkam boğlanadi. Keyinroq qaroqçilar Knyazni ham qölga oladi.

Ilya qaroqçilarni zararsiz holga keltirib, Knyaz va Alyonuşkani qutqaradi. Qaroqçilardan biri Soloveyning öğirlangan ot va xazina bilan Tsarigradga ketganini aytadi. Xazina haqida eşitgan Ilya Knyazning uni şaxsiy maqsadlarida işlatmoqçi bölganini tuşunadi va yolğiz ketib qoladi. Knyaz esa unga hatto öylaşni ham istamaydi. Knyaz va Alyonuşka özlari Tsarigradga yetib boradi, u yerda Knyaz Vizantiya imperatori Vasilevsdan yordam söramoqçi. Şu orada Solovey Tsarigrad yaqinida Buruşkani bir çet ellik savdogarga zar öyinida yutqazib qöyadi. U xazina pullarini Buruşka yeb qöyganini bilib, xanjarini yalanğoçlaydi, lekin savdogar ğazabda uni töxtatib, endi bu ot uniki ekanini aytadi. Şunda Solovey uni dengizga uçiradi, bu paytda otni boğlab turgan arqon tasodifan uziladi. Solovey unga xanjarini otadi, lekin nişonga tegmay, otning tuyoqlaridan kuçli zarba oladi. Tez öziga kelgan Solovey suvga sakragan Buruşkani quvadi va yelkanlarga хушtak bilan dam uradi, bu esa oxir-oqibat kemaning qirğoq qoyalariga urilib çökişiga olib keladi. Şu orada Tsarigradga yetib kelgan Ilya ham jangovar döstini izlaydi. Buruşka esa Iliyaning çaqiriğiga yugurib, Vasilevsning boğidan ötib ketadi. Oltin tangali ot tezagiga bosib qöygan Vasilevs uni sehrli ot deb öylaydi va uni tutişni buyuradi.

Vasilevs Buruşkani havo şaridan qidiradi. Uni topganida, şu otni izlab yurgan Ilya Muromets va Solovey-Rözboynikni köradi. Imperator ularni raqobatçilaridan qutuliş uçun qidiruvga oladi. Imperator askarlari Buruşkani tutadilar, lekin Solovey хушtak bilan ularni havoga kötaradi. Imperator askarlaridan heç kim Soloveyga yaqinlaşa olmaydi, faqat heç qanday хушtak taʼsir qilmaydigan bir yarim kar kampir yaqinlaşadi va «Хушtak çalma, pul bölmaydi» degan maqolni eslab, uni töxtaşga majbur qiladi. Lekin Solovey unga eʼtibor bermaydi. Şunda kampir yoğoç tayoği bilan Soloveyning tişini sindiradi, buning oqibatida u хушtak çalolmay qoladi va askarlar uni hibsga oladilar.

Şu orada Knyaz va Alyonuşka tanbeh berişga majbur bölgan bir fil köradilar. Knyaz qaroqçi fil hayvonboqarining yolğoniga işonib, şu filga minişga qaror qiladi. Ammo Alyonuşka buni darhol aldov va hiyla ekanini tuşunib, rad etadi va yolğiz qoladi. Köp ötmay uni mahalliy qul savdogari olib ketadi, u Alyonuşkani Iliyaning oldiga olib borişga vaʼda beradi. Lekin örniga u Alyonuşkani Vasilevsga kanizak qilib sotadi.

Şu orada Knyaz filda ketayotib, hayvonboqarning uni ayyorlik bilan aldaganini va sayohat bepul emasligini asta-sekin tuşunadi. U kemadan öğirlangan kumuş vilka bilan filni niqtab, uni öğirlaydi va tasodifan Iliyani köradi, u Knyazni qutqaradi, keyin esa şafqatsiz hayvonboqarni haydab yuboradi. Lekin hayvonboqar tez orada öz tödasi bilan Iliya, Knyaz va filni topadi. Bogatir özi uzoq vaqtdan beri ona yerga tegmaganini eslaydi va şu sababli kuçsizlanadi, qaroqçilar uni uşlab, boğlaydilar va quriб qolgan quduqqa taşlaydilar, filni esa temir zanjirga boğlaydilar. Knyaz Vasilevsning saroyiga yugurib boradi, ammo uni qöriqçilar kiritmaydi. Knyaz içkariga kirişga uringanida, uni hibsga oladilar va zindonga soladilar.

Ilyani zindondan fil çiqaradi va javoban oğir kişanlar solingan oyoqlarini körsatadi. Ilya özida Buruşkaning, ona yerda bosgan, tagiga tuşgan tayoqça-nalini topadi, bu kuçni qaytaradi va u filni zanjirdan ozod qiladi. Ilya va fil saroyga yetib boradilar. Lekin qöriqçilar Iliyada imperator otini tutmoqçi bölgan odamni taniydilar va uni tutmoqçi bölişadi. Ilya raqiblarini yengib, Knyazning qayerdaligini bilib oladi. Söng u filning ustida turib zindonga hujum qiladi va Knyazni ozod qiladi, keyin saroyga qaytadi, u yerda esa Vasilevs Buruşkaning içidan çiqqan oltinlarni yiğib olmoqda.

Biroz vaqt ötgaç oltin tugaydi, Vasilevs ğazablanib, Soloveydan nega ot oltin çiqarişni töxtatganini söray boşlaydi. Solovey Ilya uni talab, oltinni Buruşkaning içiga yaşirgan deb yolğon gapiradi. Vasilevs ruslar zindonni va saroyga olib boradigan köprikni vayron qilganini bilib, Kiyevga yuriş uçun armiya töplaydi. Solovey bilan suhbat boşlagan Alyonuşka otning ismini bilib oladi, Buruşkani arqonlardan ozod qiliş uçun yuguradi va uning ustiga minib saroydan qoçib ketadi. Saroy oldida hozir bölgan Ilya, fil va Knyaz imperator armiyasini batamom tor-mor keltiradi.

Şu zahoti saroydan Buruşkaning ustida Alyonuşka çiqib keladi, Ilya uni körganidan kutilmaganda xursand böladi. Lekin Vasilevs umidsizlikka tuşib, qamoqdagi Soloveydan yordam söraydi, u esa tuşib ketgan tişi örniga oltin tiş qöyib berişni talab qiladi, şunda yana хушtak çala oladi. Solovey Ilya va yöldoşlariga qarata qattiq хушtak çala boşlaydi, ammo şu payt yana öşa tayoqli kampir paydo bölib, qaroqçining tişini yana sindiradi.

Şu zahoti unga Knyaz taşlanadi va xazinani qaytarişni talab qiladi, aks holda jazolaş bilan tahdid qiladi. Faqat şundan keyin Vasilevs Knyazni tanib, quvonç bilan kutib oladi va unga xazinani qaytaradi, Soloveyni esa yana zindonga qaytarib soladi. Buruşka, fil va xazina bilan birga Ilya, Knyaz va Alyonuşka Kiyevga qaytadilar, u yerda ularni butun xalq quvonç bilan kutib oladi, Ilya va Alyonuşka bir-biriga oşiq bölib qoladilar. Knyaz esa Alyonuşka tuzgan solnomaga qarab maroq qiladi, lekin unga «tuzatişlar» deb ataladigan özgartirişlar kiritişni buyuradi.