Saw II

Saw II (ingl. *Saw II*) — Darren Lynn Bousman rejissyorligida, Lee Whannell bilan birgalikda yozilgan ssenariy asosida 2005-yilda suratga olingan amerikalik qörqinçli film. U *Saw* (2004) va *Saw X* (2023) filmlariga davom bölib, «Saw» seriyasining ikkinçi filmi hisoblanadi. Asosiy rollarni Donnie Wahlberg, Franky G, Glenn Plummer, Beverly Mitchell, Dina Meyer, Emmanuelle Vaugier, Erik Knudsen, Şawnee Smith va Tobin Bell ijro etgan. Syujetga köra, sobiq mahkumlar guruhi seriyali qotil Jon Kramerning uyida tuzoqqa tuşib qoladi va ölimga olib keladigan sinovlar qatorini ötişi kerak. Bu sinovlar asab-falaj taʼsir qiluvçi zaharli modda taʼsiridan qutuliş uçun zarur bölgan antidotni oliş imkonini beradi. Zahar ikki soatdan keyin ularning hammasini öldiradi.

Birinçi filmning muvaffaqiyatli birinçi dam oliş kunlaridan söng, davomga darhol yaşil çiroq yoqildi. Whannell va James Wan keyingi filmga tayyorgarlik bilan band bölib, ssenariy yozişga yoki filmni suratga olişga ulgurmadi. Bousman «Saw» çiqişidan oldin «The Desperate» nomli ssenariy yozgan va prodyuser qidirgan, ammo köplab studiyalar uni rad etgan. Gregg Hoffman ssenariyni olib, uni öz hamkorlari Marc Berg va Oren Koulesʼga körsatgan. Ular bir qator özgartirişlar bilan uni «Saw II»ga moslaştiriş mumkin, deb qaror qilişgan. Whannell ssenariyni qayta yoziş uçun böş bölgan. Filmning byudjeti kattaroq bölib, u 2005-yil may–iyun oylarida Torontoda suratga olingan.

Film 2005-yil 28-oktabrda AQŞda Lionsgate Films tomonidan prokatga çiqarilgan. Birinçi kunning özida u 31,9 million dollar, AQŞ va Kanadada esa 88 million dollar işladi. Bu film mazkur mamlakatlarda seriyaning eng köp daromad keltirgan filmi hisoblanadi. Bell MTV Movie Awards 2006 mukofot marosimida Konstruktor rolidagi ishi uçun «Eng yaxşi yovuz qahramon» nominatsiyasiga nomzod bölgan. Film 2006-yil 14-fevralda videoga çiqarilgan va birinçi haftada çartlarda birinçi örinni egallab, 3 milliondan ortiq nusxa sotilgan. Davomi «Saw III» nomi bilan 2006-yilda çiqarilgan.

Film birinçi filmning muvaffaqiyatli birinçi dam oliş kunlaridan söng darhol yaşil çiroq oldi. Prodyuserlarga davom uçun ssenariy kerak edi, ammo birinçi filmning rejissyori va ssenaristi James Wan hamda Lee Whannell «Dead Silence» ustida işlayotgan edi. Musiqiy videolar rejissyori Darren Lynn Bousman «Desperate» nomli birinçi badiiy filmi ssenariysini endigina tugatgan va uni studiyalarga sotişga urinayotgan edi, ammo ssenariy juda «Saw»ga öxşaydi, degan javobni oldi. Keyinçalik German studiyasi unga 1 million dollarga film suratga oliş taklifini berdi. Operatorlarni qidirayotgan paytda birinçi filmda işlagan amerikalik operator Dave A. Armstrong studiyaga kelib, ssenariyni birinçi filmning prodyuseri Gregg Hoffmanʼga körsatişni taklif qildi. Hoffman ssenariyni öqib, Bousmanni «Desperate» filmining prodyuseri etib tayinladi. Bousman ssenariyning «Saw»ga öxşaşligini eşitib dastlab xafa böldi va Lionsgate plagiat haqida şikoyat bilan qönğiroq qilişidan qörqdi. Hoffman ssenariyni öz hamkorlari Marc Berg va Oren Koulesʼga körsatgandan söng, ular «Desperate»ni «Saw II» uçun kerak bölgan boşlanğiç ssenariy deb qaror qilişdi. Ikki oy ötgaç, Bousman rejissyorlik qiliş uçun Torontoga olib kelindi.

Whannell ssenariyni Wan iştirokida tahrir qilib, uni «Saw» olamiga köçirdi, ammo «Desperate»ning personajlarini, tuzoqlarini va ölimlarini saqlab qoldi. Bousman aytdi: «Lekin siz „Desperate“ ssenariysini öqib, „Saw II“ni körsangiz, ularni taqqoslay olmaysiz». Bousmanning «Desperate» uçun dastlabki qoralamasi X reytingli şafqatsiz filmga aylangan edi. Biroq Bousmanning agenti ssenariyni sotib oliş qiyin ekanini aniqlagaç, çunki zöravonlik darajasi tufayli köpçilik studiyalar bunga qiziqmagan, Bousman ssenariyni R reytingi olişi uçun özgartirdi. Şundan söng Lionsgate rahbarlari ssenariyni sotib olişga qiziqdi. Umuman olganda, «Desperate»da öxşaş qoronği, jirkanç atmosfera va kutilmagan yakun bor edi, şuning uçun rahbarlar ssenariy uslubida öxşaşliklarni topdi. Wan va Whannell ijroçi prodyuser sifatida ham iştirok etişgan. Oldingi filmning barça ijodiy guruh aʼzolari qaytib kelişdi: montajçi Kevin Greutert, operator Armstrong va bastakor Charlie Clouser. Bu Hoffmanning oxirgi filmi böldi; u 2005-yil 4-dekabrda vafot etdi.

Ssenariyni faqat filmning finalida iştirok etgan asosiy aktyorlar va ijodiy guruh aʼzolari olgan. Qolganlar esa faqat dastlabki 88 sahifani olgan. Agar biror sahifa qayta yozilgan bölsa, eski sahifa maydalab taşlangan. Iştirokçilar, şuningdek, syujet haqida heç qanday maʼlumot oşkor qilmaslik töğrisidagi maxfiylik şartnomasini imzolaşi kerak edi. Xabarlarga köra, yakunni sir saqlaş uçun «tört yoki beş» muqobil yakun ham suratga olingan. Bousman aktyorlarga ssenariydagi dialoglarni özgartiriş erkinligini bergan. U aytişiça, aktyorlar vaqtning 95 foizida ssenariy böyiça işlagan, qolgan 5 foizi esa improvizatsiya bölib, bu uning sözlariga köra, «dunyodagi barça özgarişlarni amalga oşirgan». Donnie Wahlbergga baʼzi dialoglarni, ayniqsa Erik Mattyusning öğli Daniel bilan va Konstruktor bilan bölgan dialoglarini özgartirişga ruxsat berilgan. Birinçi holatda Wahlberg Erikning öğli Danielga aytgan sönggi gapini, telefon trubkasini qöyişdan oldin birinçi öğliga aytgan sözlariga asoslanib, qöşgan. Ikkinçi holatda Wahlberg Erik va Konstruktor örtasidagi munosabatlarni «juda öta» deb hisoblagan va öğlini qutqariş uçun Erikning Konstruktor bilan ötiriş zarurligini taʼkidlaşi kerak edi deb topgan. Tobin Bell bu özgarişlarning köpçiligiga rozi bölgan. Wahlberg ularni har kuni suratga oliş tugagaç qöşgan va ikkalasi suratga oliş maydonçasida bir-birini improvizatsiya qilgan. Hoffman Fangoria jurnaliga bergan intervyusida muxlislarning takliflarini tinglaganini aytgan. Masalan, personajning ğazab bilan ölişini faqat xotiralarda körsatiş örniga, uni xuddi şunday sodir bölganiça körsatişga qaror qilişgan. Bu «Saw»dagi yondaşuvdan farq qilgan, u yerda zöravonlikning katta qismi kadr ortida qolgan edi.

Birinçi filmdan Tobin Bell Konstruktor rolini ijro etiş uçun qaytdi, garçi unga qaytiş majburiy bölmasa ham. Bell bu rolni takrorlaş qiziqarli deb hisobladi, ammo uni özining boşqa rollari kabi ijro etdi, çunki personajga kiriş va uni töğri öynaş uçun Konstruktor tarafida turişi kerakligini his qildi. Şawnee Smith ham Amanda rolini ijro etiş uçun qaytdi, garçi birinçi film şunçalik maşhur bölişini kutmagani uçun heç qaçon bu rolni takrorlaşni öylamagan edi. Bousman birinçi filmdagi Maykl Marksning közidan kalit qöyadigan kapyuşonli şaxsning örnini bosuvçi bölgan. Muxlislar darhol bu şaxs birinçi filmning boş qahramoni, doktor Lawrence Gordon bölişi mumkinligini taxmin qilişdi va bu tomoşaga «taʼm» qöşgan bölardi, garçi Bousman bu şaxs Gordon bölişini istamagan bölsa ham.

Donnie Wahlberg Erik Mattyus rolidagi personajga va ssenariyga bölgan qiziqişi tufayli tanlangan. Olti yoşida Erik Knudsen Daniel Mattyus rolini özining birinçi yirik badiiy filmida oldi. Knudsen rolni oliş uçun qattiq sinovdan ötgan va rolga ğolib bölganini bilib xursand bölgan, çunki birinçi film «Scream» seriyasi bilan birga uning sevimli qörqinçli filmlaridan biri edi.

Beverly Mitchell Lora Hunter rolini ijro etiş uçun tanlangan. U qörqinçli filmlarni yoqtirmagani va birinçi filmni töliq tomoşa qila olmagani, beşinçi urinişdagina tomoşa qilgani bilan birga, bu rolni baribir qabul qilgan, çunki u özining çegaralarini kengaytiradigan murakkab va qörqinçli rolni izlagan. Lora rolida u kasal va yötaladigan personajni jismonan ijro etişi kerak edi, bu esa uning uçun öziga xos qiyinçilik böldi. Lyriq Bent dastlab Ksaviyer Çavez rolini sinovdan ötkazgan, ammo afro-amerikalik aktyorni giyohvand moddalar sotuvçisi rolida suratga oliş bilan boğliq irqiy stereotiplardan qörqqan işlab çiqaruvçilar uni Daniel Rigg rolini ijro etişga tayinlaşgan. Şu tufayli Ksaviyer rolini Franky G oldi. Bent esa personajni puerto-rikalik qilib yaratiş stereotipga aylanişini hamon muhim deb hisoblagan.

Film 4 million dollarlik kattaroq byudjet oldi. Birinçi filmning byudjeti esa 1 million dollardan biroz köproq edi. Marketing uçun qöşimça 2 million dollar ajratilgan. Birinçi sahna, unda politsiya maşinalari va maxsus qöşin furgoni sanoat portlari böylab, ovoz sahnasidan taşqarida ötadi, 2005-yil 29-aprelda Torontoda suratga olingan. Suratga oliş 2005-yil 2-maydan 6-iyungaça Torontodagi Cinespace Film Studios kinostudiyasida 25 kun davom etgan. Dastlab filmga suratga oliş uçun 21 kun berilgan edi. Asab-falaj gazi bilan boğliq sahnalar Torontodagi taşlandiq omborda suratga olingan va qurbonlar rolini ijro etgan aktyorlar har kuni ön olti soat işlaşgan. Suratga oliş davomida Erik Knudsen ikki soatlik repetitor bilan birga gripp bilan kasallangan. Şu sababli u kasal holatda rolini suratga olgan, bu esa uning personajining butun film davomida zaharlanganligi bilan mos kelib qolgan. Yakuniy sahnalar 25- va 26-mayda suratga olingan. Musiqa va ovoz iyul oyida yozilgan, tasvirni bloklaş esa 16-iyulda amalga oşirilgan. Işlab çiqariş 9-sentabrga kelib yakunlangan. Vizual effektlarni C.O.R.E. Digital Pictures bajargan, postprodakşn xizmatlarini esa Deluxe Media körsatgan.

Filmning badiiy rassomi David Hackl 27 ta dekoratsiyani bitta ovoz sahnasida quriş uçun uç hafta vaqt sarflagan. Seriyada Konstruktorning qurbonlariga körsatmalar beriş uçun işlatiladigan Billi qöğirçoği dastlab Wan tomonidan qoğoz soçiq rulonlari va papye-maşedan yasalgan edi. Davomning kattaroq byudjeti tufayli Billi közlarini masofadan boşqariş va servo-yuritmali qilib yangilangan. Bitta tuzoq, «Ignalar xonasi»da, Amanda kalitni topiş uçun ignalar solingan çuqurga taşlanadi. Xavfsizlik uçun tört kişi tört kun davomida şprislardagi ignalarni olib taşlab, ularning örniga tolali-optik uçlar qöyişgan. Ular jami 120 000 soxta ignani özgartirişgan. Ammo bu miqdor yetarli bölmagan, şu sababli çuqurni köproq ignalarga ega bölişi uçun penopolistirol va boşqa materiallar bilan töldirişga töğri kelgan. Smitga botib qolgandek körinadigan ignalar aslida uning kiyimi ostidagi astarga qistirilgan xavfsiz şprislar bölgan. Baʼzi kadrlarda soxta qöldan foydalanilgan.

Bousman qöllari biror kemaga qisilib qoladigan ğoyani öylab topgan va şu ğoya «Qöl tuzoği»ga olib kelgan. Bu loyihani amalga oşiriş qiyin bölgan, ammo uzoq muhokamalardan söng Hackl, köçmas mulk ustasi Jim Murray va badiiy direktor Michelle Brady mos dizaynni işlab çiqişgan. Ular zanjirlar bilan şiftga osilgan şişa quti joylaştirişgan, unda teri ostiga kiritiladigan igna va antidot bölgan hamda pastki tomonida ikkita qöl uçun teşik bor edi. Eddison qöllarini teşiklarga tiqqanida, ustara piçoqlari uning qöllarida yopiladi va tuzoqdan çiqişga har qanday uriniş uning ölimigaça qon ketişiga olib keladi. Tuzoqdan xavfsiz foydalaniş uçun reklama qurollari ustalari qutining içida kişanlarni harakatlantirişgan va aktrisaning qöllarini çiqarib oliş imkonini beruvçi soxta piçoqlarni yasaşgan. Keyinçalik Hackl personajning qöllarini tuzoqqa qöyişi şart emasligini aytgan, çunki qutining boşqa tomonida mosmoslamani oçadigan kalitli qulf bor edi.

Dastlabki «peç tuzoği» ğoyasi uyning ilgari krematoriy bölganligidan kelib çiqqan, ammo bu uyni dafn xonasiga aylantirişni talab qilar edi. Şu sababli peç uy isitiş tizimining bir qismi bölişi qaror qilingan. Peç kompyuter modeli körinişida tasvirlangan, şunda Bousman sahnalarni qanday suratga oliş mumkinligini yaxşiroq tuşunişi mumkin bölgan. Kompyuter modelidan yöl-yöriq sifatida foydalanib, peç uç kun içida sement taxtasi va qalaydan qurilgan, yon tomonlari va tepasi olinadigan qilingan, şunda Obi içkariga emaklab kirayotganini suratga oliş mumkin bölgan. Peç haqiqiy olov çiqargan va Bird örniga olovga kaskadyor kirgan, u yonğinga çidamli gel işlatgan.

Film Yangi Zelandiya, AQŞ va Buyuk Britaniyada 2005-yil 28-oktabrda, Avstraliyada esa 2005-yil 17-noyabrda çiqarilgan. Ikkita qonli, kesilgan barmoqdan iborat rim raqami II ni ifodalovçi asl teaser-plakati Amerika kinokompaniyalari assotsiatsiyasi tomonidan rad etilgan. Plakat allaqaçon çiqarilib, MPAAʼdan «sirğalib ötib» ulgurganligi sababli, ular plakat tasdiqlanmaganligini va qabul qilinmasligini körsatuvçi reliz çiqarişgan. Lionsgate plakatni öz veb-saytlaridan olib taşlagan. Buning örniga bu tasvir filmning saundtrek muqovasi uçun işlatilgan. Lionsgate Qizil Xoç uçun ikkinçi yillik «Give Til It Hurts» qon topşiriş aksiyasini ötkazgan va 10 154 pinta qon töplagan.

Filmning saundtreki 2005-yil 25-oktabrda Treadstone Records yorliğida çiqarilgan. AllMusic şarhlovçisi Jonni Loftus saundtrekka beş ballik şkala böyiça ikki yarim yulduz qöygan va şunday yozgan: «Remiksyor va baʼzan NIN aʼzosining musiqasi xuddi filmning öz qörqinçli lageri kabi sirli, keskin va mohirlik bilan qörqituvçi, ammo ortiqça yuklangan edi». «Forget to Remember» qöşiğiga video ham Bousman tomonidan suratga olingan.

Film 2006-yil 14-fevralda Lions Gate Home Entertainment tomonidan DVD, VHS va Universal Media Disc formatlarida çiqarilgan. DVD birinçi kunning özidayoq 2,5 million nusxa sotilib, birinçi örinni egallagan. U birinçi haftada 3,9 million nusxa sotilib, Lions Gate tarixidagi eng tez sotilgan teatr DVDʼsi bölgan. Ijara böyiça film birinçi haftada çartlarda birinçi örinni egallagan va umumiy ijara tölovlari 9,96 million dollar bölgan, «Between Heaven and Earth» (5,96 million dollar) filmini ortda qoldirgan. Ikkinçi haftada u 5,29 million dollar bilan ijara çartlarida yana birinçi örinni egallagan, garçi birinçi haftaga nisbatan 47 foizga kamaygan bölsa ham.

2006-yil 24-oktabrda «Unrated Special Edition» DVD naşri, 2007-yil 23-yanvarda esa turli qöşimça materiallarga ega kengaytirilgan Blu-ray naşri çiqarilgan.

Film birinçi kunida 2949 ta kinoteatrda 3879 ekranda 31,7 million dollar işlagan. Xellouin bayramidagi uç kunlik birinçi dam oliş kunlari Lionsgate uçun rekord örnatgan. Öşa paytda bu Lionsgate uçun eng keng prokat bölgan va qörqinçli davom uçun eng yaxşi birinçi dam oliş kunlaridan biriga aylangan. Ikkinçi dam oliş kunlarida kassa tuşumi 47 foizga kamayib, 16,9 million dollarni taşkil etgan.

Film Buyuk Britaniyada birinçi kunida 305 ekranda 3,8 million dollar işlagan, bu birinçi filmdan 70 foizga köp. Yaponiyada 67 ekranda birinçi kunida 750 000 dollar işlagan. Avstraliyada 173 ekranda birinçi kunida 1,3 million dollar işlab, birinçi örinni egallagan. Film AQŞ va Kanadada 87 million dollar, boşqa hududlarda esa 60,7 million dollar işlab, butun dunyo böyiça jami 147,7 million dollar yiğgan. AQŞ va Kanadada film seriyaning eng köp daromad keltirgan filmi hisoblanadi.

Rotten Tomatoes saytida film 37 foiz reytingga ega bölib, örtaça baho 4,70/10. Saytning umumiy xulosasi şunday: «„Saw II“ asl filmning muxlislarini qoniqtirişi mumkin, ammo birinçi filmning asosiy ğoyasidan xabardor bölmaganlar uçun juda dahşatli bölişi mumkin». Metacritic 28 ta şarhga asoslanib filmga 100 ballik şkalada 40 ball bergan va «aralaş yoki örtaça şarhlar» haqida xabar bergan. CinemaScore tomonidan söralgan tomoşabinlar filmga «A+» dan «F» gaça bölgan şkalada örtaça «B+» baho qöygan.

«Variety»dan Robert Koehler yozgan: «Rub Goldberg uslubidagi yangi qiynoq moslamalarini tayyorlaş „Saw II“ni özining asabiy ötmişdoşining soyasidan çiqariş uçun yetarli emas». Entertainment Weeklyʼdan Gregory Kirsçling filmga «B-» baho berib, şunday degan: «„Saw II“ „Saw“dan köra yaxşiroq „B“ kategoriyali film emas» va ikkala film ham özlari qörqitgandan köra «aqlliroq va jirkançroq». U Bellning Konstruktor rolidagi ijrosini maqtab, şunday yozgan: «Tanasi bilan pastga tuşgan maniak sifatida Tobin Bell, filmning barça gevgausiga qaramay, „Saw II“ning juda kuçli qörquvi hisoblanadi, Terence Stampni eslatadi, u öz yovuz qahramonining uyasidan koinotni dangasalik bilan kuzatayotgan, adaşgan general Zodni eslatadi». U şarhini şunday yakunlagan: «„Saw II“ yangiligi jihatidan birinçi filmdan orqada qolsa ham, u silliqroq tuşiş bilan yetakçilik qiladi, bu yana filmni portlatişga tayyorlangan, ammo işonarliroq ish bilan sahnaga çiqqan hiyla finalidan yaxşiroq».

«Los Angeles Times»dan Kevin Crust filmni «özining dahşatli ötmişdoşiga munosib davom» deb atagan. U syujetning asl filmdan köra köproq finalga qaratilganini aytgan. «Işonçsizlik böşliqlari kamroq va muxlislarni qoniqtiriş uçun köp burilişlar bor». U köplab xotiralardan foydalanişni tanqid qilib, bu «haqiqiy xotiraning zavqidan bizni mahrum qiladi» deb yozgan. «The New York Times»dan Laura Kern Bousman «öxşaş qattiq, deyarli kulgisiz qörquvlar va kuçayuvçi keskinlikni yetkazadi, ammo faqat qörqinçli filmga emas, balki kriminal mavzudagi telekörsatuvga öxşaş löqmon boşlanişdan keyingina» deb yozgan va Grotertning montajini «ayyor» deb atagan. U davomni «köproq hiyla, kamroq ziyofat» deb ataб, u «özining ajoyib ötmişdoşiga haqiqatan ham yetib bormaydi, garçi hali ham közlarni oçişga (va baʼzan tabiiyki qayt qildirişga) muvaffaq bölsa ham». Empireʼdan Kim Newman filmga beş yulduzdan uç yulduz bergan. U «Yetti» uslubidagi qotil va şafqatsiz topişmoqlarga bölgan Konstruktorning buzuq maşğulotini film yaxşilaganini va Pila öyinlarining intellektual öyinlari «Gannibal Lekterni „Sun“ gazetasining tezkor krossvord tuzuvçisiga öxşatib qöyişini» aytgan. Şarhini şunday yakunlagan: «Axloqiy jihatdan şubhali, ammo bu qonli aralaşma qiynoq, dahşat va qoronği hazil buzuqligi har birimizning içidagi kasal it bolasiga murojaat qiladi».

Tobin Bell Konstruktor rolidagi ijrosi uçun MTV Movie Awards 2006 mukofotida «Eng yaxşi yovuz qahramon» nominatsiyasiga nomzod bölgan, ammo «Yulduzli uruş. III epizod: Sitxlar qasosi» filmidagi Dart Veyder rolidagi Hayden Çristensenʼga yutqazgan.