A Nightmare on Elm Street 5: The Dream Child

Filmning vizual qiyofasi amaliy maxsus effektlar, murakkab grim, animatronika va kadrma-kadr animatsiyani uyğunlaştirdi. Effektlar ustida Alan Monro, R. Chris Biggs, David Miller, Todd Masters, Rick Lazzarini, Mick Strawn va KNB EFX kompaniyasi mutaxassislari işladi; bu kompaniyaga Robert Kurtzman, Greg Nicotero va Howard Berger kirgan. Dastlab Fredi Kryugerning grimini Kevin Yagher yaratişi kerak edi, biroq oxir-oqibat işga David Miller qaytdi. U birinçi va törtinçi filmlardagi qahramon xususiyatlarini birlaştirişni va grimni qöyiş jarayonini soddalaştirişni istagan edi.

Oldingi qismlarga qaraganda qoronğuroq bölgan film köpçilik sahnalarda "kök yoruğlik" texnikasi bilan suratga olingan. Vizual uslubni asosan rejissyor belgilagan: u atmosferani va amaliy effektlarning ifodaliligini kuçaytiriş uçun keng burçakli obyektivlar va çuqur perspektivadan foydalangan. Şu bilan birga, ijodkorlar zöravonlikning naturalistik tasviridan köra gotik şartlilikka ustunlik berdi. Badiiy ilhom manbalari orasida niderlandiyalik rassom Maurits Cornelis Esçer grafikasi, xususan, "Nisbiylik" litografiyasi bor edi; uning motivlari filmdagi Elis bilan Fredining yakuniy töqnaşuvida aks etdi.

Filmning yakuniy montaji Amerika kinokompaniyalari assotsiatsiyasi (MPAA) talabi bilan köplab qisqartirişlar bilan birga ötdi. Eng köp qisqartirilgan sahnalar Den, Greta va Markning halokati sahnalari böldi. Hopkins studiyani montajga aralaşganlikda ayblab, qatʼiy muddatlar tufayli Gretaning ölimi sahnasining dastlabki variantini himoya qilib bölmaganini taʼkidladi. Filmdan, şuningdek, bir neça dialog va epizodlar, jumladan, boş qahramonlarning improvizatsiya qilingan rep çiqişi ham olib taşlandi. Xalqaro prokatda va dunyo böylab videotaşuvçilardagi versiyalarda filmning davomiyligi ham farq qilgan.

2025-yil sentabr oyida film Ultra HD Blu-ray kollektsion naşri tarkibida çiqdi. Teatr versiyasidan taşqari, relizga ilgari jismoniy taşuvçilarda çiqmagan töliq versiya ham kiritilgan edi. Ikki variantni soliştiriş Den va Gretaning halokati epizodlarida qisqartirilgan sahnalarning tiklanganini tasdiqladi.

Beşinçi film tayyorlanayotgan vaqtda Wes Craven Electroşock filmidagi Horace Pinker obrazi asosida boşqa xorror franşizasini yaratiş ustida işlayotgan edi. Şu sababli studiya uni beşinçi qismni yaratişga jalb qilişga urinmadi, lekin Craven tomonidan işlab çiqilgan "Orzular jangçilari" konsepsiyasi seriya rivojini belgilaşda davom etdi va keyingi qismlar, jumladan, "Ditya sna" ning syujet yeçimlariga asos böldi.

Törtinçi film "Kaʼbus Elm koçasida 4: Tuş hukmdori" 1988-yilda çiqdi va seriya içida eng köp daromad keltirgan film böldi, şuningdek, yil davomidagi eng muvaffaqiyatli kinolardan biriga aylandi. Öşa paytda televizion ekranlarda "Fredining kabuslari" serialining premyerasi ham bölib ötgan edi, Fredi Kryuger bilan boğliq qöşimça mahsulotlar ham ulkan muvaffaqiyat qozonayotgan edi va franşiza öz şuhratining çöqqisida edi. Studiya şoşilinç ravişda keyingi qism ustida işga kirişdi. Öşa vaqtga kelib "splatterpunk" janri şakllangan edi va köplab yoş xorror mualliflari Fredi haqidagi yangi filmda özlarini sinab körişni xohlardi. Film ustida işlaş uçun körib çiqilgan mualliflar orasida Dennis Etçison, Richard Christian Matheson, George R. R. Martin, Frank Darabont va Fred Dekker bor edi.

Oxir-oqibat ssenariy yoziş uçun John Skipp va Craig Spector jalb qilindi. Ular "Oxirdagi yoruğlik" (ingl. The Light at the End) romani bilan tanilgan edi, unda Nyu-York metrosidagi vampir-pank haqida hikoya qilinadi. Studiyaning işlab çiqariş bölimi rahbari Michael De Luca bu kitobning muxlisi edi. Skipp va Spectorning rejasiga köra, Fredi homiladorlik şaroitlari tufayli şafqatsizlikka moyil tuğilgan, ammo uning şakllanişida hal qiluvçi rolni tarbiya öynagan.

Ssenariyda Elis Aмандаning xotiralarini köradi, jumladan, gödakni rohibalar boşqargan boşpanaga topşirişni. Rohibalar bolani yovuzlik deb eʼlon qilişgan, Aманда esa gunoh hissi bilan öğli bilan aloqani töxtatgan. Fredi qattiq, mehr-muhabbatdan mahrum muhitda ösgan, jazolanib va boşpanadagi boşqa yetimlar tomonidan haqorat qilingan — mualliflar uning qadr-qimmatini tuşiriş va begonalaşuv qanday qilib uni asta-sekin hayvonga aylantirganini körsatmoqçi bölişgan. Dastlabki syujet variantida Fredi Elisni öz farzandidan voz keçişga köndirişga harakat qiladi, çunki bu uni şakllantirgan şaroitlarning takrorlanişiga olib kelişi mumkin edi. Sahnalardan birida Elis Aмандаga öğlining qotilga aylanişidagi javobgarligi haqida töğridan-töğri gapiradi.

Mualliflar kabus tuşunçasini kengaytirişni maqsad qilişgan: u nafaqat qörqinçli tuşlarni, balki kelajakdan, voyaga yetişdan va ota-onalar xatolarining takrorlanişidan qörqişni ham anglatişi kerak edi. Duet jamiyatning ösmirlarga kattalarça xulq talab qilib bosim ötkazişini va ular xohlamagan kattalarga aylaniş xavfini körsatmoqçi edi. Bu mavzular keyinroq Mark va Gretaga aylangan qahramonlar, şuningdek, ularning ota-onalari bilan munosabatlari orqali oçilişi kerak edi, lekin tayyor filmda ular faqat alohida detallar sifatida qolgan.

Ssenariy ustida ish 1988-yil yozida boşlangan edi, öşa paytda Skipp va Spector New Line Cinemaʼdan dastlabki taklif olişgan. Kuzda ular bir neçta syujet ğoyalarini taqdim etişgan, jumladan, Elisning homiladorligi va Fredining kelib çiqiş tarixiga qaytiş. 1988-yil dekabrda duet ssenariy yozişga kirişdi va 1989-yil 7-yanvarda tayyor matnning birinçi variantini studiyaga topşirdi.

Ammo De Luca xorror filmlari juda murakkab hikoyadan qoçişi kerak deb hisoblardi, çunki çigal syujet tomoşabinlarni qörquv atmosferasidan çalğitadi. Studiyaning dastlabki qiziqişiga qaramay, Skipp va Spector variantidan yangi qismning kiçik sarlavhasi çiqarib taşlandi — u "Tuş havzasi" (ingl. The Dream Pool) konsepsiyasi asosida nomlangan bölib, Fredining kelib çiqişi bilan boğliq edi. Bu ğoya psixolog Karl Gustav Yungning turli odamlarning tuşlarini boğlovçi kollektiv ongsizlik haqidagi fikrlariga asoslanardi. Mualliflarning rejasiga köra, bu mexanizm Elisga Fredining tuşlariga kirib, uning ötmişini tekşiriş imkonini berardi. Krueger esa bu konsepsiyada tuş havzasi yuzasida turgan va jismoniy dunyoga qaytişga intilayotgan qoronğu kuç sifatida tasvirlangan. Qahramonaning homiladorligi ham onaning va tuğilmagan bolaning tuşlarini boğlab turardi. Keyinroq kiçik sarlavha "Ditya sna" ga özgartirildi, çunki syujetning eʼtibori gödakka köçdi.

De Luca fikriça, bu konsepsiyani tuşuntiriş Kryugerning kelib çiqiş tarixi bilan birga syujetni haddan taşqari murakkablaştirgan va ekranda köp vaqt talab qilgan. Mualliflar bilan keyingi hamkorlikdan voz keçiş nafaqat syujet mulohazalari, balki işlab çiqarişning qisqa muddatlari bilan ham boğliq edi: seriya filmlari ssenariylarini tez qayta işlaş kerak edi, mualliflarning Los-Anjelesdan taşqarida yaşaşi va "Deadlines" romani ustidagi bandligi esa studiya bilan hamkorlikni qiyinlaştirgan edi.

Şuningdek, dastlabki ssenariyda asosiy qahramonlarning boşqa versiyalari ham bor edi: masalan, rassom-qahramon qiz edi, uning ismi Jen Valdes bölib, u lotin amerikalik kelib çiqişli ğayratli maktab öquvçisi edi. Greta obrazi esa Ginger deb atalgan: u ham model edi, lekin bulimiya bilan oğrigan va hukmronlik qiluvçi menejeri Badi bosimi ostida yaşardi. Fredi qölida halok bölişidan oldin Ginger tuşida özini ulkan çöçqa şaklida köradi. Iştirokçilarning sözlariga köra, qahramonlar halokatining köplab sahnalari dastlab Skipp va Spector ssenariysida paydo bölgan, ammo qayta işlaş jarayonida ular sezilarli darajada özgargan — ayniqsa Greta va Mark halokati epizodlari.

Oxir-oqibat studiya rahbariyati taklif qilingan ssenariy variantini murakkab va haddan taşqari "Kubrikça" (ingl. Kubrickian) deb topdi va undan voz keçdi, filmning matni ustida boşqa mualliflar bilan işlaşni davom ettirdi.

Studiya rahbarlari Leslie Bohemni jalb qilişdi — u duet bilan parallel ravişda 1988-yil dekabr boşida boşlagan öz ssenariy variantini ustida işlayotgan edi. Boemning konsepsiyasi yakuniy ssenariyning asosi böldi: u uçinçi qism — "Orzular jangçilari" ustida ish boşlanganda ham egalik va homiladorlik haqida syujet taklif qilgan edi, ammo öşa paytda ijro etuvçi prodyuser Sarah Rişer homilador edi va bu ssenariy uni qattiq xavotirga soldi. Boemning rejasida Fredi onasining qornidan qölqopga örnatilgan piçoqlar yordamida çiqib kelardi, Boem hatto sahnaning oddiy storiboardini ham çizgan edi. "Uçinçi ‘Kaʼbus’ uçun men studiyaga Fredining farzandi bölişi haqida ğoya taklif qildim. Uçraşuvga bordim, studiyaning öşa paytdagi rahbarlaridan biri homilador edi. Men dedim: ‘Tasavvur qiling, Fredi tanasini tirnab, qornni yirtib çiqadi’. Öşanda mening ğoyam heç kimga yoqmadi. Lekin keyin beşinçi qism böyiça menga qönğiroq qilişdi va murojaat qilişganda aytişdi: ‘Esingdami, sen Fredining farzandi bölişini xohlagan eding? Endi bu ğoya bizga yoqadi. Agar onasi Elis bölsa-chi?’", — deb eslaydi Boem.

Rişer ham bu ğoyani maʼqulladi, çunki seriyaning köplab muxlislari katta bölib, ota-ona bölişga tayyorlanayotgan edi — bu mavzu eski muxlislar uçun dolzarbroq bölib qoldi. Rişer, şuningdek, bu syujetni Elis qahramonining mantiqiy davomi deb hisobladi: "Menimça, bu hikoyani aynan men öylab topganman, çunki özim yaqinda ona böldim. Ssenariy ustida işlayotganimda men doim ösmir tomoşabinlarning kattalaşayotganini taʼkidlardim. Menga tuyuldiki, hikoyada abort, bola tuğilişi va ona böliş kabi mavzular kötarilişi kerak".

Aktrisa Lisa Wilcoxning sözlariga köra, dastlabki ssenariy variantlarida ösmirlar homiladorligi bilan boğliq abort va farzandlikka oliş kabi masalalar deyarli körib çiqilmagan. Keyinçalik ssenariyçilar va prodyuserlar qahramonning vaziyatini filmning fantastik muhitiga qaramay, realroq yoritiş uçun bu masalalarga köproq eʼtibor qaratişga qaror qilişdi.

Skipp ham, Spector ham, Boem ham qahramonlarning öquvçi bölib qolişiga qarşi çiqardi — uçalasi ham qahramonlarni hayotning keyingi bosqiçida körsatişni va oldingi filmlarda köp işlatilgan maktab muhitidan voz keçişni xohlardi.

Boem öz ssenariy variantini Skipp va Spector bilan parallel işlab çiqib, mustaqil ravişda öxşaş ğoyani işlab çiqdi, uni u "Orzular quduqi" (ingl. Dream Well) deb atagan. Uning fikriça, Fredi ölgani uçun qahramonlar u bilan uçraşiş uçun tuşlar olamiga kirişlari kerak edi. Boem suvni ongsizlik bilan boğlagan va bunday joyni hikoya uçun tabiiy element deb hisoblagan. U ikki ssenariy örtasidagi mosliklar kollektiv ongsizlik konsepsiyasini tasvirlaşi mumkinligini taʼkidlagan — jumladan, ikkala variantda ham qahramonlardan biri komiks içiga tuşib qoliş sahnasi bor edi. Bu sahnaning ğoyasini Boem ssenariyçi Larry Wilsondan olgan, u buni "Beetlejuice 2" filmining rad etilgan variantida işlatgan edi, bu film birinçi film muvaffaqiyatidan söng tez orada suratga olinişi rejalaştirilgan edi.

Boem ssenariysidan voz keçilgan yana bir syujet çiziği — Elis va uning döstlari iştirok etgan maktab spektakli "Medeya" edi: "Men qoralama variantini yozdim, unda Elis ‘Medeya’ spektaklini sahnalaştiruvçi teatr trupasida edi. Hammasi juda, juda ğalati edi. Teatr sahnasi bor edi, keyin esa tuşlar. Işimni tugatganimda menga dedilar: ‘Xöş, bizda boşqa ğoya bor’". Bu Evripidning qadimgi yunon fojiasi "Medeya" haqida — maktab öquvçilari qahramon Tesey xotini Federaning hikoyasini zamonaviy tarzda sahnalaştirgan, u ögay öğliga oşiq bölib, öz joniga qasd qilgan. Boem spektakldagi xorni oq libosdagi qizlar bilan boğlaşni rejalaştirgan edi, ular Fredi haqidagi qöşiq ijro etardi — uning fikriça, bu personajlar voqealarni şarhlovçi antik xor vazifasini bajarardi.

Boem öz ssenariysida New Line Cinema studiyasi taqdim etgan syujet bayoni materiallaridan faol foydalangan — u bu materiallar Skipp va Spector işiga asoslanganini, arbitraj bildirişnomasini olguniga qadar bilmagan. Bir payt ssenariy muallifligida kimning ismi körsatilişini hal qiliş uçun AQŞ Yozuvçilar gildiyasi vakillarining aralaşuvi zarur bölgan. Filmning birinçi reklama plakatlari çiqqaç, unda Skipp va Spector ssenariy muallifi sifatida körsatilmagani uçun ularning yuristlari muallifligni qayta körib çiqişga erişgan.

Keyin loyihaga William Wişer Jr. jalb qilindi, unga dastlab dialoglarni tahrirlaş topşirilgan edi, ammo keyinroq u yana bir ssenariy variantini yozdi. Uişer hikoyaning psixologik tarkibini kuçaytirişga intilgan — qahramonlar halokatini ota-onalar bosimi va ularning kattalar kutganlariga mos keliş istagi bilan boğlagan. Uişer, şuningdek, postprodyusserlikda iştirok etgan va keyinçalik ovoz yoziş uçun qöşimça replikalar yozgan.

Yana bir muallif — De Luca norasmiy ravişda ssenariy yozişni taklif qilgan David J. Sçow bölib, u "Teksas arra qirğini 3" (Leatherface: Texas Chainsaw Massacre III) filmi ustidagi ishi bilan tanilgan. U matn ustida suratga oliş boşlanişidan biroz oldin — 1989-yil aprelida ish boşlagan. Dastlab unga dialoglarni qayta işlaş va boş qahramonlar xarakterlarini yanada ifodali qiliş vazifasi berilgan edi.

"Fredi qoidalari" (ingl. Freddy Rules) nomi ostida. Uning konsepsiyasida tuş haqiqiy joy bölib, "Koma çuqurligi" (ingl. Coma Pit) deb atalgan, Fredi undan qörqardi, çunki u yerda özini ojiz his qilardi. Bundan taşqari, Şouning matnida Fredi nafaqat qotil, balki qörqinçli ota-ona va avtoritar figuraning timsoli sifatida körsatilişi kerak edi. Ayrim epizodlarda Kryuger politsiyaçi yoki ruhoniy qiyofasida paydo bölişi kerak edi.

Şou öz variantini New Line Cinemaʼning majburiy şartini hisobga olgan holda tayyorladi: Elis homilador bölişi kerak edi. Şou hikoyasi Elisning psixiatrlar tomonidan Fredi bilan töqnaşuvi haqida söroq qilinişi videoyozuvi bilan boşlanardi, unga Kryugerning biografiyasini oçib beradigan fotosuratlar va gazeta arxivlari montaji ergaşardi va leytenant Donald Tompson halokati haqidagi xabar bilan yakunlanardi. Materiallarni halok bölgan politsiyaçining akasi Artur Tompson örganardi, uning olti yoşli öğli Jeymi esa töqqiz oydan beri koma holatida edi.

Keyinçalik Artur tuşlar olamida Elis bilan boğlanardi, u yerda qiz Jeymi bilan uçraşardi, ammo bola Fredi qölida halok bölardi — Fredi politsiyaçi mototsikl ustida qiyofasida paydo bölardi. Uning ölimi Elisning ittifoqçilariga aylanuvçi ösmirlar guruhini birlaştirardi: Artur farzandlari Markus va Naylani, şuningdek, ularning döstlari — mahalliy amerikalik Ben Tavotay Pepperdine, "Lobo" laqabli, va qatʼiyatli qiz Jorjiya. Den halok bölgan avtohalokatda ölgan bu variantda homilador Elis öziga xos vasiylik oilasi bilan öralgan bölardi. Şou rejasiga köra, uning aʼzolari 1980-yillarda oilalarning parçalanişi natijalarini ifodalardi: farzandlikka olinganlar, yetimlar va ajraşgan ota-onalar farzandlari.

Şou, şuningdek, flaşbekda birinçi marta franşizada tirik Fredini inson qiyofasida körsatişni xohlagan — bu qora-oq psixiatrik tekşiruv videoyozuvi şaklida berilgan. Bu sahnada Kryuger smirtli köylakda kreslo bilan boğlangan holda bölib, tekşiruvda iştirok etganlar ustidan psixologik hukmronlik qilişda davom etardi.

Ssenariyning keyingi versiyasida Artur yana tuşlar olamida Elis bilan boğlanardi, u yerda Jeymi bilan uçraşardi, lekin bola Fredi qölida halok bölardi — Fredi mototsikldagi politsiyaçi qiyofasida bölardi. Uning ölimi Elisning ittifoqçilariga aylanadigan ösmirlar guruhini birlaştirardi: Artur farzandlari Markus va Naylani, şuningdek, ularning döstlari — mahalliy amerikalik Ben Tavotay Pepperdine, "Lobo" laqabli, va qatʼiyatli qiz Jorjiya. Den avtohalokatda ölgan bu variantda Elis homilador holda öziga xos vasiylik oilasi bilan öralgan bölardi. Şou rejasi böyiça, uning aʼzolari 1980-yillarda oilalarning parçalanişi natijalarini: farzandlikka olinganlar, yetimlar va ajraşgan ota-onalarning farzandlarini ifodalardi.

Syujet tez surʼatda rivojlanardi, buni ssenariyçi "Kaʼbus Elm koçasida 3: Orzular jangçilari" filmi bilan boğlagan. Finalda Elis va Naylidan taşqari barça ösmirlar halok bölardi. Ularni Jeymi qutqaradi — u özini qurbon qilib, Fredini koma çuqurligiga tortadi; bu boşqa ssenariy variantlaridagi "Tuş havzasi"ning analogi edi, Elis esa finalda egizak tuğardi.

Şou taʼkidlaşiça, uning varianti faqat asos edi va studiya tasdiqlasa, u yana özgarişlarga uçrardi; şuningdek, muallif hisoblaşiça, köplab ssenariyçilarni jalb qiliş eng qiziqarli ğoyalarning yöqolişiga olib kelişi mumkin edi. Işlab çiqarişning qisqa muddatlari tufayli Şou yozgan materialning katta qismi işlatilmadi. Film prokatga çiqişidan oldin ham Şou uning asl materialining katta qismi filmdan çiqarib taşlanganiga işonç hosil qilgan edi.

Garçi uning varianti tölaqonli ssenariy sifatida yakuniy tasdiqlanmagan bölsa-da, yozilgan matn Şouga dialoglarni tahrirlaş va boş qahramonlar xarakterlarini yanada ifodali qiliş böyiça ish olişga yordam berdi. Töğri, Şouning sözlariga köra, tayyor filmda uning yozgan replikalaridan deyarli heç narsa qolmagan. Buning sababi, ular aktyorlar tomonidan şakllangan qahramonlar obrazlariga mos kelmagan va suratga oliş guruhi oldin tayyorlangan ssenariy variantlariga tayanişga majbur bölgan. Natijada Şou materiali Uişerning işlanmalari bilan birlaştirildi.