A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors

«Elm köçasidagi kabus 2: Freddy qasosi» filmi ustida işlaganda uning ssenariy muallifi David Çaskin uçinçi film uçun ğoyalar muhokamasida qatnaşgan. Öşa paytdayoq Çaskin Freddy Krueger va Jason Voorhees örtasidagi töqnaşuvni körişni istaşini bildirgan. Şuningdek, hazil tariqasida Freddy obraziga taqlid qiluvçi yapon filmlari yaratiş imkoniyatini eslatgan va «Freddyning kelini» deb nomlangan kartina ğoyasini taklif qilgan.

Robert Englund bilan uçinçi qism syujeti haqida suhbatlaşib, Çaskin Kruegerning bolaligiga bağişlangan prikvel ğoyasini taklif qilgan. Unda kelajakdagi qotil hali yoşligidayoq şafqatsizlik körsatgani, hayvonlarni qiynagani va kuçli onasi taʼsiri ostida oğir şaroitda ulğaygani tasvirlanişi kerak edi. Çaskin bu haqda Fangoria jurnaliga bergan intervyusida hazillaşib qöşimça qilgan: Freddyning şafqatsizligiga sabab bölgan narsa, bolaligida tirnoq tişlagani uçun onasi uni qattiq urgani bölişi mumkin edi.

«Freddy qasosi» filmiga tanqidçilar salbiy baho berganidan söng, New Line Cinema rahbariyati seriyaning davomini qanday suratga oliş kerakligi haqida öylab qoldi. Şu maqsadda ular birinçi qism ustida işlagan odamlarni loyihaga qaytarişga qaror qilişdi. Ikkinçi qism ustida işlagandagidek, liniya prodyuseri Sara Rişer Wes Cravenni qaytarişga urindi — Rişer har bir yangi film tayyorlaşda, eng avvalo, unga murojaat qilişini taʼkidlagan.

Craven New Line Cinema taklifidan hayratga tuşdi — öşa paytda u «Ölik döst» filmini tugatayotgan edi va uçinçi qismni suratga olişni öz zimmasiga ola olmasdi. Şunga qaramay, u studiyani qiziqtirgan ğoyani taklif qildi va natijada ssenariy yozişga rozi böldi. Craven hikoyani uçinçi film bilan yakunlaşni xohlardi, şuning uçun u konsepsiyani tubdan özgartirmoqçi edi. Uçinçi film uçun birinçi variant (öşa paytda studiya uni rad etgan edi) keyinçalik «Wes Cravenning yangi kabusi»da amalga oşirildi. Bir munça vaqt ötgaç, u Bruce Wagner bilan birga ssenariy yozdi.

Dastlabki ssenariy ança qoronği va ijodiy jihatdan yanada original edi. «Tuş jangçilari» ğoyasi Craven va Wagnerga tegişli — bu turli tuşlar olamidagi öta tabiiy qobiliyatlarga ega ösmirlar guruhi edi: «Biz tuşunib yetdik, bitta odam endi Freddy bilan kuraşa olmaydi. Axir, Freddy köplab halok bölgan bolalarning ruhlari hisobiga kuçayib ketgan». Aynan şu variantni ular studiyaga körsatdilar. Keyinçalik uni Çuck Russell va Frank Darabont qayta yozdi — buning uçun jamoaga 11 kun ketdi. Dastlabki ssenariy Kruegerni oçiqroq bolalar zörlovçisi sifatida tasvirlardi: Filippni öldirişdan oldin bola söraydi: «Nega men?», Krueger esa yovuzlik bilan javob beradi: «Sen menga yoqasan» va söngra bolaning yuzini yalaydi. Craven va Wagnerning ismlari titrda körsatilgan, çunki sahnalar va personajlarning köpçiligi ularning ssenariysidan yakuniy variantga ötgan, ammo ayrim farqlar bilan.

Harakatning bir qismi Springwood çegarasidan taşqarida — Krueger onasining tuğiliş uyida bölib ötadi, mahalliy aholi uni «Kruegerning uyi» deb ataydi. Birinçi sahnada Kruegerning onasi şu uyda tuğişi boşlanadi va Freddy sözma-söz qölqopi yordamida taşqariga çiqib keladi. Şuningdek, Nancy tuşlaridan birida Kruegerning xunuk çaqaloqligini köradi. Krueger qurbonlarini tuşlar olamida aynan şu uyga olib kelgan, Elm köçasiga emas. Craven tavsiflariga köra, uy boşqa olamga kiriş eşigi bölgan va unga faqat dori taʼsirida yoki maxsus ruhiy holatda kiriş mumkin edi.

Nancy tuş va psixologiya böyiça mutaxassis emas edi, Kristen (dastlab uning ismi Kirsten edi) kasalxonada oz vaqt böldi, söng uyiga, ota-onasi oldiga qaytib ketdi, uning onasining ismi Alice edi. Neilning familiyasi Guinness edi, uning personaji ança yoş edi. Doktor Simmsning familiyasi Maddalina edi, Taryn afro-amerikalik edi, uyning maketini (1428-saroy emas, birinçi ssenariydagi uy) esa Joey yasagan edi. Filippga 13 yoş edi; Will personajining ismi Laredo edi — uning uzun soçlari bor edi va u nogironlar aravaçasida ötirmasdi; aynan u qöğirçoqlar yasagan. Donald Thompson (ssenariyda uning ismi John edi) Kruegerning qaytganini boşidanoq bilgan — ammo uni va Nancyni bezovta qilgani şu ediki, Krueger özini heç qanday tarzda namoyon qilmayotgan edi; qiz uni topganda, Freddy tuğilgan uyni topib, uni butunlay yoqib yuborişga intilayotganini bilib oladi. Ssenariyda birinçi filmga juda köp işoralar bor edi, Nancy va Neil örtasida esa tölaqonli romantik çiziq, şu jumladan yotoq sahnalari ham bor edi. Ssenariyda Kruegerning onasi rohiba bölgani va u özi zörlaniş natijasida tuğilgani aytilmagan. Joey va Kincaid halok bölardi. Krueger kamroq gapiradigan va köproq erkin muomalali edi. Finalda Nancy Kruegerni uning öz qölqopi yordamida öldiradi — filmdagidek, Nancyning özi ham halok böladi.

Natijada Craven ijroçi prodyuser lavozimini oldi. U aktyorlarni tanlaşda va boşqa ijodiy qarorlarda iştirok etişni rejalaştirgan edi, ammo uning sözlariga köra, ssenariy New Line Cinema studiyasiga topşirilgandan söng, studiya unga deyarli maslahat söramay qöydi. Rejissyor ssenariy sezilarli darajada qayta işlangani haqida bayon qildi: filmning rejissyori va uning hammualliflari personajlar nomlarini özgartirgan va bir qança muhim sahnalarni qayta yozgan, şunda titrlarda teng mualliflik va daromaddan uluş oliş imkoniga ega böliş uçun.

Film ustida işlaş davrida Craven loyiha yordamida studiya bilan oldingi kelişmovçiliklarni hal qilişni niyat qilganini aytgan edi. Biroq New Line Cinema hatto uni ssenariyning qayta işlanişi haqida xabardor qilmagan, yakuniy variantni esa u talab qilgandan keyingina körgan. Çuck Russell va uning tanişlaridan biri matnni sezilarli darajada qayta işlab çiqdilar, barça personajlarning nomlarini özgartirdilar va bir qança muhim sahnalarni qöşdilar — natijada Cravenning loyihada iştirok etiş şartlarining katta qismi bajarilmadi. Bundan taşqari, rejissyor uni suratga oliş boşlanişining taxminiy sanasi haqida ham xabar berişmaganini taʼkidlagan.

Robert Şaye va Sara Rişer boşqaça fikrda edi: Şaye Craven va Wagnerning dastlabki ssenariysi qöşimça işlov berişni talab qilganini, tomonlar örtasida esa oçiq nizo bölmaganini bildirdi. Rişer esa Tuş jangçilari ğoyasini yuqori baholagan, ammo rejissyor Çuck Russell va ssenariy muallifi Frank Darabont ssenariyni sezilarli darajada yaxşilaganiga işongan. Uning sözlariga köra, ular matnning taxminan 70 foizini qayta işlaganlar, şu sababli film rejalaştirilgan körinişda çiqmagan bölardi.

Craven studiya uning nomidan faqat seriyaning navbatdagi filmini tarğib qiliş uçun foydalanmoqçi bölgan deb hisoblardi. Vaziyatni yana murakkablaştirgan narsa şu ediki, filmning rejissyori Çuck Russell oldin «Dreamscape» filmi ssenariysi ustida işlagan edi — Craven uzoq vaqtdan beri bu kartinani özining hali amalga oşirilmagan «Elm köçasidagi kabus» ssenariysidan yaşirin öğirlangan deb hisoblardi. Uçinçi film ssenariysi muallifligi böyiça nizo oxir-oqibat AQŞ Ssenariy yozuvçilari gildiyasi arbitrajiga topşirildi, titrlarda esa törtala ssenariy muallifi körsatildi.

Craven endi françayzing işida iştirok etişni xohlamasligini bildirdi, çunki u birinçi filmni özining dastlabki niyatini töliq ifodalagan tugallangan asar deb hisoblardi. U davomlarni yaratiş imkoniyatini körib çiqmagan va ikkinçi qismga tanqidiy munosabatda bölgan, uçinçi qismni esa keyinçalik seriyaning qiziqarli rivojlanişi sifatida baholagan hamda uni ança qoronği va murakkab qilişni xohlaşini aytgan. Öz filmining davomi ustida işlaşdagi yana bir muvaffaqiyatsiz tajriba Cravenning françayzning kelgusi loyihalaridan yanada uzoqlaşiş qarorini mustahkamladi.

Ammo amalda rahbariyat ssenariyni sezilarli darajada qayta yozgan, personajlar va ularning ismlarini almaştirgan odamlarni yollagani maʼlum böldi. Craven bu vaziyat haqida keyinçalik şunday deb gapirgan: «Uçinçi filmda işlaşga kirişimning köplab sabablari tezda yöqolib ketdi». Ryuşe Rachel Talalay tomonidan «New Line Cinema» rahbari Bob Şaye va liniya prodyuseri Rişerning fikriça, Cravenning ssenariysida qiziqarli insoniy munosabatlar va qörqinçli lahzalar yetişmagan. «Wes va Bruce ssenariyni ideal deb hisoblaşardi. Biz esa uni albatta qayta işlaş kerakligiga işonç hosil qildik», — deb eslaydi Robert Şaye. Sara Rişerning «Cinefantastique» uçun bergan intervyusiga köra, ssenariy jiddiy qayta işlaşni talab qilgan: «Biz qölimizdagi ssenariy bilan filmni tugatolmasdik. Çuck Russell va Frank Darabont syujetni 180 gradusga burişgan. Ular matnning taxminan 70 foizini qayta yozişgan». Studiya rahbarlari Wes ssenariysini şlifovka qiliş uçun Frank Darabont va Çuck Russellni loyihaga jalb qilişgan — ammo Russellning sözlariga köra, rahbariyatning özi yangi filmda nimani körişni xohlaşini bilmasdi. Craven Darabont uning ssenariysi ustida katta ish qilganini taʼkidlagan, Talalay esa yakuniy natijadan juda mamnun bölgan: «Unda ulkan miqdorda material bor edi, göyo bizda 20 million dollarlik byudjet bölgandek».

«Men birinçi qismdan juda hayratda edim, Wesning filmi yangilik edi. Uning ssenariysini qayta yoziş ğalati edi, çunki öşa paytda Wes loyihada iştirok etmayotgan edi. Men birgalikdagi işni kutgandim, ammo bunday imkoniyat bölmadi. Men tuş jangçilari ğoyasini rivojlantirmoqçi edim — şu yönalişda Frenk bilan yozişda davom etdik», — deb eslaydi Russell. Aynan uçinçi filmda rejissyorning talabiga köra Freddy Krueger obrazida özgarişlar yuz berdi, ular ommabop dahşat filmi qahramonini pop-madaniyatdagi muhim hodisaga aylantirdi — Kruegerning yangi öziga xos xususiyati qora yumor böldi. Russell eslaydi: «Ikkinçi qismda Freddy şaxssizlaştirilgan edi — u tipik qotil-manyak edi, tuşlardagi iblisga öxşamasdi. Men studiya rahbarlarini uçinçi qismni kattaroq qilişga, tuşlar sahnalarini yovvoyi qilişga köndirdim, Freddy tanadagi şaytonga aylansin, uni bir vaqtning özida qörqinçli va kulgili qiliş kerak edi. Men Freddy tuşlarda yanada sözamol va özgaruvçan bölişi mumkinligini kördim. Bilardimki, uning dahşatli xususiyatlarini saqlab qolib, ularga ozroq hazil qöşiş mumkin — Robert Englund bunga doş berişiga işonçim komil edi. Studiya mening konsepsiyamni quvonç bilan qabul qilgan deb ayta olmayman, lekin ular menga şu yönalişda işlaşni davom ettirişga ruxsat berişdi». Şuningdek, uçinçi qismda yovuz personajni birinçi marta oddiy «Fred» emas, balki «Freddy» deb ata boşlaşdi.

1987-yilda seriyaning ikki filmida leytenant Donald Thompson rolini ijro etgan aktyor John Saxon prikvel-filmning özining 12 sahifali konsepsiyasini taqdim etdi, uning nomi «Elm köçasidagi kabus qanday boşlanganini» edi (ingl. *How The Nightmare On Elm Street All Began*). Syujetning batafsil tavsifini 2020-yil 6-avgustda «Bloody Disgusting» portali eʼlon qildi.

Suratga olinmagan filmning harakati 1969-yilda bölib ötadi. Beşinçi yoşli Nancy Thompsonning «Betsy» ismli ögay opasi bor, u hippi kommunasining aʼzosi. Donald Thompson qoçib ketgan 15 yoşli qizini uyga qaytarib, uni Elm köçasida işlaydigan «Frederick Krueger» ismli bolalar psixoterapevtiga yuboradi. Betsy va uning ögay onasi, Nancyning onasi Marge örtasidagi munosabatlar ham yaxşi emas. Şu bilan birga, politsiyaçi kiçkina bolaning «bir vaqtning özida bir neça şikast yetkazuvçi kesuvçi narsa» bilan öldirilgani haqidagi işni tekşiradi. Qotilning keyingi qurboni Betsy böladi. Donald qotilliklar ortida Krueger turganiga işonadi — u va yana bir qança ota-onalar erkakni öğirlab, uni ikrorga majbur qiliş umidida qiynaşadi va keyin yoqib yuborişadi. Biroq tez orada Kruegerning aybsizligi maʼlum böladi (bu ğoyani keyinçalik 2010-yildagi remeyk syujetida işlatişgan), barça işning orqasida esa «Charli» deb ataluvçi, haqiqatda yaşagan maşhur qotil Charles Manson turgani aniqlanadi. Şunday qilib, 1984-yilgi filmda ğazablangan Kruegerning ruhi özining şahid ölimi uçun qasos oladi. Donald hippi qizlaridan birini söroq qiladi, u oxir-oqibat qotillikda aybini tan oladi — bu qotilliklarni Betsy Thompson unga yordam berib sodir etgan edi. Syujetning ikkinçi variantida, 2006-yil 6-iyunda sanalangan, Saxon Betsy ismini Melodi bilan almaştirgan. Loyihaning asosiy ğoyalaridan biri şundan iborat ediki, ota-onalar bolalariga eʼtibor bermasdi — barça halok bölganlar doktor Kruegerning bemorlari edi. Yana bir muhim syujet burilişi — Kruegerning reinkarnatsiyasi tarixi bölib, uning ruhi Donald Thompsonning tanasiga kirib oladi. Bundan taşqari, bu versiyada «Charli» personaji «Jimmi» ismli boşqa personaj bilan almaştirilgan.

Filmga ssenariy taklifini Robert Englund ham yozgan edi, ammo uning versiyasi ham «New Line Cinema» rahbariyati tomonidan rad etilgan. «Freddy öyin-kulgi uyi» filmining syujetiga köra (ingl. *Freddyʼs Funhouse*), Tina Greyning katta opasi uning ölimini tekşiriş uçun kollejdan qaytadi. Bu ssenariyda ham 1428-uy tuşlar olamida Kruegerning uyasiga aylanadi — saroy birinçi qismning finalida Nancy uyga örnatgan tuzoqlarga öxşaş tuzoqlarga töla. Inglundning sözlariga köra, uning ğoyalarining bir qismi keyinçalik «Freddy kabuslari» serialining pilot epizodi ssenariysida amalga oşirilgan.

Filmni suratga oliş uçun yakuniy ssenariy ham bir qança özgarişlarga uçradi, sahnaning bir qismi olib taşlandi. Hizer Langenkamp va Greg Wassonning sözlariga köra, ularning qahramonlari örtasidagi öpiş sahnasi suratga olingan edi. Wasson şunday deb taʼkidladi: «Bu yotoq sahnasi emas edi, ammo u şunçalik ehtirosli ediki, kameralar linzalari erib keta boşladi. Afsuski, uni kesib taşlaşdi».

Patricia Arquette özining birinçi boş rolini şu filmda oldi — Russellning fikriça, bu loyihaga foydali böldi, çunki aktrisa tomoşabinlarga notaniş edi. Robert Englund va Çuck Russellning sözlariga köra, aksariyat yoş aktyorlar suratga oliş maydonçasida Arquetteʼga oşiq bölib qolişgan va doimo unga eʼtibor qaratişgan; Englund, şuningdek, yoş aktyorlar tez-tez uning oldiga «romantik maslahat» oliş uçun kelişganini eslaydi. Suratga olişning boşida studiya rahbariyati Arquetteʼni deyarli işdan böşatmoqçi bölgan, çunki u ularga uning noaniqligi tufayli «sovuq va juda öziga tortiq» körinardi, ammo Çuck Russell aktrisaning loyihada iştirok etişini himoya qilgan. Russellning sözlariga köra, aktrisa birinçi suratga oliş kunida Kristen va Nancyning Westen Hillsda uçraşuvi sahnasini suratga olgan: «Bu unutilmas edi, öşa paytda men uning katta yulduz bölişini angladim».

Arquettening özi eslaydi, uning prosluşkasi dahşatli ötgan, suratga olişda esa unga doimo ğazablangan operator baqirgan. Nancy bilan birinçi uçraşuv sahnasi uçun rejissyor va operator 52 ta dubl qilişgan (epizod ertalab soat 4 da suratga olingan) — aktrisa juda hayajonlangan va toliqqan edi, şuning uçun u doimo matnini unutardi — oxir-oqibat kamera orqasida unga matnlari yozilgan kartoçkalar körsatilgan. Keyinçalik Russell özining aktrisaga juda köp bosim ötkazganini tan oldi.

Hali ssenariy yoziş bosqiçida ham Craven va studiya rahbarlari aktrisa Heather Langenkampdan françayzga qaytiş roziligini olişgan — Nancy Thompson yangi avlod Elm köçasi bolalarining yetakçisi va murabbiysiga aylanadi. Dastlab ssenariy ustida işlayotgan Craven özi aktrisaga qahramonini takrorlaş taklifi bilan murojaat qilgan, ammo New Line Cinema bilan kelişmovçiliklar tufayli loyihani tark etgan va uning örniga Çuck Russell kelgan. Aktrisaning fikriça, rejissyor Nancyni haddan taşqari öziga tortiq va hissiy jihatdan uzoq körsatgan, garçi u qahramonning his-tuyğularini çuqurroq oçişni afzal körgan bölardi. Langenkamp, Russell uning personajni yanada hissiy qilişga qaratilgan urinişlariga har doim ham rozi bölmaganini va öz qaraşlarini saqlaşni afzal körganini taʼkidlagan.

Ken Sagoes Kincaid rolini olgan — agent uni prosluşkaga borişga köndirganidan keyin. Sagoesning sözlariga köra, prosluşkaga ketayotganda avtobus kutib turganida yomğirda höl bölgan, şuning uçun kastingga aktyor ğazablangan holda kelgan va rejissyorni xuddi filmning bir sahnasidagidek, haqiqatan ham haydab yuborgan.

Rodney Eastman nogiron ösmir Joey Crasselni öynagan — Eastman qahramonining qiyofasi ustida köp işlagan, közlari orqali hissiyotni ifodalaşni örganiş uçun, çunki filmning köp qismida uning qahramoni bitta söz ham aytmaydi. Penelope Sudrow 14 yoşli Jennifer rolini ijro etgan (ssenariyga köra, uning qahramoniga şunça yoş). Sudrowning sözlari: «Men şunçaki qahramonning hissiy holatini his qilişga harakat qilardim — bizda deyarli maşğulotlar bölmagan». Jennifer Rubin öz personaji Taryn orqali sirliligi bilan jalb qilingan: «Uning giyohvand moddalar bilan muammolari bor, unda, albatta, yaşiradigan narsa bor». Rubinning sözlariga köra, muxlislar konvensiyalarida u özi uçun minnatdorçilik sözlarini köp eşitgan — personaj ularga giyohvandlikdan voz keçişga yordam bergan. Bundan taşqari, Jennifer uçun ikki yuzli köriniş, punk kabi iroquois soç turmagi tanlaş Rubinning ğoyasi bölgan. Ira Heiden öz personaji bilan öxşaşligini taʼkidlagan — bolaligida u ham «Dungeons & Dragons» öyinining katta muxlisi bölgan.

Prodyuser Sara Rişerning sözlariga köra, ular eng uzoq vaqt jinsiy jozibali hamşira Marcy rolini topişgan — bu rolni Stacey Alden ijro etgan, uning kökragi körsatilişi kerak edi. Lisa Wilcox va Lezlie Deane — keyingi davomlarda Alice va Tracy rollarini ijro etişgan — «Tuş jangçilari»da rol uçun sinovdan ötişgan.

Ssenariyda, Dick Cavett şousidagi mehmon sifatida, Jennifer ölib ketadigan sahnada dastlab Sally Kellerman közda tutilgan edi. Ammo filmda bu rolni taniqli amerikalik aktrisa Zsa Zsa Gabor ijro etgan — Cavett özi Gaborni şu rolga tanlagan, çunki u uni «özi uçraşgan eng ahmoq odam» deb hisoblagan. Inglund butun sahnaning töliq improvizatsiya bölganini aytib bergan:

«Menimça, Gabor xonim ssenariyni öqimagan va «Elm köçasidagi kabus» seriyasi filmlari qanday ekanligi haqida unçalik tasavvurga ega bölmagan. Menimça, agenti unga: «Sen uçun ish bor», deb aytgan, u esa: «Ajoyib. Men qaçon suratga oliş maydonçasida bölişim kerak, azizim?» deb javob bergan, u bir neça soniyadan keyin kadrda paydo bölganida uni qotil-manyak parçalab taşlaşini bilmasdi. Uning öşa sahnadagi reaksiyasi 100 foiz haqiqiy! U Freddy kim ekanini bilmasdi va men unga kutilmaganda körinişimni bilmasdi. U biroz jahli çiqdi».