Rocky IV

«Rocky IV» (ingl. Rocky IV; DVDʼdagi nomi — «Rocky IV») — 1985-yilda suratga olingan amerikaça sport dramasi. Ssenariy muallifi, rejissyor va boş rol ijroçisi — Sylvester Stallone. Bu film «Rocky III» (1982)ning davomi va «Rocky» franşizasining törtinçi qismi.

Film franşiza tarixidagi eng foydali film böldi. Şuningdek, u 24 yil davomida «The Blind Side» (2009) çiqqunça sport haqidagi eng köp daromad keltirgan film bölib qoldi. Filmning muvaffaqiyati ikkita davomning paydo bölişiga sabab böldi: «Rocky V» (1990) va Dolph Lundgren hamda Brigitte Nielsenning qaytişi bilan «Creed II» (2018).

Sylvester Stallone — Rocky Balboa

Carl Weathers — Apollo Creed

Talia Şire — Adriana Balboa

Burt Young — Paulie Pennino

Tony Burton — Tony «Duke» Evers

Dolph Lundgren — Ivan Drago

Brigitte Nielsen — Lyudmila Drago

Sylvia Milo — Mary Anne Creed, Apolloning xotini

David Lloyd Austin — Mixail Sergeyeviç Gorbaçyov

James Brown — Apollo şousidagi qöşiqçi

Angelo Bruno Crakoff — Robert Balboa, Rockyning öğli

Michael Pataki — Niçoli Koloff

SSSRdagi epizodlarning suratga olinişi Vayomingda bölib ötdi. Rocky yaşab maşq qiladigan kiçik ferma Jekson Xoulda joylaşgan, SSSRdagi oçiq havodagi sahnalar esa Grand-Titon milliy boğida suratga olingan. Vankuverdagi (Britaniya Kolumbiyasi) Hastings Parkdagi PNE Agrodome Moskvadagi Rocky va Drago örtasidagi jang ötkaziladigan joy vazifasini ötagan.

Sylvester Stallone aytişiça, uning va Dolph Lundgren örtasidagi jangning birinçi qismidagi zarbalar almaşinuvi töliq autentik. Stallone real jangni aks ettirişni istagan va u Lundgren bilan haqiqiy sparring ötkazişga kelişgan. Lundgrenning Stallone kökragiga bergan bir zarbasi yurakning kökrak suyagiga urilişiga olib keldi, bu esa yurakning şişişiga sabab böldi. Nafas qisilişi va 200 mm sim. ust. dan yuqori arterial bosimdan aziyat çekkan Stallone suratga oliş maydonçasidan samolyotda Santa-Monikadagi Sent-Jons mintaqaviy tibbiyot markaziga yetkazildi (Kanada?), u yerda sakkiz kun reanimatsiyada yotdi. Keyinroq Stallone Lundgrenning oğir vazndagi professional boksda kuraşiş uçun sport qobiliyati va isteʼdodi bor deb hisoblaşini aytdi. Biroq prodyuser Vinkler öz avtobiografiyasida xuddi şu voqeani tasvirlab, zarbani Lundgren bermaganini bildirdi: «Slay örnini bosuvçi jangçidan zarba oldi va xavfli yuqori qon bosimi bilan şoşilinç yordam bölimiga tuşdi».

Bundan taşqari, Stallone Lundgren Apollo va Dragoning «körgazmali» jangini suratga oliş vaqtida Carl Weathersni deyarli suratdan çiqib ketişga majbur qilganini aytgan. Sahnani suratga oliş paytida Lundgren zarbasi bilan Weathersni boks ringi burçagiga uloqtirgan. Weathers Lundgrenga qarata sökinib, ringdan tuşdi va agentiga qönğiroq qilib, filmdan ketişini aytdi. Faqat Stallone ikki aktyorni yaraştirgandan keyingina suratga oliş davom etdi. Voqea tört kunlik ish töxtaşiga sabab böldi, şundan söng Weathersni suratga olişga qaytişga köndirişdi, Lundgren esa tajovuzkorligini kamaytirişga rozi böldi.

«Rocky IV» haqiqiy zarba ovozlari işlatilgan, boks böyiça maslahatçilar yaratgan haqiqiy maşğulot usullari va boşqa köplab yangi maxsus effektlar qöllangan kam sonli sport filmlaridan biridir. Film öz davridan oldinda bölgani, innovatsion yuqori texnologik sport jihozlarini namoyiş etgani tan olingan; ularning bir qismi öşa paytda eksperimental bölib, yana 20 yil davomida keng jamoatçilikka qulay bölmagan. 2012-yilda olimpiadaçilar Michael Phelps va Ryan Loçte «Rocky IV»dagi maşğulot epizodlari ularni filmda topqir Balboa işlatgan kulbaga öxşaş kulba qurişga ilhomlantirgani haqida aytişgan.

Sport şarhlovçisi Stu Nahan seriyada törtinçi marta Creed va Dragoning jangini şarhlovçi sifatida körinadi. Warner Wolf «Rocky III»da yordamçi şarhlovçi sifatida vafot etgan Bill Baldwinning örniga keladi. Rocky va Dragoning jangida şarhlovçilar Barry Tompkins va Al Bandiero USA Network telekanalining özi bölib körinadi.

Apollo Creedning xotini Mary Anne (Sylvia Milo) bu filmda ikkinçi marta paydo böladi, çunki uning birinçi filmi «Rocky II» edi. Stallonening kelajakdagi xotini Brigitte Nielsen Dragoning xotini Lyudmila sifatida paydo böldi.

Poli roboti — köp yillar davomida öz kultiga ega bölgan personaj — Nyu-Yorkdagi International Robotics Inc. kompaniyasi tomonidan yaratilgan. Robotning birinçi ovozi kompaniya boş direktori Robert Dornik edi. Muhandislar robotni «SICO» deb belgilagan va u Kino aktyorlari gildiyasining aʼzosi bölgan. U 1980-yillarda James Brown bilan gastrol qilgan. Robot filmga Stallonening autizmli öğli Sergio davolanişi uçun işlatilganidan keyin kiritilgan.

Rocky va Dragoning jangi vaqtida skayboksdagi sovet boş vaziri, uni David Lloyd Austin ijro etadi, zamonaviy sovet rahbari Mixail Gorbaçyovga juda öxşaydi. Keyinroq Austin «Yalanğoç qurol» filmida Gorbaçyovni va boşqa filmlarda boşqa rus personajlarini ijro etgan.

«Rocky IV»ning premyerasi 1985-yil 21-noyabrda Los-Anjelesning Westwood şahrida bölib ötdi.

Ssenariy işlab çiqilişi mualliflik huquqi böyiça maşhur «Anderson va Stallone» daʼvosining mavzusiga aylangan. Timothy Anderson «Rocky IV» filmi uçun öz taşabbusi bilan ssenariy syujeti asosini işlab çiqqan. Studiya uni sotib olişdan boş tortgaç, u sudga murojaat qilib, çiqqan film ssenariysi uning işlanmalariga öxşaşligini daʼvo qilgan. Sud Anderson «Rocky 1»dan «Rocky 3»gaça Stallone rivojlantirgan personajlar asosida ruxsatsiz hosila asar tayyorlaganiga qaror qildi va şu sababli u özining ruxsatsiz kengaytirilgan syujetini personajlar mualliflik huquqi egasiga qarşi qöllay olmaydi.

2020-yil avgust oyida Stallone rejissyor versiyasining 1985-yil filmining 35 yilligi munosabati bilan 2020-yil 27-noyabrda çiqarilişini eʼlon qildi. Rejissyor versiyasiga Apollo va Dragoning sparring sahnalarining yangi kadrlari kiritiladi. Davom etayotgan montaj oxir-oqibat relizni keyinga surdi, Stallone montajni 2021-yil yanvar oyida tugatdi. Umuman olganda, filmga oldin çiqarilmagan taxminan 38 daqiqa kadrlar qöşildi, jumladan jang sahnalari va Apollo Creedning dafn sahnasi ança kengaytirildi. Aksinça, suratga olingan materialning katta qismi olib taşlandi, çunki rejissyor versiyasi 91 daqiqali asl versiyaga nisbatan 93 daqiqa davom etadi.

Filmdagi eng sezilarli özgariş — Poli robotining yöqligi. «Robot abadiy çiqindixonaga ketadi, boşqa robotlar yöq!» — deb izoh berdi Stallone. International Robotics asosçisi va robot ovozining muallifi Robert Dornik, Stallone rejissyor versiyasidagi barça robot sahnalarini olib taşlagani, asl versiyada Dornikka tölangan gonorarlarni tejaş uçun şunday qilgani haqida izoh berdi.

1985-yil versiyasidan yangi versiyada olib taşlangan boşqa sahnalarga Balboaning Adriana bilan nikoh yilligini nişonlaşi va yakuniy jangdan keyin Rockyning nutqi uçun unga qarsak çalayotgan sovet rahbarlari kiradi.

Versiya 2020-yil 27-noyabrda çiqarilmadi, garçi 2021-yil fevraligaça Stallone «sönggi tegişlarni kiritayotganini» aytgan edi. 2021-yil 6-aprelda u montaj tugallanganini eʼlon qildi. Filmning premyerasi 2021-yil 11-noyabrda, raqamli formatda esa 12-noyabrda böladi. Rejissyor versiyasi çiqişidan bir hafta oldin YouTubeʼda «rejissyor versiyasini yaratiş» haqidagi video eʼlon qilindi.

«Oltin malina» kinomukofoti:

Eng yomon rejissyor — Sylvester Stallone.

Eng yomon aktyor — Sylvester Stallone.

Eng yomon ikkinçi darajali ayol roli — Brigitte Nielsen.

Eng yomon yangi yulduz — Brigitte Nielsen.

Filmning eng yomon musiqasi — Vince DiCola.

«Oltin ekran» kinomukofoti:

Eng yaxşi film

Neyperville kinofestivalidagi Marshall kubogi:

Eng yaxşi erkak roli — Dolph Lundgren

«Oltin malina» kinomukofoti

Eng yomon film.

Eng yomon ssenariy.

Eng yomon ikkinçi darajali erkak roli — Burt Young.

Eng yomon ikkinçi darajali ayol roli — Talia Şire.

Film Rotten Tomatoes saytida 48 ta şarhga asoslangan 40% maʼqullaş reytingiga ega, bu noaniq şarhlarni körsatadi. Metacritic saytida film 13 ta şarhga asoslangan 100 ballik şkala böyiça 40 ball oldi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar»ni körsatadi.

Roger Ebert filmga tört yulduzdan ikkitasini berdi va bu «Rocky» seriyasi filmlari bu filmdan boşlab «oxirgi marta oyoqqa turişni yöqotgan» deb yozdi. «Bu uzoq yöl edi, birin-ketin bir muvaffaqiyat, lekin» «Rocky IV» — «oxirgi nafas», film şu qadar oldindan aytib böladiganki, uni tomoşa qiliş personajlar heç qaçon özgarmaydigan va bir xil vaziyatlar qayta-qayta takrorlanadigan eski situatsion komediyalardan birini tomoşa qiliş bilan barobar. «Empire» jurnali uçun yozgan Ian Nathan filmga beş yulduzdan ikkitasini berdi, ssenariyni «kulgili axlat» deb atadi va «Rocky IV»ni «seriya "Rocky" işonçga soya taşlagan» film deb taʼriflagan. «Time» jurnali filmda hatto primitiv suspens ham yöqligini yozdi.

The Chicago Tribune gazetasidan Gene Siskel filmga tört yulduzdan 3,5 yulduz berdi va şarhida şunday dedi: «[Stallone] özining qahramonona personajiga munosib, işonçli yovuzlarni yaratadi», lekin uning hamkasbi Carol Bassett bilan kelişa olmadi: «Bu filmni tanqid qiliş mumkin bölgan narsa — tomoşabinlarni ruslar va ularning hukumatiga nafrat, rahm-şafqat va jirkaniş bilan munosabatda bölişga doimiy va uyatsiz bosim ötkazişdir».

Kati Lyçyova AQŞga «tinçlik missiyasi» bilan sayohat qilgan paytda, 1986-yil mart-aprel oylarida, sovet matbuoti uning sovet öquvçisiga kam taniş bölgan amerika hayotining qirralari haqidagi kundalik yozuvlarini ixtiyoriy ravişda çop etdi. Ulardan biri «Rocky-4» filmiga bağişlangan edi. Mana uning matni:

Uxlaşdan oldin bizda biroz böş vaqt bor edi va onam bilan xonadagi pullik telekanalni yoqdik, «Rocky-IV» degan amerikaça filmni tomoşa qiliş uçun. Dasturda bu sovet boksyori haqidagi film ekani yozilgan edi. AQŞga sayohatimning ön kunida men uyimni soğindim va sovet odamlari haqida biror narsa körişni xohladim. Sovet boksyori deb atalgan rolni ijro etgan aktyorning vahşiy yuzi avval meni qörqitdi, keyin u ringda amerikalik negr sportçini öldirganida, men yotoqxonaga qoçib ketdim, karavotga yiqilib yiğladim. Bu film mamlakatimizni şunçalik yolğon va şafqatsiz tasvirlagani meni xafa qildi…

Ertasi kuni telefoniga intervyusida men dedim: «Amerika televideniyesida körsatilayotgan «Rocky-IV» filmida Sovet Ittifoqi haqida bir oğiz ham haqiqat yöq. Sovet odamlarining yuzlari bunday bölmaydi. Bu filmni yaratgan kattalar uçun uyalaman. Men tuşundimki, xalqimizga nafrat uyğotayotganlar — aynan Yerdagi dunyoning birinçi duşmanlaridir».

2020-yilda «Maxim» jurnali bu filmni «Rossiya haqidagi eng bemaʼni 12 ta film» röyxatida 8-öringa qöydi va «kino eng yoqimsiz, Gorbaçyovgaça bölgan sovet haqiqatlariga ğazabini tökadi. <…> Filmda sovet sport va partiya apparatçiklari ajoyib zahar va ğazab bilan tasvirlangan», deb taʼkidladi.

Madaniyatşunos Joaquin Saravia fikriça, film yaxşilik va yomonlik haqidagi xristian dixotomiyasiga murojaat qiladi: xalq qahramoni kostyumidagi Apollo Creed fariştadek ringga tuşadi, Ivan Dragoning dözaxiy obrazi esa «koinot dahşatini» ifodalaydi — uning ulkan soyasi, ulkan plakati (KPSS qurultoylarida Stalin va Lenin tasvirlangan katta polotnolarga işora), zaldagi sovet bayroqlarining qonli dengizi. Kinotanqidçi Dave Kehr bunday usullarni Gitlerning kinopropagandasi bilan taqqosladi: «Film Leni Riefenstahl usullariga töla, u vatanparvarlik jinnisligini yaratadi. Va şunga qaramay, bu jinniona bayroq silkitiş, agar u oçiqdan-oçiq tijorat hisobi bölmaganida, qabul qiliş ança osonroq bölardi».