Saw IV

«Saw IV» (rus. «Пила 4») — 2007-yilda suratga olingan qörqinçli film. Rejissyori Darren Linn Bousman, ssenariy muallifi Patrick Melton va Marcus Dunstan, syujet mualliflari esa Melton, Dunstan va Thomas Fenton. Bu «Saw» seriyasining töртinçi filmi va «Saw III» (2006) filminiң davomi. Boş rollarni Tobin Bell, Scott Patterson, Costas Mandylor, Betsy Russell va Lyriq Bent ijro etgan.

Film oldingi filmning tugagan joyidan, John Kramerning ölimidan boşlanadi. Şunga qaramay, maʼlum böladiki, John ölimi ehtimoliga qarşi bir qator yozuvlar va işoralar qoldirgan, ular tergovçilarni uning sönggi öyiniga olib boradi. Detektivlar Johnning yakuniy öyini sirini oçişga uringanda, ular aldovlar toriga tuşib qoladi, bu esa uning buzuq öyinlarining haqiqiy sabablarini foş etadi.

«Saw IV» — franşizadagi birinçi film bölib, uning ssenariysini Lee Wannell yoki James Wan yozmagan. Film AQŞ da 2007-yil 26-oktabrda Lionsgate Films tomonidan çiqarilgan va tanqidçilardan salbiy baho olgan. Şunga qaramay, film kassada muvaffaqiyatli bölib, dunyo böyiça 139 million dollar yiğgan. Davomi «Saw V» nomi bilan 2008-yilda çiqarilgan.

2007-yil yanvarida birinçi filmning rejissyori James Wan ssenariy işlab çiqilayotganini aytdi. Lee Wannell «Fangoria» naşriga, u va Wan ijroçi prodyuserlar bölişini aytib, şunday dedi: «Men va James [Wan] ijroçi prodyuserlar sifatida hali ham filmga öz farzandimizdek qaraymiz; baribir uni kuzatib boramiz. Ularning ğoyalari va yozgan ssenariylari menga juda yoqdi, hammasi yaxşi ketyapti. Men haqiqatan ham hayajondaman». Keyingi oyda ikkinçi va uçinçi filmlarni rejissyorlik qilgan Darren Linn Bousman rejissyorlikka qaytdi. Ikki oldingi filmning sanʼat rahbari bölgan David Hackelga film suratga oliş taklif qilingan edi, lekin taklif kelgan kunda uning rafiqasida rak taşxisi qöyilgan. Prodyuserlar unga beşinçi va oltinçi filmlar uçun rejissyorlik vazifasini taklif qilişgan.

Wannell endi «Saw» filmlari uçun ssenariy yozişga qiziqmagani sababli, Twisted Pictures törtinçi film uçun yangi ssenariyçilar va ğoyalar izlay boşladi. Bu uni birinçi film böldi, uning ssenariysini u yozmagan. Ijroçi direktor Marcus Dunstan va Patrick Meltonni topdi va ularning «Yarim tun odami» ssenariysini öqidi. Direktor bu duetning ssenariysi birinçi filmga prekvel bölişi mumkinligini öyladi, çunki u John Kramerning hayotidagi erta yoşdagi travmatik voqeani batafsil tasvirlaydi. Biroq prodyuserlar Mark Berg va Oren Koules prekvel qilişni istamadi va bu ğoyadan voz keçişdi, ammo ssenariy Dunstan va Meltonning seriyaning keyingi uçta filmini yoziş uçun yollanişiga olib keldi. Thomas Fenton ham Dunstan va Melton bilan birga filmning syujet muallifi sifatida qöşildi. Marek Posial ham qaysidir paytda ssenariyçi bölgan.

Seriyali xarakterga ega filmlar sababli franşizaga kiriş Dunstan va Melton uçun qiyin böldi, ammo ular Bousman va suratga oliş guruhi bilan birgalikda ularni kuzatib borişga umid qilib, törtinçi filmdan boşlanib, oltinçi filmda yakunlanadigan trilogiya taklif qilişdi. Duet Qurilmaçini, uçinçi filmda ölganiga qaramay, syujetga qaytarişda heç qanday qiyinçilikka duç kelmadi, çunki bu xarakter birinçi filmdan beri ölib kelayotgan edi va ular unsiz film film bölib tuyulmasligini his qilişgan. Avvalgi işlardagidek, qayta yoziş ssenariy yoziş jarayonida amalga oşirildi, natijada filmga möljallangan köplab işlatilmagan ğoyalar keyinçalik beşinçi film uçun qayta işlandi.

Garçi John Kramer oldingi yozuvda öldirilgan bölsa-da, 2007-yil martida uning törtinçi va beşinçi filmlarga şartnoma imzolagani eʼlon qilindi.

10 million dollar byudjet bilan suratga oliş 2007-yil 16-apreldan 2007-yil 3-maygaça Torontoda bölib ötdi.

«Saw IV» AQŞ va Kanadada 2007-yil 26-oktabrda çiqarildi. Lionsgate özining törtinçi yillik «Give Til It Hurts» qon topşiriş tadbirini Qizil Xoç uçun ötkazdi.

«Saw IV (Music From And Inspired By Saw IV)» albomi 2007-yil 23-oktabrda Artists' Addiction Records yorliğida çiqarildi. Filmning sarlavha qöşiği «I.V.» Yoşiki tomonidan yozilgan va rok-guruh «X Japan» tomonidan ijro etilgan.

DVD va Blu-ray 2008-yil 22-yanvarda Lionsgate Home Entertainment tomonidan çiqarildi.

Film AQŞ va Kanadada 63 300 095 dollar, boşqa hududlarda esa 76 052 538 dollar yiğdi; natijada dunyo böyiça umumiy summa 139 352 633 dollar AQŞ ni taşkil etdi.

Film tanqidçilardan asosan salbiy baho oldi. «Rotten Tomatoes» saytida film 83 ta şarh asosida 18 foiz reytingga ega, örtaça baho 3,9/10. Saytning umumiy xulosasi şunday: «„Saw IV“ işontirgandan köra köproq bezovta qiladi, materialning esa köpi oldingi filmlarda allaqaçon bölgan». «Metacritic» saytida film 16 ta şarh asosida 100 balldan 36 ball örtaça bahoga ega, bu «umuman salbiy şarhlar» degan maʼnoni anglatadi. «CinemaScore» sörovida qatnaşgan tomoşabinlar filmga «A+» dan «F» gaça bölgan şkalada «B» örtaça bahosini berişdi.

«Chicago Tribune» uçun yozgan Scott Sçuler filmni «rezina piçoq kabi ötkir film» deb atadi va «agar Bousmanning dahşatli hunarmandçiligi sizning oşqozoningizni ağdarmasa, çegaradoş porno zöravonlik albatta ağdaradi. Ekranga saçragan bu jirkanç loyqadan kimningdir zavqlanayotganini tasavvur qiliş qiyin», deb yozdi. «The Hollywood Reporter» muxbiri Frank Scheck esa «maşhur ixtiroçi qiynoq sahnalari bu yerda tasavvur bilan çarçagandek tuyuladi», dedi, lekin qöşimça qildi: «U hali „akulaga sakrab tuşmagan“, kabi avvalgi filmlar oxir-oqibat qilganidek, „Elm Streetʼdagi Dahşat“ va „Friday the 13th“ kabilar».

«The San Francisco Chronicle» muxbiri Peter Hartlaub filmni «şunçalik murakkab va köp qirrali sleşerlar seriyasiga aylanganki, uni tuşunişning yagona umidi — keçqurun köp baliq yeb, söngra har bir oldingi filmni tomoşa qiliş, kinoteatrga kirişdan oldin», deb atadi. James Berardinelli yozdi: «„Saw IV“ uç yil oldin „Saw: Öyin omon qoliş uçun“ bilan energetik portlaş bilan boşlangan seriyaning çöziluvçan, çarçatuvçi epilogi sifatida işlaydi, keyin har bir keyingi yillik qismda asta-sekin turtki, izçillik va aql-zakovatini yöqotgan».

Kamroq salbiy şarh BBC muxbiri Jamie Russelldan keldi, u filmni «çuqur bezovta qiluvçi; qörqinçli film bölişi kerak bölganidek» deb atadi.

Lee Wannell filmda uçinçi qismda paydo bölgan köplab savollarga javob berilişini, şuningdek Qurilmaçi va ikkinçi qismdagi Obi örtasidagi boğliqlik oçilişini aytdi.

Bousmanning sözlariga köra, syujetga yangi yondaşuv qöllangan, şu tufayli ssenariyni qabul qiliş qiyin bölgan. Filmda bir-biriga parallel rivojlanadigan törtta hikoya böladi va ularning heç biri azob-uqubat mavzusiga tegmaydi.