Saw 3D

«Pila 3D» (ingl. Saw 3D), boşqa nomlari «Pila 7: Tuzoqlar jonlanadi» va «Pila: Sönggi bob» (ingl. Saw: The Final Chapter) — 2010-yilda suratga olingan amerikaça 3D formatidagi dahşat filmi. Rejissyori Kevin Greutert, ssenariy mualliflari Patrick Melton va Marcus Dunstan bölgan. U «Pila 6» (2009) filmining davomi hamda «Pila» seriyasining yettinçi filmi, şuningdek, seriyadagi yagona 3D formatida suratga olingan kinokartina. Asosiy rollarni Tobin Bell, Kostas Mandylor, Betsy Russell, Shawn Patrick Flanery va Cary Elwes ijro etgan. Film ism-şarifini yolğon körsatib, Quruvçining öyinlaridan biridan omon qolgan odam sifatida maşhur böliş uçun özini şunday tanitgan va natijada haqiqiy öyin iştirokçisiga aylangan, xotinini qutqarişi kerak bölgan kişi haqida hikoya qiladi. Şu orada Jon Kramerning sobiq xotini Jill Tuck içki tergov bölimiga xabar berib, detektiv Mark Hoffman sönggi öldiruvçi «öyinlar»ning masʼul şaxsi ekanligini maʼlum qiladi.

Dastlab davomi rejalaştirilgan edi, lekin oldingi filmning kassa yiğimlari pasayganligi sababli «Pila 3D» seriyaning sönggi filmi böldi. Dastlab rejalaştirilgan «Pila 8»ning syujeti «Pila 3D»ga kiritildi. Dastlab filmni beşinçi filmning rejissyori Devid Xakl suratga olişi kerak edi, ammo ikki hafta ötib rejissyor Kevin Greutert böldi. Suratga oliş Toronto (Ontario) şahrida, 2010-yilning fevral oyidan aprelgaça RealD 3D formatida olib borildi.

Film 2010-yil 29-oktabrda AQŞ va Kanadada tomoşa qilişga qöyildi. U kino tanqidçilaridan salbiy baho oldi, biroq kassada muvaffaqiyat qozondi. 2017-yilda seriyaning sakkizinçi filmi «Pila 8» nomi bilan çiqdi.

2009-yil iyul oyida «Variety» Lionsgate kompaniyasi «Pila 7»ga yaşil çiroq yoqqanini xabar qildi va Devid Xakl rejissyor sifatida qaytişini eʼlon qildi; uning sönggi filmi «Pila 5» edi. Prodyuserlar Mark Burg va Oren Koules hamda ssenariy mualliflari Patrick Melton va Marcus Dunstan ham qaytib kelişdi. Brian Gedge seriyaning operatori David A. Armstrongni almaştirdi. Preproduksiya 2009-yil 14-sentabrda boşlandi. Melton sözlariga köra, filmni «Saw: Endgame» deb ataş rejalaştirilgan edi. Dastlab oltinçi filmdan keyin ikkita davom rejalaştirilgan edi, ammo 2009-yil dekabrida Melton britaniyalik «Demon FM» radiostansiyasi bilan podkast-intervyuda «Pila 7» oxirgi film bölişini va oldingi filmlardagi barça savollarga, jumladan birinçi filmning boş qahramoni doktor Lawrence Gordon va oldingi filmlarning boşqa omon qolganlarining taqdiriga javob berişini, seriyaga yakuniy yeçim olib kelişini aytdi. Sakkizinçi filmning syujet çiziği yettinçisiga birlaştirildi; bu qaror, birinçi navbatda, oltinçi filmning past kassa yiğimlari bilan boğliq edi. 2010-yil 22-iyulda «USA Today»ga bergan intervyusida prodyuserlar «Pila 7» seriyani rasman yakunlaşini tasdiqladilar. Burg «Reuters»ga «Har bir „Pila“ filmida biz savollarni oçiq qoldirdik, „Pila 7“da esa tomoşabinlarda bölgan barça savollarga javob beramiz», dedi. U yana «Yangi tomoşabinlar ham ularni kuzatib, tez orada yetib olişlari mumkin», deb qöşimça qildi. «Pila 3D» dastlab ikki alohida film sifatida rejalaştirilgan edi. Melton va Dunstanning sözlariga köra, «ular dastlab sönggi pilani ikki qismda suratga olişni niyat qilgan edilar, ammo „[Pila] 6“ unçalik yaxşi çiqmagaç, studiya xavotirga tuşdi va ularga yana bitta filmga ruxsat berildi».

2010-yil yanvarda oltinçi film bilan rejissyor sifatida debyut qilgan Kevin Greutert «Paranormal Activity 2» ustida ish boşlaşga tayyorlanayotgan edi, Twisted Pictures kutilmaganda Xaklni işdan böşatib, Greutertni loyihada iştirok etişga majbur qildi; bu şartnomasidagi «şartnoma bandi» orqali amalga oşirildi, Greutert esa buning uçun juda norozi böldi. Greutert suratga oliş boşlanişiga ikki hafta qolganda suratga oliş maydoniga kelganda, u ssenariyni «siqib qayta yozdi». Melton tuşuntirdi: «Uning köplab ğoyalari bor edi, ammo bu ğoyalarning hammasini amalga oşiriş biroz qiyin va ekstremal edi, çunki dekoratsiyalar qurilgan, aktyorlar tanlangan, rekvizitlar sotib olingan yoki yasalgan edi, „Pila“ filmlarida esa tuzoqlar tufayli dekor dizayni juda öziga xos. Bu juda murakkab bölib qoladi va şunca narsani xuddi şu paytda özgartiriş qiyin böladi».

Kasting 2009-yil dekabr örtalarida boşlandi. Cary Elwes doktor Lawrence Gordon rolini qaytadan ijro etdi; u oxirgi marta birinçi filmda köringan edi. Ijodkorlar Elwesni ilgariroq qaytarmoqçi bölgan edilar, ammo Elwes sönggi filmgaça kutişni xohlagan. Uning qahramoni oltinçi filmda Greutert tomonidan qaytarilişi rejalaştirilgan edi, ammo Elwes band edi. Elwes öz qahramonini Stokgolm sindromiga ega deb taʼriflagan. Tobin Bell Jon Kramer rolini qaytadan ijro etiş uçun qaytdi, garçi u uçinçi film çiqişidan oldin taʼkidlaganidek, dastlab beşta davom uçun şartnoma imzolagan edi. Chad Donella filmda içki işlar bölimi detektivi Gibson rolida körindi; u ham detektiv Hoffmanning sobiq hamkasbi edi.

Gabby West «Scream Queens» şousidagi ğalabasidan keyin Kara rolini oldi. Oltinçi filmda Simona rolida köringan «Scream Queens»ning oldingi ğolibasi Tanedra Howard ham öz rolini qaytadan ijro etdi. Alternativ rok-guruh «Linkin Park»ning yetakçi vokalçisi Çester Bennington filmda oq tanli skinxed Evan rolini öynaydi. Bennington rolga tayyorlaniş uçun aktyorlik murabbiyi bilan uçraşgan. U şunday dedi: «Aslida bu men kutganimdan biroz qiyinroq böldi, çunki bu yigitni qanday tasvirlaşni va uning aynan qanday motivlari bölişini tuşunişim uçun ança vaqt kerak böldi. Öylaşimça, men buni haddan taşqari köp öylayotgan bölişim mumkin edi va men haqiqatan ham ajoyib aktyorlik murabbiyi bilan uçraşdim, u menga ötişga va „Motivatsiya“ni tuşunişga yordam berdi». Devon Bostickka oltinçi filmdagi Brent Abbott rolini qaytadan ijro etiş taklif qilingan edi, ammo u «Diary of a Wimpy Kid» bilan jadval ziddiyatlari tufayli taklifni rad etdi.

Film butunlay RealD 3D formatida, SI-3D raqamli kamera tizimi yordamida suratga olingan, söngra olingan materialni 3D ga aylantirilgan. 3D ni tanlaşdan oldin Burg va boşqalar 3D formatida körsatilgan asl «Pila» filmidan bir daqiqani körib çiqdilar va bu ularni yettinçi film uçun 3D ni tanlaşga olib keldi. Dekoratsiyalar va tuzoqlar 3D afzalliklaridan foydalaniş uçun işlab çiqilgan. Oldingi filmlarning tez surʼatini saqlab qoliş uçun SI-3D kameralarining yengilligi uçdan uç qismini çöntak kompyuterida yozib olişga imkon berdi. Bu film Greutertning birinçi 3D filmi edi. U «Popular Meçanics»ga bergan intervyusida 3D da kadrni tuziş 2D ga nisbatan qiyin ekanini aytdi; u buni şunday tuşuntirdi: «Agar ikkala kamera ham obʼektga qaragan bölsa va odam qölining yon tomonida juda yorqin yaltiroq bölsa, uni faqat bitta kamera köra oladi, u holda ehtimol katta böladiki, ikkita tasvirdan iborat kompozitsiyaga qarasangiz, ular 3D fazoda röyxatdan ötmaydi. Bu xato körinadi. Bu narsalar 2D da umuman muammo emas, ammo 3D da ular bezovta qiluvçi darajada muammoli». Greutert 3D da suratga oliş qiymatini hisobga olib, byudjet 17 million dollar bölganini aytdi, bu esa öşa paytgaça seriyadagi eng qimmat film ekanini anglatadi. Suratga oliş 2010-yil 8-fevralda Torontoda (Ontario) boşlandi va 2010-yil 12-aprelda yakunlandi. Suratga oliş asosan Torontodagi Cinespace Film Studios kinostudiyasida ötkazildi.

.

3D suratga oliş uslubini aniqlaşda Burg tomoşabinlar obʼektlar tomoşabin tomon harakatlanadigan bir neça lahzalarni xohlaşini his qildi va buni «Mening qonli Valentinim»ga qiyosladi. U bu usul qöllanişini tan oldi, ammo 3D da körsatiladigan birinçi şaxs otişmasiga öxşaş, qurbon nuqtayi nazaridan otişga qiziqiş bildirdi. Dunstan qöşimça qilib, «bu bunday lahzalarni yaratişga butunlay yangi darajadagi intizom va mezonlar qöşadi. Bizda reaksiya oliş uçun juda tekis sirt bor edi. Endi biz tomoşabinni biroz itarib yuborişimiz va örab olişimiz mumkin, oldin işlagan va muvaffaqiyatli bölgan andozalarni saqlab qolgan holda, uni bir poğona yuqoriga kötarişimiz ham mumkin», dedi. 3D suratga olişdagi özgarişga izoh berib, Bell bu uning ijrosiga yoki aktyorlik usullariga taʼsir qilmasligini aytdi va bu «qiziqarli tajriba» bölişini taʼkidladi. Mandylor 3D suratga olişni «yanada zerikarli va uzoq» deb atadi. Flanery 3D jihatini (noaniq, çunki yakuniy işlab çiqariş köp zarbali kadrlarni öz içiga oladi) şunday taʼriflagan: «Biz uni 3D da qon töğridan-töğri sizning ustingizga oqsin deb suratga olmadik. Biz uni 3D da suratga oldik, bu sizning özingiz filmga tuşib qolganingiz effektini yaratiş uçun, çuqurlik va dekoratsiyalar tuzilişidan foydalangan holda, „qon ekrandan töğridan-töğri çiqsin“ degan fanatizmsiz. Lekin menimça, bizda yaxşi film çiqdi», bu heç qanday şunga öxşaş narsa emas. Lekin menimça, biz yaxşi film suratga oldik». Postprodakşn xizmatlarini Deluxe Media körsatgan.

Oxirgi marta amalga oşirilgan tuzoq sahnalarini suratga oliş martda boşlandi. Filmning birinçi tuzoq sahnasi Torontodagi «Metro Hall»da, «Roy Thomson Hall» yaqinida suratga olingan va unda 400 statist iştirok etgan. Tuzoqda disk arralari haqiqiy va işlaydigan edi, lekin aktyorlar uçun ehtiyot çoralari körildi. Tuzoqda bölgan aktyorlardan biri Jon Kor «Demon FM»ga qöllaridagi kişanlardan çandiqlari borligini aytdi va boşqa aktyor Sebastian Pigott tişini sindirgani, Ann Li Grin esa oyoqlaridagi sezgini yöqotib, tibbiy yordam olişi kerak bölganini aytdi.

Prodyuser Oren Koules dahşat yangiliklari saytiga «ŞockTilYouDrop.com»ga şunday dedi: filmda ön bitta tuzoq bor, bu öşa paytgaça françayzada eng köp tuzoq soni edi. Filmda prodyuserlar seriyaning oldingi filmlarida ruxsat bermagan bitta «tuzoq» sahnasi bor, uni ular «juda şafqatsiz», «juda jirkanç» va «şunçaki notöğri» deb taʼriflagan. Keyinçalik Melton bu «Garaj» tuzoği ekanini tasdiqladi, u maşinani öz içiga olgan va boşqa qahramonlar bilan «zanjirli reaksiya»ni keltirib çiqargan. Gabby West tuzoqning bir qismi edi. U VH1 kanaliga şunday dedi: «Ular butun yuzimni va kindikdan yuqorisidagi deyarli butun tanamni qolipga olişdi. Ular sizga turli materiallardan qatlamlar qöyişadi va burningizda nafas olişingiz uçun ikkita somon böladi. Bu juda qörqinçli edi! Ular şunçalik köp narsa kiyişadiki, heç narsani köra olmaysiz va quloqlaringizga şunday narsa qöyişadiki, deyarli heç narsani eşitmaysiz. Bu filmga tayyorgarlikning bir qismi edi, bu juda ajoyib edi — özingizdan manekin yasaş. Lekin qörqinçli». Filmda 25 gallondan ortiq soxta qon işlatilgan, bu ikkinçi filmdagiga nisbatan ikki yarim baravar köp.

Dastlab 2010-yil 22-oktabrga rejalaştirilgan film «Paranormal Activity 2» bilan raqobatlaşmaslik uçun bir hafta, 29-oktabrga köçirildi. Film AQŞ da Lionsgate Films, Kanadada esa Maple Pictures kompaniyasi tomonidan tarqatildi.

Film dastlab Amerika kinokompaniyalari assotsiatsiyasi (MPAA) tomonidan NC-17 reytingini oldi (17 yoşgaça bölgan tomoşabinlar kirişi taqiqlanadi) va R reytingini oliş uçun olti marta qayta montaj qilinib, qayta taqdim etilişi kerak edi. Germaniyada u 2012-yil aprelidan 2013-yil yanvarigaça taqiqlangan edi, çunki Berlin Tiergarten okrug sudi filmdagi bir neça sahnalar zöravonlik töğrisidagi § 131 StGB qonunini buzayotganini qayd etdi. Şaxsiy nusxalarga egalik qiliş hanuz qonuniy, şaxsiy foydalaniş esa jazolanmaydi; biroq har qanday ommaviy namoyiş qatʼiy taqiqlangan va jazolanadigan harakatdir. 2013-yil yanvarda Berlin apellyatsiya sudi Germaniyada tarqatiş huquqiga ega bölgan StudioCanal şikoyat qilganidan keyin dastlabki qarorni bekor qildi.

2010-yil 8-iyulda San-Diego Comic-Con uçun baʼzi matbuot materiallarida film «Pila 3D: Tuzoqlar jonlanadi» deb nomlangan, bu OAV tomonidan bu yakuniy nom bölişi mumkin deb taxmin qilinişiga olib keldi. Ertasi kuni Burg va Koules «Tuzoqlar jonlanadi» faqat şior bölib, uni notöğri ravişda nom qismi deb tuşunişgan, dedi. Koulesning aytişiça, agar ular ettinçi rim raqamini va undan keyin «3D» («Pila VII 3D») qöşganlarida, bu «haddan taşqari» bölardi va kerakli taʼsirni bermasdi. U tuşuntirdi: «Bu 3D bilan şunday jarayon böldi, juda köp oğir ish qilindi. „Pila VII 3D“ — bu juda köp. Bu yangi film kabi». […]». Şu intervyuda prodyuserlar «Pila»ning 2010-yilgi San-Diegodagi Comic-Conda iştirokiga töxtalişdi. Prodyuserlarning aytişiça, konventsiya uçun işlatiladigan kadrlarni tomoşabinlar uçun tasdiqlab bölmaydi; Koules tuşuntirdi: «Bu biz oldin qilgan işlardan farq qiladi, biz Comic-Conda bölamiz, lekin biz Comic-Conda emasmiz».

Buyuk Britaniyada «Şunday qilib, bu yerda heç narsa topilmaydi» (Cooler Than Me) körsatuvi tanaffusida körsatilgan treyler 10 yoşli bolaning «xafa qiluvçi» va «notöğri vaqtda rejalaştirilgan», deb şikoyat qilganidan keyin taqiqlangan. «Clearcast» treylerni soat 19:00 Grinviç vaqti bilan olib taşladi, ammo haqiqatda u faqat soat 20:29 da efirga çiqdi. Treylerning bir sahnasida kinoteatrdagi odamlar örindiqlarda metall uşlab turuvçi qurilmalar bilan tuzoqqa tuşadi va qöl ekran orqali ötib, odamni tortib oladi. Reklama standartlari boşqarmasi bu «kiçik bolalarga, ehtimol, azob beradi» deb taʼkidladi. Massaçusets ştatida Showcase Cinemas filiali tuğilgan kunini nişonlayotgan yetti yoşli bola tomoşa qilayotgan «Megamind» multfilmi örniga filmni körsatgan. Kinoteatr xodimlari xatoni tuzatgunça bir neça daqiqa ötgan.

Filmning musiqasini Charlie Clouser yozgan va u 2010-yil 2-noyabrda «Evolution Music Partners» yorliği tomonidan iTunes orqali çiqarilgan. Saundtrek «filmdan ilhomlangan» bölib, «Dir En Grey», «Boom Boom Satellites», «Saliva», «Krokus», «Hinder», «Karnivool», «My Darkest Days» va «Dead by Sunrise» rok-guruhlari musiqasini öz içiga oladi. U 2010-yil 26-oktabrda «SonyMusic Independent Network» (SIN) va «Artists’ Addiction Records» yorliqlari tomonidan çiqarilgan. Ozzy Osbourne ning «Life Wonʼt Wait» qöşiği yakuniy titrlarda ijro etiladi.

Lionsgate Home Entertainment filmni «Saw: The Final Chapter» nomi bilan 2011-yil 25-yanvarda uç xil versiyada videoga çiqardi. Birinçisi — standart DVD bölib, filmning teatr versiyasi, bonus materiallar töplami va raqamli nusxa bilan ikkinçi disk mavjud; ikkinçi naşr — 2D kombinatsiyalangan töplam bölib, uning tarkibida kengaytirilgan versiya Blu-ray, DVD va filmning raqamli nusxasi bor. Oxirgi naşr — kombinatsiyalangan 3D töplam bölib, u kengaytirilgan versiya Blu-ray 3D, Blu-ray, DVD va raqamli nusxadan iborat. Nielsen VideoScan jadvaliga köra, DVD va Blu-ray formatlari birinçi haftada uçinçi örinni egalladi.

Filmning dastlabki namoyişlari 2010-yil 28-oktabrda 2000 ta joyda bölib ötdi, film 1,7 million dollar yiğdi. U ertasi kuni 2808 ta joyda keng tarqatuvga çiqdi va 3500 ta ekranda namoyiş etildi, bu birinçi filmdan keyingi eng katta namoyiş körsatkiçi edi. Film çiqqan kuni 8 976 000 dollar yiğib, birinçi örinni egalladi. U Xellouin bayramining birinçi dam oliş kunlarida 22 530 123 dollar yiğdi, çiptalarning 92 foizi 2100 dan ortiq 3D joylardan tuşdi, tomoşabinlarning 57 foizi 25 yoşgaça bölganlar edi. Bu seriya tarixida beşinçi eng yaxşi birinçi dam oliş kunlari körsatkiçi edi. Keng tarqatuvga çiqqanidan atigi tört kun ötgaç, film 27,7 million dollar turadigan oltinçi filmning içki kassa yiğimlaridan oşib ketdi. Ikkinçi dam oliş kunlarida çiptalar sotuvi 66 foizga pasaydi va film 7,7 million dollar yiğib, beşinçi öringa tuşdi, «Megamind» esa birinçi öringa çiqdi. Filmning prokati AQŞ va Kanadada çiqqanidan keyin 35 kun ötib, 2010-yil 2-dekabrda yakunlandi.

Film 25 ta hududda oçildi va 14,4 million dollar yiğdi (oldindan körişlar bilan birga), Buyuk Britaniyada 5,8 million dollar bilan birinçi örinni egalladi, bu uçinçi filmning Buyuk Britaniyadagi 4,7 million dollarlik oçilişidan oşib ketdi. U Rossiyada 2,2 million dollar bilan ikkinçi örinni egalladi; Avstraliya va Yaponiyada film mos ravişda 909 000 dollar va 864 800 dollar yiğdi. Film Buyuk Britaniya, Irlandiya va Maltada 12,8 million dollar; Germaniyada 10,9 million dollar; Italiyada 7 million dollar; Rossiyada 5,3 million dollar; Avstraliyada esa 2,4 million dollar yiğdi. Film AQŞ va Kanadada 45,7 million dollar, boşqa hududlarda esa 90,4 million dollar yiğib, dunyo böyiça jami 136,1 million dollar yiğdi.