Imperatorning sarguzaştlari

The Emperorʼs New Groove (ingl. asl nomi, sözma-söz: «İmperatorning yangi ritmi») — 2000-yilda Disney studiyasi tomonidan yaratilgan 40-chi töliq metrajli animatsion film bölib, Inka imperiyasining egoist imperatori Kuzko va uning boşidan keçirgan sarguzaşt hamda kulfatlari haqida hikoya qiladi. Imperatorning sobiq maslahatçisi Izma uni lamaga aylantirib qöyadi. Film AQŞ da 2000-yil 10-dekabrda premyerasini ötkazdi, 2000-yil 15-dekabrda esa keng prokatga çiqdi.

Kassa yiğimlari böyiça film 1990-yillarda çiqarilgan boşqa Disney filmlariga nisbatan muvaffaqiyatsiz çiqdi: işlab çiqariş byudjeti 100 mln dollar bölgan holda 169 mln dollar yiğdi.

Şunga qaramay, film VHS va DVD formatida çiqarilganida köproq muvaffaqiyat qozondi va 2001-yilning eng köp sotilgan multfilmiga aylandi. U tanqidçilardan umuman olganda ijobiy baho oldi; ular uni «Disney Renessansi»dan keyin çiqqan eng yaxşi filmlardan biri deb baholadilar. Film Sting ijrosidagi «My Funny Friend And Me» qöşiği uçun «Eng yaxşi qöşiq» nominatsiyasida Oskar mukofotiga nomzod böldi.

David Spade — Imperator Kuzko

John Goodman — Paça

Eartha Kitt — Izma

Patrick Warburton — Kronk

Wendie Malick — Çiça

John Fiedler — Çol

Jess Harnell — Qöriqçi

Andre Stojka — Dehqon

Tom Jones — Vokal

«The Kingdom of the Sun» ğoyasini Roger Allers va Matthew Jacobs öylab topgan, loyihani işlab çiqiş esa 1994-yilda boşlangan. Loyiha öşa paytdagi Disney boş direktori va boşqaruv raisi Michael Eisnerga taqdim etilgaç, Allers Eisnerning şunday degan sözlarini keltiradi: «Unda klassik Disney filmining barça elementlari bor». Şu yili Allers «Şer qirol» filmidagi rejissyorlik muvaffaqiyati tufayli Eisner unga aktyorlarni tanlaşda ham, syujet çiziğida ham töliq erkinlik berdi. 1995-yil yanvarida Variety Allersning inkalar mavzusidagi asl hikoya ustida işlayotganini xabar qildi.

1996-yilda syomka guruhi inka artefaktlari, arxitekturasi va bu imperiya paydo bölgan landşaftni örganiş uçun Peru davlatidagi Maçu Picçuga jönadi.

«The Kingdom of the Sun» oçköz, egoist imperator haqida ertak bölişi kerak edi: u özi bilan bir xil körinişdagi dehqonni topadi va zerikarli hayotidan qoçib, qiziqarli vaqt ötkaziş uçun u bilan joy almaşadi, xuddi Mark Twainning «Şahzoda va gado» romanidagidek. Şunga qaramay, yovuz Izma Supayni çaqirib, Quyoşni yöq qilmoqçi böladi, şunda u abadiy yoş va gözal bölib qoladi. Şahzoda va dehqon almaştirilganini aniqlagaç, Izma haqiqiy imperatorni lamaga aylantiradi va agar u itoat qilmasa, gadoning kimligini oşkor qiliş bilan tahdid qiladi. Imperator bölib turgan va Izmaning buyruqlarini bajarayotgan gado imperatorning bölajak kelini Ninaga oşiq bölib qoladi; Nina esa uni yölini özgartirgan imperator deb öylaydi. Şu orada lama-imperator yangi qiyofasida kamtarlikni örganadi va hatto Mata ismli çöponga oşiq böladi. Qiz va lama birgalikda jodugarning rejalarini barbod qiliş uçun yölga çiqadilar. «Reel Views 2» kitobida aytilişiça, film «anʼanaviy Disney uslubidagi romantik komediya-myuzikl» bölişi kerak edi.

«Pokahontas» va «Notr-Damning Qönğiroqçisi» kassada muvaffaqiyatsiz çiqqandan keyin studiya rahbarlari sinov körişlardan söng loyihaning tomoşabinlar uçun juda haşamatli va jiddiy bölib ketayotganini his qilişdi. 1997-yil boşida prodyuser Randy Fullmer «Muşuklar raqsga tuşmaydi» filmini yakunlagan Mark Dindal bilan boğlanib, unga «The Kingdom of the Sun» loyihasiga prodyuser bölişni taklif qildi. Şu orada Roger Allers «Şer qirol»dan keyin Elton John musiqasi bilan muvaffaqiyatga erişgani sababli, filmga bir neçta qöşiq yoziş uçun şaxsan Stingga qönğiroq qildi. U rozi böldi, ammo şart qöydi: xotini Trudie Styler işlab çiqariş jarayonini hujjatlaştira olsin. Uşbu hujjatli film «Kamera» deb nomlandi. David Hartley bilan birgalikda Sting asl syujet va personajlar bilan çambarças boğliq sakkizta qöşiq yozdi.

1997-yil yozida film rejissyorlari Allers va Dindal bölişi, prodyuser esa Randy Fullmer bölişi eʼlon qilindi. Stingga va Eartha Kittga imperator Manko va yovuz Izmaga ovoz beriş topşirildi, Carla Gugino esa Nina rolini böyiça muzokara olib bordi. Harvey Fierstein Izmaning dösti Huakka ovoz berişi ham rejalaştirilgan edi.

1998-yil yozida maʼlum böldiki, «The Kingdom of the Sun» işlab çiqarişda avvalgi rejaga köra 2000-yil yozida çiqiş uçun yetarli darajada ilgarilamagan. Fullmer Allersga murojaat qilib, filmni McDonaldʼs va Coca-Cola bilan muhim reklama bitimlari uçun 2000-yil yozidagi çiqiş sanasiga ulgurib tugatiş zarurligini aytdi; boşqa kompaniyalar ham uşbu sananing saqlanişiga boğliq edi. Allers işlab çiqariş orqada qolayotganini tan oldi, ammo şartnomani olti oydan bir yilgaça uzaytirilsa, filmni tugatişiga işonç bildirdi. Fullmer Allersning şartnomani uzaytiriş iltimosini rad etgaç, rejissyor loyihani tark etişga qaror qildi. Natijada 1998-yil 23-sentabrda loyiha töxtab qoldi; işlab çiqarişga sarflangan xarajatlar 25–30 mln dollarni taşkil etdi.

Allersning loyihani tark etganidan xafa bölgan Eisner Fullmerga loyihani qutqariş uçun ikki hafta berdi, aks holda işlab çiqariş butunlay yopilişi kerak edi. Fullmer va Dindal loyihani qayta öylab çiqiş uçun işlab çiqarişni olti oyga töxtatdilar va uni «Quyoş ostidagi qirollik» deb qayta nomladilar. Bu uni Disney tomonidan keng kölamda işlab çiqarilgan birinçi animatsion film qiladi. Şu oraliqda «The Kingdom of the Sun» ustida işlagan storibord rassomi Chris Williams Paçani asl versiyadagi ösmir örniga keksaroq personaj qiliş ğoyasiga kelgan edi. Yangi ğoyani davom ettirib, sobiq keçki komediya yozuvçisi David Reynolds şunday dedi: «Men oddiy komediya yozdim, u asosan Çuck Jones uslubidagi, lekin tezroq surʼatda taʼqib qilinadigan ikki yigit haqidagi buddi-yöl sayohati suratidir», Disney esa: «Sinab köring», deb javob berdi. Qayta körib çiqilgan syujetga yangi qöşimçalardan biri Izmaning yaqin dösti Kronk personaji böldi.

Işlab çiqarişning qisman töxtab qolişi tufayli Stingning jadvalida ziddiyatlar paydo böldi, qöşiq yoziş majburiyatlari esa Italiyada yozmoqçi bölgan keyingi albomi ustida işlaşiga xalaqit berdi. «Men musiqa yozaman, keyin ular uni jonlantirişlari kerak, lekin doimiy özgarişlar bölib turadi. Bu doim özgarib turadi», — deb tan oldi qöşiqçi, — «Lekin menga yoqadi».

Andreas Deja öz versiyasidagi jiddiyroq Izma filmning endi ötgan komediya ohangiga mos kelmasligini sezgaç, filmga qaytişdan boş tortdi. Animator Dale Baer Dejaning örniga Izma uçun yetakçi animator böldi. Fullmer Stingga telefon orqali xabar berdi: endi yöq bölib ketgan aniq sahna va personajlarga boğliq uning qöşiqlari olib taşlanişi kerak. Qöşiqlari öçirilişidan qattiq ranjigan pop-musiqaçi buni şunday izohladi: «Avvaliga men ğazablandim va xafa böldim. Keyin esa qasos olgim keldi». Disney oxir-oqibat olib taşlangan oltita qöşiqning uçtasini saundtrekka qöşimça treklar sifatida çiqarişga rozi böldi; masalan, Izmaning yovuz qöşiği «Snuff Out The Light», muhabbat qöşiği «One Day Sheʼll Love Me» va raqs raqami «Walk The Llama Llama». Syujet elementlari, masalan, çöpon qiz bilan lama örtasidagi roman, Paçaning imperator kelini Nina bilan munosabati, yovuzning Quyoşni qölga oliş rejasi, «Şahzoda va gado»ga öxşaşlik va inkalar mifologiyasi olib taşlandi. Huak personaji ham olib taşlandi, garçi u tayyor filmda ovqatlaniş sahnasida şamdon sifatida qisqa köriniş qilgan bölsa-da. Asl hikoyada ikkinçi darajali personaj bölgan Kuzko oxir-oqibat boş qahramonga aylandi.

1999-yil yozida aktyorlar Owen Wilson, Harvey Fierstein va Trudie Styler filmdan çiqarib yuborildi. Diндалning sözlariga köra, Kitt va Speid aktyorlar tarkibida qoldi, keyin esa John Goodman va Patrick Warburton qöşildi. Stingning «The Kingdom of the Sun» uçun yozilgan qöşiqlari yangi syujet çiziğidan çiqarilgaç, Sting loyihada qoldi, ammo studiya «bizga faqat qöşiqning boşi va oxiri kerak», deb aytdi. «Perfect World» qöşiği «filmni katta, quvnoq raqam bilan oçiş» uçun taklif qilindi; bu raqam Kuskoning hokimiyatini namoyon etişi va uning dunyoni qanday boşqarişini körsatişi kerak edi, — dedi öşa paytdagi Feature Animation prezidenti Thomas Sçumaçer. Film yaratuvçilari Stingdan qöşiqni ijro etişni söraşdi, ammo Sting rad etdi va ular bunday qöşiqni aytiş uçun uning örniga yoşroq va zamonaviyroq kimnidir topişlari kerakligini aytdi. Şunda ular Stingdan ön bir yoş katta bölgan Tom Jonsni tanladilar.

2000-yil fevralda yangi film «The Emperorʼs New Groove» nomi bilan eʼlon qilindi; uning yangi syujeti Davidi Spade ovoz bergan egoist inka imperatoriga qaratilgan bölib, turli buriliş va qulaşlardan söng u oxir-oqibat döstlik va baxtning haqiqiy maʼnosini kambağal dehqondan örganadi. Çiqiş sanasi 2000-yil dekabriga köçirildi. Filmning nomlanişiga qaramay, u Hans Christian Andersenning klassik bolalar ertagi «Qirolning yangi libosi» bilan boğliq emas edi. Biroq Houston Press muxbiri Mark Murheadning sözlariga köra, filmning syujeti Lucius Apuleiusning «Oltin eşak» asari bilan maʼlum öxşaşlikka ega, unda odam eşakka aylanadi.

Eisner film syujeti «Gerkules»ga juda yaqin bölib qolişidan xavotirda edi; «Gerkules» yaxşi natijalarni körsatgan, ammo Amerika prokatida kutilganidan past bölgan. Dindal va Fullmer unga «The Emperorʼs New Groove» — endi film şunday nomlanardi — ança kamroq aktyorlar tarkibiga ega bölişini va bu tomoşabinlarni jalb qilişni osonlaştirişini işontirdilar. Işlab çiqariş yakunlanişiga yaqin, filmning yakuni dastlab şunday edi: Kuzko öz köngiloçar parkini «Kuskotopiya»ni boşqa tepalikda qurib, Paçaning uyi yonidagi tropik örmonni yöq qiladi va uni hamda oilasini taşrif buyurişga taklif qiladi. Finaldan dahşatga tuşgan Sting şunday izoh berdi: «Men ularga xat yozdim va dedim: „Agar şunday qilsangiz, men isteʼfoga çiqaman, çunki bu men himoya qilayotgan narsaning aksidir. Men 20 yil davomida mahalliy xalqlarning huquqlarini himoya qilişga harakat qildim, siz esa mavzuviy park quriş uçun ularning ustidan yurmoqçisiz. Men bunda iştirok etmayman.“ Natijada yakun qayta yozildi: unda Kuzko örniga Paçaning kulbasiga öxşaş kulba quradi va taʼtilini qişloq aholisi orasida ötkazadi.

«The Kingdom of the Sun» syomkalari paytida Deja Izmaning birinçi boş animatori bölgan va uning issiqqon, vasvasali şaxsiyatini ifodalaş uçun jurnallarda çop etilgan supermodellar pozalaridan foydalangan. Nik Ranieri dastlab Izmaning toşdek dösti Huak uçun yetakçi animator etib tayinlangan edi. 1996-yilda Peruga tadqiqot safari davomida Ranieri şunday deb tan oldi: «Men toşga öxşaş personaj qidirdim, şuning uçun butun safar davomida toşlar çiziş bilan band böldim. Keyin qaytib kelganimizda, ular bularni qadimgi inkalar haqidagi hikoyaga aylantirişdi». Mark Pudlainer Kuskoning qizi Nina personajining yetakçi animatori bölişi kerak edi. 1997-yil boşida David Pruiksma lama Snejokni jonlantiriş uçun işlab çiqarişga qöşildi. Pruiksmaning sözlariga köra, «Snejok ahmoq, egoist personaj edi. Men personajni rivojlantirişni va uning ustida bir neçta dastlabki test animatsiyalarini yaratişni juda yaxşi körardim. Oxir-oqibat men nafaqat Snejok, balki yana yetti lamadan iborat boşqa podа uçun ham, şuningdek, lama körinişidagi Kuzko uçun ham manekenlar yaratdim». Film işlab çiqariş töxtatilgaç, Pruiksma bir vaqtning özida işlab çiqilayotgan «Atlantida: yöqolgan dunyo» ustida işlaşga ötdi va oxir-oqibat lama personajlari syujet çiziğidan çiqarib taşlandi.

Uzoq davom etgan işlab çiqariş va studiyaning yanada daromadli animatsion filmlar yaratişga urinişlaridan söng Dindal «hayratlanarli maxsus effektlar yoki kinematografik usullar emas, balki personajlarni taʼkidlaydigan oddiyroq yondaşuv»ga çaqirdi. Dejaning ketişidan söng Izma personaji animator Dale Baerga ötdi. Ovozga yoziş seanslari vaqtida Kittning imo-işoralaridan foydalangan Baer şunday dedi: «Uning animatsiya uçun tabiiy ovozi bor va u haqiqatan ham rolga kirdi. U juda köp imo-işoralar qilardi va uni şunçaki kuzatiş qiziqarli edi. U har bir seansga deyarli jiddiy va juda professional holda kelardi, keyin tösatdan aqldan ozgandek kulib yuborardi». Keyinçalik Raniyeri Kuskoning inson va lama körinişi uçun yetakçi animator bölişni söraldi; dastlab u qarşilik qilganini tan oldi, töğriroği, Kuskoda katta komik imkoniyat borligini va personaj voqea davomida özgarişini topmagunça. Pudlainer ham Kuskoning inson versiyasi animatori sifatida qayta tayinlandi. Ovozga yoziş seanslarida Spadeдан ilhomlangan Kuskoning animator jamoasi lamalarni hayvonot boğida örganib çiqdi, lama fermasiga taşrif buyurdi, tabiat haqidagi hujjatli filmlarni tomoşa qildi va hatto studiyaga kelgan hayvonlarni yaqindan kuzatdi. Qayta yozilgan Paçada animator Bryus U. Smit şunday deb taʼkidladi: «Paça, ehtimol, barça personajlarning eng insoniysidir» va uning inson odatlari köproq ekanini, mультfilm lamasiga qarama-qarşi bölgan realistik xarakter xususiyatlariga ega ekanini qöşimça qildi. «U katta yigit bölgani uçun, uning harakatlarida oğirlik va işonçlilik hissini beriş uçun köp işlaşimizga töğri keldi».

Aslida animatsiya 1999-yilda boşlangan; unda 400 nafar rassom, 300 nafar texnik mutaxassis va işlab çiqariş xodimlari iştirok etdi. Kaliforniya ştatining Burbank şahridagi Walt Disney Feature Animation studiyasi binosidan taşqarida Florida ştatidagi Walt Disney Feature Animation va Walt Disney Feature Animation France animatorlari «The Emperorʼs New Groove» filmini yaratişda yordam berdilar. Işlab çiqarişning sönggi ön sakkiz oyi davomida 120 nafar tozalovçi rassomlar guruhi personaj animatorlarining çizmalarini olib, ularning ustiga yangi varaq qöyib, toza va nafisroq tasvirni çizib çiqdi. «Aslida biz oxirgi dizaynerlarmiz», — dedi tozalaş böyiça supervayzer Vera Paçeko, uning jamoasi «The Emperorʼs New Groove» uçun 200 ming dan ortiq çizma ustida işladi.

Birinçi dam oliş kunlarida film taxminan 10 mln dollar yiğdi va «What Women Want», «Dude, Whereʼs My Car?» hamda «The Grinch» filmlaridan keyin törtinçi örinni egalladi. U şuningdek, atigi uç hafta oldin çiqarilgan Disney studiyasining öz filmi «101 Dalmatians»ning ham raqobatçisi edi. Film oxir-oqibat AQŞ da 89,3 mln dollar va butun dunyo böylab yana 80 mln dollar yiğib, jami 169,6 mln dollar yiğdi. Bu 1980-yillardan beri Disney animatsion filmining eng past kassa natijasi edi.

Rotten Tomatoes saytida film 131 ta şarhga asoslanib, 85 % maʼqullaş reytingini va örtaça 7,08/10 ballni oldi. Saytdagi tanqidçilar konsensusi şunday deydi: «„The Emperorʼs New Groove“ eng ambitsiyali animatsion film emas, ammo uning jonli surʼati, yangi personajlari va quvnoq kulgisi butun oila uçun ajoyib vaqt ötkaziş imkonini beradi». Metacritic saytida film 28 nafar tanqidçining şarhlari asosida 100 balldan 70 ball oldi.

BBC muxbiri George Perry multfilmga 5 yulduzdan 3 yulduz berdi va musiqasini maqtadi.

Newsweek muxbiri David Ansen David Spade injiq Kuzkoga yaxşi ovoz berganini hisobladi. Newsday muxbiri Gene Seymour filmni Warner Bros. multfilmlari bilan soliştirdi. The Austin Chronicle muxbiri Marc Savlov «The Emperorʼs New Groove»ga 5 yulduzdan 2 yulduz qöydi.

«Kamera» — Sting va David Hartleyning Disney studiyalari bilan hamkorligi haqida hikoya qiluvçi hujjatli film; ular «The Kingdom of the Sun» (filmning işçi nomi) uçun oltita qöşiq yozgan edilar.

Hujjatli filmda rejissyorlar Roger Allers va Mark Dindal, prodyuser Randy Fullmer va Sting, Disneyning storibord rassomlari va ovoz aktyorlarining intervyulari berilgan. Taxmin qilinardi, Disney hujjatli film ustiga eʼtiroz bildirmaydi; Disneyning animatsiya böyiça ijroiya direktori Thomas Sçumaçer olingan kadrlarni körib: «Menimça, bu zör böladi!» — deb aytgan.

Film 2002-yilda Toronto xalqaro kinofestivalida premyerasini ötkazdi, ammo şundan beri u jamoatçilikka deyarli körsatilmagan. Disney huquqlarga egalik qiladi, ammo uni heç qaçon rasman çiqarmagan. 2012-yil martida filmning işçi lavhalari internetga tarqalib ketdi va Buyuk Britaniyalik animator rassom tomonidan YouTube video xostingiga yuklandi. 2015-yil aprel holatiga köra, hujjatli filmning ayrim sahnalarini DVD naşrida köriş mumkin edi; ular orasida sahnadan taşqari lavhalar va «My Funny Friend And Me» qöşiğining yozilişi ham bor.

«The Emperorʼs New Groove» öz davrida unçalik yaxşi qabul qilinmagan edi, çunki u öşa paytdagi boşqa Disney animatsion filmlaridan farq qilardi; ular köproq myuzikllarga, masalan, «Gözal va yirtqiç»ga yoki «Gerkules» kabi komik vaziyatlardagi qahramonlarga yönaltirilgan edi, şuningdek, u «Shrek» va «Muzlik davri» kabi filmlardan oldin çiqqan edi. Bu film «Eldorado yöli» bilan birga keyinçalik mustaqil asarlar sifatida, şuningdek, yaxşi yozilgan komediyalar sifatida yuqori baholandi; bunga qisman internet madaniyatining paydo bölişi sabab böldi. «The Emperorʼs New Groove» filmida klassik «Looney Tunes» uslubiga qiyoslanadigan komik vaqt va komediya bor. Natijada filmning kadrlariga asoslangan köplab internet-memlar ijtimoiy tarmoq guruhlari orqali tarqaldi.

2005-yil aprelda DisneyToon Studios «The Emperorʼs New Groove 2: Kronkʼs New Groove» nomli filmning davomini çiqarayotgani eʼlon qilindi; u 2005-yil 13-dekabrda çiqdi, undan söng Disney kanalida «The Emperorʼs New School» nomli animatsion serial efirga uzatildi. Patrick Warburton, Eartha Kitt va Wendie Malick davom filmi va serialda öz rollarini ijro etdilar; serialda Davidi Spade örniga Jean-Paul Çristophe Manou ovoz berdi, birinçi mavsumda esa Paçani Fred Tatasciore ovozlantirdi. Keyinçalik John Goodman serialning ikkinçi va sönggi mavsumida Paça rolini takrorlaşga qaror qildi.