Saw III

«Saw III» (ingl. Saw III) — 2006-yilda suratga olingan amerikalik dahşat filmi, rejissyori Darren Lin Bousman, ssenariy muallifi Li Vannell, syujet muallifi esa Vannell va Ceyms Van. Bu «Saw» seriyasining uçinçi filmi va «Saw II» (2005) filmining davomi. Boş rollarni Tobin Bell, Şoni Smit, Angus Makfadyen, Bahar Soumekh va Dina Meyer ijro etgan.

Filmda Con Kramer ismli şaxs, yaʼni qurbonlarini ölim öyinlariga jalb qilib, ularning hayotga bölgan irodasini sinab körişi bilan maşhur odam, Jeff ismli kişini bir qator sinovlarga duçor qiladi. Bu öyin uning öğlini öldirgan mast haydovçiga bölgan ğazabini yengişga yordam berişi kerak. Şu orada Konning şogirdi Amanda doktor Linn ismli ayolni öğirlab, uni töşakka mixlangan va terminal saraton bilan oğrigan Jonni Jeff öz öyinini tugatgunça yetarliça uzoq vaqt tirik saqlaşga majbur qiladi.

Avvalgi film kabi, bu film ham oldingi filmning muvaffaqiyatli birinçi dam oliş kunlaridan söng darhol yaşil çiroq oldi. Suratga oliş 2006-yilning may–iyun oylarida Torontoda ötkazildi. Vannell hikoyani avvalgi filmlarga qaraganda hissiyroq qilişga intilgan, ayniqsa Amanda va Quruvçi (Konstruktor) çiziğida. Film prodyuser Gregg Hoffmanga bağişlangan, u 2005-yil 4-dekabrda vafot etgan.

Film 2006-yil 27-oktabrda AQŞ da Lionsgate Films kompaniyasi tomonidan çiqarilgan. U moliyaviy jihatdan muvaffaqiyatli böldi: birinçi kunida 33 600 000 dollar, AQŞ va Kanadada esa 80 200 000 dollar işladi. Bu seriyadagi xalqaro bozorda eng köp daromad keltirgan va umuman seriya içida eng köp kassa yiğgan film hisoblanadi. U tanqidçilardan aralaş-salbiy şarhlar oldi. Bell 2007-yildagi MTV Movie Awards mukofotida «Eng yaxşi yovuz qahramon» nominatsiyasiga, film esa «Saturn» mukofotida «Eng yaxşi dahşat filmi» nominatsiyasiga sazovor böldi. Film 2007-yil 23-yanvarda DVD va Blu-ray formatida çiqarildi va birinçi haftada 2 500 000 nusxa sotilib, çartlarda yetakçilik qildi. «Saw IV» nomli davomi 2007-yilda çiqarildi.

Darren Lin Bousman, «ikkinçi film» rejissyori va hammuallifi, «birinçi film» rejissyori Ceyms Van hamda ikkala filmning ssenariy muallifi Li Vannell uçinçi filmni suratga oliş taklifini rad etişgan edi. Prodyuser Gregg Hoffman filmning çiqişidan bir neça hafta ötib vafot etdi. Bousman, Van va Vannell Hoffmanning ölimi haqida eşitgan kuni birga tuşlik qiliş uçun yiğilişdi va «Saw III»ni Hoffman xotirasiga bağişlaşga qaror qilişdi. Vannell «Saw III»ni avvalgilaridan köra hissiyroq qilişni istagan va syujetni Con bilan Amanda örtasidagi ota-qiz «sevgi hikoyasi» sifatida tasvirlagan.

Bousman ularda oldingi filmlardagidek kutilmagan yakuniy buriliş bölişni niyat qilmaganini aytdi va «menimça, köpçilik odamlar buni filmning birinçi 15 daqiqasida tuşunib oladi», deb qöşimça qildi. Vannell esa şunday dedi: «Darren va men «Saw III» uçun işlab çiqqan narsamiz hissiy jihatdan taʼsirli yakun edi». Oldingi ikki filmda bölganidek, yakun faqat suratga oliş vaqtida yakuniy sahnada iştirok etgan aktyorlarga taqdim etilgan. Bir paytda ssenariy Bousmanning stulidan öğirlangan; biroq u Internetga tarqalişidan oldin qaytarib olingan.

Bahar Soumekh 2004-yildagi «Collision» filmida paydo bölgandan söng, Lionsgate uni seriyaning keyingi filmida suratga olişni xohladi. U doktor Linn Denlon rolini oldi. Dahşat filmlarining muxlisi bölmagani va seriyaning birinçi ikki filmini körmagani uçun u bu rolni murakkab deb hisobladi. «Suratga oliş maydonçasida bölgan birinçi oyda menga dahşatli tuşlar körinardi», — dedi u. Şunga qaramay, u avvalgi rollarining köpçiligidagidek Yaqin Şarqdan emas, balki boşqa tomondan tanlanganidan xursand edi. Angus Makfadyen, baʼzi dahşat filmlari, jumladan «The Force» filmining muxlisi, ssenariyni öqib çiqqaç, Jeff rolini oldi va ssenariyni yoqtirib qoldi.

Kostas Mandylor Mark Hoffman rolini Bousmanga taniştirilgandan söng oldi. Mandylor şunday tuşuntirdi: «Bir payt meni rejissyor bilan taniştirişdi va u mendan «Saw III»da bir hafta davomida kelib, zavqlanişimni söradi. Şuning uçun öyladim, nega yöq, ular yaxşi yigitlar va hokazo, şuning uçun zavqlanamiz. Şunday qilib, bu filmda bir-ikki daqiqa bölib, men undan imkon qadar foyda oldim va yigitlar bilan birga zavqlandim». Jey Laroz Troy rolini oldi, u filmning boşidagi Quriliş qurboni edi. Laroz rolni ijro etiş qiyin ekanini, çunki personajning oğriği haqiqiy körinişi va his qilinişi kerak edi, deb topdi, lekin filmning boşlanğiç sahnasidagi qurbon rolini öynaganidan minnatdor böldi va Bousman bilan işlaş imkoniyatini yuqori baholadi.

Elison rolini ijro etgan, birinçi filmda doktor Lourens Gordonning xotini bölgan Monika Potterga filmda şu rolni qayta ijro etiş taklif qilingan edi, lekin qiziqiş yöqligi sababli u taklifni rad etdi. U birinçi film uçun «köp narsa» qilganini his qildi. Xuddi şunday, Riggning roli filmda sezilarli darajada qisqartirildi, çunki Lyrik Bent öşa paytda «Angelaʼs Eyes» filmida işlagani uçun band edi. Kinematografçilar uning jadvalini moslaştirişga harakat qilgan bölsalar ham, Bent faqat bir kun suratga tuşişi mumkin edi. Keyinroq Bent, agar u band bölmaganida, Riggning filmdagi möljallangan roli törtinçi filmda (2007) u ijro etgan rol bölişi mumkinligini taxmin qildi.

Film 10 000 000 dollarlik katta byudjet oldi, ikkinçi filmning 4 000 000 dollaridan farqli ölaroq. Suratga oliş Torontodagi Cinespace Film Studios kinostudiyasida 2006-yil 8-maydan iyun oxirigaça 27 kun davomida ötkazildi. Prodyuser seriyani parodiya qilgan «Scary Movie 4» filmidagi vannaxona dekoratsiyasidan foydalangan. Joydan joyga ötişlarning deyarli barçasi raqamli effektlarsiz amalga oşirilgan; ötişlar joyida suratga olingan. Masalan, kamera Troyning jinoyat joyidan vannada turgan Kerriga ötganda, Meyer yugurib kelib, barça kiyimlarini yeçib, vannaga sakraşi kerak edi. Vizual jihatdan film oldingi ikki filmga öxşaydi: tez kesişlar va tez rivojlanuvçi ritmlardan foydalanilgan. Bousman şunday dedi: «Biz dinamik his uyğotiş uçun köplab köçma kameralar va çaqnoqlardan foydalanamiz». Postprodaksiya xizmatlarini Deluxe Media körsatgan. Filmning dastlabki versiyasi ikki soatdan biroz köproq davom etgan va bir neçta sahnalar kesib taşlangan. Quriliş qurboni öz harakatlaridan puşaymon bölayotgan sahna ham kesib taşlangan. Bell şunday dedi: «Men ular bu sahnani kesib taşlaganidan xursandman. Bu yigit aniq nima qilayotganini biladi. U model bilan boşlaydi, keyin uni aniqlaştiradimi? Ha, ehtimol şunday qiladi. Lekin baʼzi narsalar qiziqarli va syujetni oldinga siljitadi, boşqa narsalar esa asosan oldingi voqea bölib, siz uni bilişingiz şart emas».

Bousman suratga olişda eng qiyin sahna «Çöçqa sahnasi» bölganini tasvirlab berdi va ularga şoşiliş kerak bölganini, bunga «juda köp harakatlanuvçi qismlar»ni suratga oliş kirganini tuşuntirdi. Çöçqa tanalari köpik, kauçuk va lateksdan yasalgan. Çöçqa rekvizitlariga asal bilan yopiştirilgan, tirik, dezinfeksiya qilingan qurtlar qöyilgan edi.

Bousman dastlab «Stend-tuzoq»ni odamni qutiga yiğadigan tuzoq sifatida tasavvur qilgan, ammo oxir-oqibat u tana qismlarini buruvçi tuzoqqa aylangan. Bousman muzlatib öldiradigan tuzoqni istagan, çunki filmlarda allaqaçon yoqib öldiriş, qon ketişi bilan öldiriş va ölim bor edi. «Muzlatgiç» tuzoqi uçun tana Debra Linn Makkeybdan yasalgan, lekin xavfsizlik qoidalari tufayli odam kömilişi mumkin emas edi; aktrisada istalgan vaqtda faqat old yoki orqa aktyorlar tarkibi bölişi mumkin edi. «Sinf tuzoği» uçun Jey Laroz personaji dastlab göşt ilgaklaridan şiftga osilişi kerak edi, lekin bu qaror qilinmadi, çunki u ssenariy talab qilganidek zanjirlarni özi uzib ololmasdi. Bu murakkab vazifa böldi, çunki u protezlar va amaliy effektlar yordamida amalga oşirildi.

Film 2006-yil 27-oktabrda AQŞ va Kanadada çiqarilgan. Ijro etuvçi prodyuser Daniel Heffnerning sözlariga köra, filmga «R» reytingini oliş uçun yetti marta tahrir qilingan. Bousmanning sözlariga köra, Amerika kinokompaniyalari assotsiatsiyasining (MPAA) reyting kengaşi filmdagi grafik zöravonlikdan köra hissiy qiynoqlardan köproq taşvişlangan va qabul qilinadigan doirani kengaytirgan «C.S.I.» kabi telekörsatuvlarga murojaat qilgan. Yaponiyada film R18+ reytingini oldi, oldingi ikki film esa R15+ reytingini olgan edi. Xabar qilinişiça, Buyuk Britaniyadagi namoyişlarda beşta odam alohida kinoteatrlarda huşini yöqotgan, bitta kinoteatrda esa uçta odam huşini yöqotgan va bu tez yordam maşinalarini çaqirişga olib kelgan.

Troyning tuzoq sahnasining boşlanğiç qismi 2006-yil 21-iyulda San-Diego Comic-Con International tadbirida namoyiş etilgan. Xuddi şu klip 2006-yil 1-sentabrdagi «Adrenalin» filmi namoyişidan oldin ham körsatilişi rejalaştirilgan edi. Biroq MPAA buni taqiqlagan. 2006-yil 10-oktabrda Bell, Smit va Bousman filmni tarğib qiliş uçun «Spike TVʼs Scream Awards» marosimida qatnaşdi va Troyning tuzoq klipi namoyiş etildi.

Lionsgate teatr marketingi prezidenti Tim Peylen Bellning bir oz qoni aralaştirilgan, bosma siyohi bilan qoriştirilgan 1000 ta plakat yasaş ğoyasini öylab topdi. U şunday dedi: «Men haqiqiy qondan foydalaniş mumkinmi, deb söradim. Sukut böldi. U dedi: „Biz sinab körişimiz mumkin, lekin jiddiymisiz?“ Men juda jiddiy ekanligimni aytdim». Plakatlar har biri 20 dollardan sotildi, ulardan birinçisi auksionga qöyildi; auksionga qöyilgan plakatdan tuşgan barça daromad Qizil Xoç jamiyatiga xayriya qilindi. Lionsgate, şuningdek, Qizil Xoç uçun uçinçi yillik «Give Til It Hurts» qon topşiriş aksiyasini ötkazdi va 23 493 pint qon töpladi.

Filmning saundtreki 2006-yil 24-oktabrda çiqarilgan. Unga Slayer, Disturbed, Avenged Sevenfold, Ministry, Helmet va Drowning Pool kabi xard-rok guruhlarining 20 ta qöşiği kiritilgan. AllMusic şarhlovçisi Jeyms Kristofer Monger saundtrekka beş ballik şkala böyiça uçta yulduz qöydi. IGN Music şarhlovçisi Ed Tompson unga 10 balldan 7,2 ball berdi.

2007-yil 23-yanvarda film Lionsgate Home Entertainment tomonidan DVD va Blu-ray formatida çiqarildi. U AQŞ va Kanadada uy videosi çartlarida yetakçilik qilib, birinçi kunida 1 600 000 nusxa sotdi va haftani 2 500 000 nusxa bilan yakunladi. Şu kuni «Unrated DVD» ham çiqarildi, u filmning 113 daqiqalik versiyasini öz içiga oladi, unda köproq qon bor. 120 daqiqalik rejissyor versiyasi 2007-yil 23-oktabrda, törtinçi filmning 26-oktabrdagi teatr relizi bilan bir vaqtda çiqdi. U, şuningdek, muqobil yakunni ham öz içiga olgan.

Film 3167 ta kinoteatrdagi 4700 ta ekranda birinçi örinni egalladi va birinçi dam oliş kunlarida 33 600 000 dollar işladi, bu ikkinçi filmning 31 700 000 dollaridan ikki foiz köp. U beş yil davomida eng katta Xellouin debyutini ötkazdi, 2011-yilda «Puss in Boots» (34 000 000 dollar) tomonidan yengilgunça. Bu Lionsgate tarixidagi eng yuqori birinçi dam oliş kunlari ham edi. Lionsgate sörovi tomoşabinlarning 69 foizi 25 yoşgaça ekanini va 51 foizi erkaklar ekanini körsatdi. Ikkinçi dam oliş kunlarida film törtinçi örinni egalladi, 56 % ga pasayib 14 800 000 dollarga tuşdi, ikkinçi filmning ikkinçi pasayişi esa 47 % ga, 16 900 000 dollarga tuşgan edi. Prokat 2006-yil 14-dekabrda, çiqqanidan 49 kun ötib yakunlandi.

Film xalqaro bozorda taxminan 6 000 000 dollar bilan beşinçi örinni egalladi. Buyuk Britaniyada u 4 700 000 dollargaça birinçi örinni egalladi. Tayvanda u uçinçi örinni egalladi va 320 000 dollar işladi. Ikkinçi dam oliş kunlarida u 9 700 000 dollar bilan ikkinçi örinni egalladi. Ispaniyada u 3 100 000 dollar işladi, bu oldingi filmlardan köp. Uçinçi dam oliş kunlarida film 8 00 000 dollar işladi, şu jumladan Yaponiyada 86 ekranda birinçi kun 1 100 000 dollar bilan. Avstraliyada film 4 300 000 dollar, Ispaniyada 3 800 000 dollar, Braziliyada esa 3 800 000 dollar işladi. Törtinçi dam oliş kunlariga kelib, u 24 hududdan taxminan 5 600 000 dollar bilan törtinçi örinni egalladi. Eng yaxşi bozori Fransiyada ikkinçi örinni egalladi.

Film AQŞ va Kanadada 80 200 000 dollar, boşqa hududlarda 84 600 000 dollar işladi, dunyo böyiça jami 164 800 000 dollar. Filmning seriya içidagi eng yuqori kassa dam oliş kuni bor va u xalqaro bozorda eng köp kassa yiğgan hamda dunyo miqyosida seriyadagi eng köp daromad keltirgan film hisoblanadi.

Film tanqidçilarga oldindan körsatilmagan. «Rotten Tomatoes» saytida film 94 ta şarh asosida 30 % reytingga ega. Sayt konsensusi şunday deydi: «„Saw III“ özining oldingisining tropalarini yuqoriroq darajada takrorlaşdan boşqa deyarli heç narsa qilmaydi». «Metacritic» saytida film 16 ta şarh asosida örtaça 48 ball oldi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» degani. «CinemaScore» sörovlari şuni körsatdiki, tomoşabinlar filmga «A+» dan «F» gaça bölgan şkala böyiça «B» bahosini berişgan.

«Variety» muharriri Robert Koehler filmga aralaş şarh berdi. U filmdagi bir neçta xotiralardan foydalanişni tanqid qilib, bu «filmni böğadi, uning şiddatini va surʼatini pasaytiradi» dedi. U şunday tuşuntirdi: «Kattaroq muammo — Li Vannellning ssenariysi, unda şunçalik köp xotiralar va tuşuntiruvçi kiritmalar işlatilganki, birinçi „Pila“ning öziga xos xususiyati bölgan keskinlik yöqolgan». Biroq u aktyorlik öyinini maqtadi. «Orlando Sentinel» muharriri Rojer Mur beşta yulduzli şkala böyiça filmga ikki yulduz berib, syujet va aktyorlik öyinini tanqid qildi.

«The San Francisco Chronicle» muharriri Piter Xartlaub filmga salbiy baho berib, syujetni tanqid qildi. «Los Angeles Times» muharriri Maykl Ordonya «„Saw III“ taklif qila oladigan narsa aslida faqat köproq qon», dedi. «Entertainment Weekly» muharriri Ouen Gleyberman filmga «C» bahosini qöydi. «The Arizona Republic» muharriri Rendi Kordova unga salbiy şarh berib, «„Saw III“da heç qanday nomaʼlumlik yoki dahşat yöq», dedi. «Empire» muharriri Kim Nyuman filmga beşta yulduzli şkala böyiça ikki yulduz berdi. U aktyorlik öyinini «ajoyib darajada yaxşi» deb atadi, lekin ssenariy va qiynoq qurilmalarini tanqid qildi.

Film «Saturn» mukofotining «Eng yaxşi dahşat filmi» nominatsiyasiga nomzod böldi, lekin «Descent» filmiga yutqazdi. U, şuningdek, Teen Choice Awards mukofotida «Film tanlovi: dahşat/triller» nominatsiyasiga ham nomzod bölgan, lekin «Paranoia» filmiga yutqazgan. Bell MTV Movie Awards mukofotida «Eng yaxşi yovuz qahramon» nominatsiyasiga nomzod böldi, lekin «The Departed» filmidagi rolidagi Jek Nikolsonga yutqazdi.

2006-yilda Davlat reyestri komissiyasining 331-son xulosasi bilan film Belarus Respublikasida tarqatiş taqiqlangan filmlar röyxatiga kiritilgan.