Alien Resurrection

«Alien Resurrection» (ingl. Alien Resurrection, «Alien 4: Resurrection» nomi bilan ham yuritiladi) — Amerika ilmiy-fantastik qörqinçli filmi. Uni Jean-Pierre Jeunet suratga olgan, ssenariy muallifi Joss Whedon, boş rollarda Sigourney Weaver va Winona Ryder. Bu «Alien» franşizasining törtinçi filmi. Suratga oliş Kaliforniya ştatining Los-Anjeles şahridagi 20th Century Fox studiyasida bölib ötgan.

Voqea «Alien 3» filmidagi voqealardan 200 yil keyin sodir böladi. Ellen Ripley klonlanadi, Çetlatuvçi qiroliça esa uning tanasidan jarrohlik yöli bilan olib taşlanadi. United Systems Military «Auriga» kosmik kemasida Çetlatuvçilarni örganiş va tadqiqot qiliş uçun köpaytirişni rejalaştiradi, buning uçun yollangan jangçilar guruhi tomonidan öğirlanib olib kelingan odamlardan foydalanadi. Çetlatuvçilar qafaslaridan qoçib çiqadi, Ripley va yollangan jangçilar esa «Auriga»dan qoçib, uni Yerga yetib borişidan oldin yöq qilişga harakat qiladi. Qöşimça rollarda Ron Perlman, Dan Hedaya, James Freedson, Brad Dourif va Michael Wincott iştirok etgan.

Film 1997-yil 6-noyabrda Parijda premyerasini ötkazdi, 12-noyabrda esa keng prokatga çiqdi. AQŞ va Kanadada 47,8 million dollar işladi, bu bozorda seriyadagi eng kam daromad keltirgan film böldi. Şuningdek, film butun dunyo böyiça 161 million dollar işladi. Kino tanqidçilaridan aralaş baho oldi: ssenariy tanqid qilindi, lekin Weaverning öyini va Jeunetning rejissurasi maqtovga sazovor böldi. Film oltita «Saturn» mukofotiga nomzod körsatildi, jumladan eng yaxşi ilmiy-fantastik film, Weaver uçun eng yaxşi ayol roli, Ryder uçun eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli va Jeunet uçun eng yaxşi rejissura nominatsiyalari.

Davomini yaratiş rejalaştirilgan edi, Whedon Yerda sodir böladigan ssenariy yozgan. Sigourney Weaver unda iştirok etişdan manfaatdor emas edi, lekin agar syujet unga yoqsa, Ellen Ripley rolini takrorlaşga oçiq edi. Yana bir qança davomlar ham rejalaştirilgan edi, biroq «Alien vs. Predator» krossoveri va «Prometheus» filmi kiradigan prekvellar seriyasi çiqqaç, ular bekor qilindi. Film syujeti «Aliens versus Predator versus The Terminator» komikslar seriyasida va «Aliens: Original Sin» hamda «Alien: Sea of Sorrows» kitoblarida davom ettirildi.

20th Century Fox studiyasi Joss Whedonning işidan taassurot oldi va uni film ssenariysini yoziş uçun yolladi. Uning dastlabki ssenariysida uçinçi akt bor edi, unda Yerda jang bölib ötardi. Whedon oxirgi akt uçun beş xil variant yozdi, ulardan biri ham filmga kirmadi.

Dastlab studiya film «Aliens» filmidagi Newt personajining klonini markazga qöyişni rejalaştirgan edi, çunki Ellen Ripley «Alien 3» filmi oxirida halok bölgan edi. Whedon bu ğoya asosida 30 sahifali treatment yozdi, keyin studiya uning ssenariysidan taassurot olgani, lekin Ripley klonining hikoyasini körsatişni niyat qilgani eʼlon qilindi, u yerda ular seriyaning boş qahramonini körgan edi. Whedonga Ripley personajini qaytariş uçun ssenariyni qayta yozişga töğri keldi, buni u qiyin deb taʼriflagan. Klonlaş ğoyasini prodyuserlar David Giler va Walter Hill taklif qilgan edi, ular film franşizani yöq qilib yuborişini öylab, filmni suratga olişga qarşi çiqqan edi.

Ripley rolini ijro etgan Sigourney Weaver «Alien 3» filmida personajni ozod qilişni xohlagan edi, çunki u Ripley «doimiy atrofida yuradigan monstrlar bilan uyğonadigan» «kulgili figuraga» aylanişini istamagan. «Alien vs. Predator» filmi imkoniyati personajning ölimiga yana bir sabab böldi, u bu ğoya «dahşatli eşitilişini» aytgan. Biroq Weaver Whedonning ssenariysidan taassurot oldi. U Ripleyning klonlaşdagi xatosi personajni yanada çuqurroq örganişga imkon berişini öylagan, çunki Ripley yarim inson, yarim Çetlatuvçi bölib qolganda, uning sadoqati qayerda ekani noaniq böladi. Weaver uçun bu qiziqarli ğoya edi, u film «Alien» va «Aliens» filmlarining ruhini qaytaradi deb öylagan. Weaver titrlarda hammuallif sifatida körsatildi va unga 11 million dollar tölandi.

«Trainspotting» filmining rejissyori Danny Boyle prodyuserlarning rejissyor lavozimi uçun birinçi tanlovi edi. Boyle va uning prodyuseri effektlar supervayzerlari bilan loyihani muhokama qiliş uçun uçraşişdi, lekin u davomga qiziqmadi va buning örniga «A Life Less Ordinary» filmini suratga olişga ketdi. Şuningdek, Peter Jacksonga ham murojaat qilindi, lekin u rad etdi, çunki «Alien» filmi uni qiziqtirmagan edi. 1995-yilda «The Usual Suspects» filmidan söng 20th Century Fox rejissyor sifatida Bryan Singerni yollaşga harakat qildi. Şuningdek, prodyuserlar Jean-Pierre Jeunetni ham rejissyor qilişni söradi, çunki ular uning öziga xos vizual uslubi borligini hisobga olişgan edi. Jeunet «Amélie» filmi ssenariysini yakunlagan edi va «Alien Resurrection» uçun taklif olganidan hayron bölgan, çunki u franşiza «Alien 3» bilan tugagan deb öylagan va davom yaratiş yomon ğoya deb hisoblagan. Şunga qaramay, u 70 million dollar byudjet bilan loyihani maʼqulladi. U ingliz tilini yaxşi bilmagani uçun tarjimon yolladi.

Jeunet frantsuz effektlar supervayzeri Pitof va operator Darius Khondjini yolladi, ular bilan «The City of Lost Children» filmida birga işlagan edi. Art-direktor sifatida Nigel Phelps tanlandi, u «Batman» (1989) filmida Gotham-Siti va «Judge Dredd» filmida Mega-Siti One loyihalarini yaratib nom qozongan edi. Jeunet va uning jamoasi sönggi ilmiy-fantastik filmlar hamda «Alien» filmlarini maʼlumot uçun tomoşa qilişdi va kamera sozlamalarini örganiş uçun «Alien» filmlaridan olingan işlab çiqariş hisobotlarini körib çiqişdi. Jeunet ijodiy nazoratni qölga kiritdi va ssenariyga bir neça elementlar kiritdi, şu jumladan beş xil yakun, garçi qimmat variantlar rad etilgan bölsa-da. U filmni qora komediya qilişga ham qaror qildi, unga köproq zöravonlik kiritiş talab qilindi. 1996-yil iyun oyida Jeunetning doimiy hammuallifi, konsept-rassom Marc Caro personajlar kostyumlarining dastlabki eskizlarini çizdi va ularni tajribali kostyum rassomi Bob Ringwoodga körsatdi. Ringwood yakuniy dizaynga bir neça özgartiriş kiritdi.

Effektlar böyiça Amalgamated Dynamics Incorporated (ADI) kompaniyasi yollandi, u oldin «Alien 3» ustida işlagan edi. Uning asosçilari Tom Woodruff Jr. va Alec Gillis, şuningdek, «Aliens» filmlarida Stan Winston bilan işlagan tajribaga ega edi. ADI öz konstruksiyalari va Çetlatuvçilarning özgartirilgan variantlarini ssenariy asosida yaratdi, unda suziş uçun ötkir dumlari bölgan mavjudotlar bor edi. Ular boş qopqoqlari va jağlarini yanada ötkirroq qilib, kamera burçaklari va suratga oliş davomiyligi usullaridan foydalanib, ularni yanada şafqatsiz qilişdi. Rejissyorning roziligini olgaç, ADI kiçik haykallar, eskizlar, rasmlar va töliq ölçamli modellarni yarata boşladi. Animatronikadan foydalanişga işora qilib, Twentieth Century Fox boş direktori Tom Rothman şunday dedi: «Köpçilik filmlar yangi tuğilgan bolani raqamli şaklda yaratişga vasvasaga tuşardi… [lekin] u animatronika yordamida işlatilganda ança haqiqiyroq körinadi».

Jeunet ADIʼdan Çetlatuvçi bilan inson gibridini insonga köproq öxşaş qilişni söradi. Dastlabki konsepsiyada Sigourney Weaverning xususiyatlarini takrorlaş nazarda tutilgan edi, lekin jamoa bu dizayn «Species» filmidagi Sil mavjudotining dizayniga juda öxşab qolişini his qildi. Gibridga közlar va burun qöşildi, şunda u Çetlatuvçilarga qaraganda köproq ifoda va hissiyotni namoyon eta oladigan bölib, personaj sifatida çuqurroq bölib, «oddiy qotil maşina» bölib qolmasligi kerak edi. Jeunet gibridda erkak va ayol jinsiy aʼzolari aralaşmasiga öxşaş aʼzolar bölişini qatʼiy talab qildi. Biroq 20th Century Fox bu borada noqulaylik his qildi va Jeunet fikrini özgartirdi, çunki u «hatto frantsuz uçun ham bu juda köp» deb hisobladi. Postprodaksiya jarayonida bu aʼzolar raqamli effektlar usullari bilan olib taşlandi. Animatronik gibrid töqqiz nafar qöğirçoqboz talab qildi va filmdagi eng murakkab animatronik böldi.

Suratga oliş 1996-yil oktabrdan 1997-yil fevralgaça Kaliforniyaning Los-Anjelesidagi Fox studiyalarida bölib ötdi. Jeunet studiyada joy topişda qiyinçiliklarga duç keldi, çunki öşa paytda «Titanic», «Starşip Troopers» va «Jurassic Park: The Lost World» kabi Gollivud blokbasterlari suratga olinayotgan edi. «Alien Resurrection» seriyaning Angliyadan taşqarida suratga olingan birinçi filmi böldi. Bu qaror Weaver tomonidan qabul qilingan edi, u oldingi filmlarning sayohat jadvallari suratga oliş guruhini çarçatganini hisobga olgan edi.

Suv ostidagi sahna birinçi bölib suratga olindi, uning uçun Fox studiyasidagi 16-bosqiç 36 x 45 metr, çuqurligi 4,5 metr, 548 000 gallon suvli havzaga aylantirildi. Sahnani boşqa joyda suratga oliş örniga uni özgartiriş qaror qilindi, çunki yagona sahna uçun suratga oliş guruhini San-Diegodagi eng yaqin mos obyektga köçiriş juda qimmatga tuşardi. Bundan taşqari, 16-sahnani özgartirib, 20th Century Fox kelajakdagi filmlar uçun havzadan foydalanişi mumkin edi. Suv ostida suratga oliş tufayli aktyorlar va suratga oliş guruhi şartnoma imzolaşda suziş qobiliyatiga ega bölişi şart edi. Aktyorlar Los-Anjelesdagi basseynlarda professional ğavvoslar bilan jihozlardan foydalanişni örganişgan. Studiyada tryuk-postanovşik Ernie Orsatti va suv ostida operator Peter Romano bilan qöşimça 2,5 haftalik öqitiş ötkazildi. Biroq Weaver Broadwayʼdagi majburiyatlari tufayli öqitişning katta qismida qatnaşa olmadi. Vaynona Ryder muammoga duç keldi, çunki u 12 yoşida deyarli çökib ketgan edi va öşandan beri suvga tuşmagan edi. U örniga dublyor olişni taklif qildi, lekin bilardiki, soçlarining uzunligidagi farq tomoşabinlarga juda sezilarli böladi. U sahnani özi suratga oldi, lekin suratga oliş birinçi kuni taşvişdan azob çekdi.

Sigourney Weaverning ğoyasi şunday edi: Ripleyning yangi qobiliyatlariga misol sifatida u basketbol töpini orqasi bilan halqaga taşlaydigan sahna bölişi mumkin. Jeunet suratga oliş uçun yuzlab dublyaj kerak bölişidan xavotirda edi va töpni taşlaş uçun maşinadan foydalanmoqçi yoki uni keyinroq kompyuter tasvirlari yordamida qöşmoqçi edi, lekin Weaver sahnani haqiqiy qilişga qatʼiy kirişdi va buni özi bajarişni talab qildi. Bir oy maşq qilgandan söng, u örtaça olti marta urinişdan bir marta halqaga tuşirdi. Suratga oliş kuni u maydonçaga kelib, sahna u maşq qilganidan ança uzunroq bölişi uçun qurilganini kördi. Şunga qaramay, birinçi dublda u töpni mukammal taşladi. Bu aktyorlar va suratga oliş guruhini hayratga soldi va Ron Perlmanni öz roliga kirişdan çiqib, kameraga ögirilib: «Voy, xudoyim!» deb aytişga majbur qildi, bu esa uning hayotidagi yagona imkoniyatni buzib qöyganidan xavotirga soldi. Biroq Weaverning töpi halqaga tuşişi bilan Perlmanning sözlari orasida montajçilar sahnani kesib olişlari uçun yetarli böşliq bor edi. Töp kadr taşqarisida va bir lahza kadrda böldi, Pitof sahnani tahrirlab, töp butun sahna davomida ekranda körinib turişini taklif qildi, lekin Weaver rad etdi.

Film ssenariysi komikslar kabi tartibda joylaştirilgan edi: çapda rasmlar, öngda dialoglar va tavsiflar. Jeunet har bir kadrni rejalaştirdi, bu vizual effektlar rassomlariga öz işini osonlaştirdi. Çetlatuvçilarni yaratiş uçun Blue Sky Studios kompaniyasi yollandi. «Joeʼs Apartment» filmida suraslar yaratişdagi işidan taassurot olgan Jeunet va Pitof kompaniyaga 30–40 ta Çetlatuvçi sahnasini yaratişni topşirişga qaror qilişdi. Oyoqlar kadrda bölganda, qöğirçoqlar yoki kostyumli aktyorlar örniga CGI işlatilişiga qaror qilindi, çunki Jeunet butun tana köringanda kostyumdagi odamni osongina ajratib oliş mumkinligini his qildi.

Filmdagi barça kosmik kemalar miniatyuralar edi, çunki vizual effektlar supervayzerlari CGI real kosmik kemalarni yaratiş uçun yetarli samarali emas deb hisobladi. «Auriga» dastlab rassom Nigel Phelps tomonidan işlab çiqilgan va tibbiy asbobga öxşab ketardi. Bu konstruksiya filmning boşlanğiç kadrida kamera kemani körsatiş uçun harakatlanadigan joy uçun juda vertikal bölib çiqdi va 2,35:1 nisbatida qoniqarli körinmadi. Loyiha tugaşi kerak bölgan kunga uç kun qolganda, Jeunet uni rad etdi. Phelps, işlab çiqariş illyustratori Jim Martin va rassom Sylvain Deprez kemani qayta loyihalaşni topşirişdi. Jeunet Martinning dizayni kosmik stansiyaga juda öxşab ketayotganini his qildi, lekin Deprezning oqimli va gorizontal körinişi uçun uning dizaynini qabul qildi.

Video öyin işlab çiquvçisi Argonaut Games şuningdek, filmda «Atom Zone» nomi bilan paydo böladigan öyinni işlab çiqiş topşiriğini oldi. Öyin bir neça kun içida işlab çiqildi va uni işga tuşiriş uçun maxsus jihoz yaratişni ham öz içiga oldi, bu jihoz «Betty» jamoasining taqdimoti vaqtida qisqa muddat paydo böladi.

Bastakor John Frizzell dösti tavsiyasiga köra filmga musiqa yoziş uçun tanlovda qatnaşdi. Frizzell törtta kasseta yubordi va törtinçisi, unda «Empty Mirror» filmidan musiqa bor edi, haqida 20th Century Foxʼdan qönğiroq oldi. Frizzellning işidan taassurot olgan Fox vakili Robert Kraft u bilan qisqa uçraşuv ötkazdi va uni yolladi. Öşa paytda Frizzell yangi boşlovçi edi, u oldin «Beavis and Butt-head Do America» va «Danteʼs Peak» filmlarida işlagan edi. U musiqani yoziş va yozib oliş uçun yetti oy sarfladi. Jeunet musiqa oldingi seriya filmlaridan keskin farq qilişini va öziga xos bölişini söradi. Unga gong va ruby-rod kabi ovoz effektlarini öz içiga olgan romantika va erotika mavzulari kiritildi. «They Swim» kompozitsiyasini yakunlaşga bir oy ketdi, çunki Jeunet asl variantdan qoniqmagan edi, garçi yakuniy natija birinçi va uçinçi variantlarning aralaşmasi bölsa ham. Popeyeʼning boş mavzusi «Iʼm Popeye the Sailor Man», uni Sammy Lerner yozgan, Dom Vriss çalgan va titrlarda körsatilgan.

Film 1997-yil 6-noyabrda Parijda premyerasini ötkazdi, söngra 12-noyabrda Fransiyada namoyiş etildi. AQŞ va Kanadadagi premyera 26-noyabrda bölib ötdi.

1998-yil 2-iyunda film VHS, LaserDisc va DVD formatlarida çiqarildi. 2010-yilda film «Alien Anthology» töplamining bir qismi sifatida Blu-rayʼda çiqarildi, töplamga törtala film va ularning muqobil versiyalari kirgan. 2011-yil 10-mayda film alohida Blu-rayʼda qayta çiqarildi.

2003-yilda Jeunet filmning muqobil versiyasini «Alien Quadrilogy» DVD naşriga kiritdi, unda byudjet çeklovlari tufayli dastlab olib taşlangan boşqa boşlaniş va yakun bor edi. Öçirilgan sahnalar orasida «Aliens» filmidagi Newt personajiga işora; Vrissning Call haqidagi hazili; operatsiya paytida uyğonib ketgan Ripley klonlari; general Peres va Elgin örtasidagi davom etayotgan suhbat; Ripleyning sobiq ish beruvçilari Weyland-Yutaniʼning yakuniy taqdirini oçib beradigan oşxonadagi kengaytirilgan suhbat; Call va Ripley klonining ibodatxonadagi kengaytirilgan dialogi; hamda Ripley va Call sönggi suhbat vaqtida Parij xarobalariga qarab turganlarida «Betty»ning Yerga qöniş sahnasi va sayyora manzarasi bor. Maxsus naşr 13 daqiqa 5 soniyalik suratga olingan materialni (yangi boşlaniş va yakunni öz içiga olgan holda) tiklaydi va teatr versiyasidan 7 daqiqaga uzunroq. Jeunet maxsus naşr rejissyor versiyasi emasligini taʼkidladi, çunki uning afzal körgan versiyasi teatr versiyasidir. Naşrga ikki soatdan ortiq sahnalar bilan boğliq hujjatli film «One Step Beyond: The Making of Alien Resurrection» kiradi: unda pre-prodaksiya, prodaksiya, postprodaksiya, ekran sinovlari, konsept-artlar va aktyorlar va suratga oliş guruhining audio şarhlari bor. «Alien Resurrection – Collectorʼs Edition» naşri, unga «One Step Beyond: The Making of Alien Resurrection» ham kiradi, 2004-yil 6-yanvarda çiqarildi.

Film 1997-yil 12-noyabrda Fransiyada 507 ekranda çiqdi va bir hafta içida 1 million dan ortiq tomoşabinni jalb qilib, 6 754 530 dollar yalpi daromad keltirdi va frantsuz prokatida birinçi örinni egalladi. 26-noyabrda film AQŞ va Kanadada çiqdi. «Flubber» filmidan keyin prokatda ikkinçi örinda debyut qilib, film birinçi beş kunda 25 million dollar işladi — dam oliş kunlari 16 million dollar, 2415 kinoteatrda örtaça 6821 dollar. AQŞ va Kanadada u 47,8 million dollar işladi, bu esa uni bu bozorda seriyadagi eng kam daromad keltirgan film qiladi. Biroq xalqaro miqyosda u yaxşi qabul qilindi, xalqaro yalpi daromad 113,6 million dollar böldi va umumiy yalpi daromad 161,4 million dollarga yetdi. Bu 1997-yilda AQŞ va Kanadada 43-chi eng daromadli film böldi.

Buyuk Britaniyada film birinçi örindagi «The Full Monty» filmini almaştirdi va birinçi dam oliş kunlarida 4,4 million dollar işladi. U 18 yoşdan oşganlar uçun reytingli film böyiça birinçi hafta oxiridagi eng yuqori körsatkiç böyiça «Dracula» filmidan oşib ketdi, bu rekord 2000-yilda «American Beauty» çiqqunga qadar saqlanib qoldi. Film, şuningdek, Ispaniyada 20th Century Fox filmlari orasida çiqqanidan keyin ikkinçi örinni egalladi, birinçi örinda «Independence Day» filmi bor edi.