Friday the 13th Part III

Dana Kimmell — Kris Higgins

Richard Brooker — Jason Voorhees

Paul Kratka — Rik Bombay

Tracie Savage — Debbi Klein

Jeffrey Rogers — Endi Beltrami

Larry Zerner — Şelli Finkelstein

Catherine Parks — Vera Sançez

Rachel Howard — Çili Jackson

David Katims — Çak Garth

Nick Savage — Ali

Gloria Charles — Foks

Kevin ÖBrien — Loko

Cheri Maughan — Edna Hokett

Steve Susskind — Garold Hokett

Amy Steel — Jinni Field (arxiv kadrlari)

John Furey — Pol Holt (arxiv kadrlari)

Marilyn Pooher — Pamela Voorhees

Işlab çiqişning dastlabki bosqiçlarida butunlay boşqa syujet rejalaştirilgan edi — Jinni Field ruhiy kasalxonada yotadi, u yerga keyinroq Jason kirib boradi va yaqinlaşgan sari muassasa xodimlarini hamda bemorlarni öldira boşlaydi. Ammo aktrisa Amy Steel Jinni rolida qaytişdan boş tortgani uçun, çunki u boşqa loyihalarda iştirok etardi, bu butun ğoya rad etildi. Biroq yillar ötib, aktrisa rozi bölişi kerak edi, deb bayon qildi.

Filmning rejissyori Steve Miner filmda yangiliklar boşlovçisi rolida körindi. Larry Zerner Şelli rolini oldi, çunki prodyuserlar uni qandaydir dahşat filmi uçun varaqalar tarqatayotganini körib, uning özi kinoda rol öynaşni xohlamaydimi, deb söraşgan.

Richard Brooker Jason rolini faqat Steve Minerga katta böyli erkak kerak bölgani uçun oldi. 190 sm böyli, unçalik töla bölmagan Brooker kiyimi ostiga köpikli töldiruvçi kiyib, özini yanada tölaroq körsatgan. Aktyor özining barça tyuklarini ham özi bajargan.

Filmni suratga oliş 1982-yil 29-martdan iyungaça Kaliforniya va Nyu-Jersi ştatlarida davom etdi.

Garçi 3D format Gollivudda bir paytlar katta şov-şuv uyğotgan bölsa-da, “Paramount” 1954-yilda “Hiavaro” filmi çiqqanidan keyin uni işlatişni töxtatgan edi. 3D formatdagi filmlarni faqat tegişli uskunalarda körsatiş mumkin edi, ammo öşa yillarda bunday uskunaga ega kinoteatrlar juda kam edi, şu sababli 3D filmlar katta kassa yiğmas edi. 1981-yilda Italiya, Ispaniya va AQŞ hamkorligida “Well, Hold On” nomli 3D vestern çiqdi va u yaxşi daromad keltirdi. Şundan keyin “Paramount” rahbariyati 3D formatning “Juma, 13-sana” mavzusiga mos kelişiga qaror qildi.

3D formatda suratga oliş özi bir qança qiyinçiliklar bilan birga keçdi, şu sababli oldingi ikki qismdan farqli ölaroq, bu qism Kaliforniyada suratga olindi, çunki surat guruhiga doimo uşbu formatni biladigan mutaxassislar maslahati kerak edi. 3D format maydonçada ança köp yoritiş asboblarini talab qilardi, hatto aktyorlar kiyimining rangi ham muhim rol öynardi. Bu kinoseriyaning birinçi qismi bölib, uni 2.39:1 keng ekran formatida suratga olişgan, çunki öşa davrdagi 3D uskunalari faqat şu formatni talab qilardi. Uskunani sozlaş juda köp vaqt olardi, şu sababli aktyorlarning ish smenasining katta qismi uskunani sozlaşni kutib, bekor ötirişga töğri kelardi.

Uy, otxona va köl filmi uçun maxsus qurilgan edi. Sunʼiy köl töğri germetiklanmagan edi va suv suratga olişning birinçi haftasidayoq tuproqqa singib ketdi, şu sababli çuqurni bir neça marta qayta töldirişga töğri keldi. 2006-yilda uy muxlislardan birining beparvoligi tufayli yonğinda yöq bölib ketdi, otxona esa saqlanib qoldi.

Ssenariy yoziş bosqiçida mualliflar ikkinçi filmda Jason kiyib yurgan xalta örniga niqob qöyiş zarurligini tuşunişdi. Tanlov oddiy xokkey niqobiga tuşdi, u personajning yorqin belgisiga aylanib, uni darhol tanib olişga imkon berdi. Steve Miner grim va yoritişni sinab körmoqçi edi, ammo jamoa grim ustida qöşimça ish olib bormoqçi emas edi — natijada mualliflar şunçaki Brookerga niqobni kiyib qöyişga qaror qilişdi. Baxtga qarşi, filmning 3D effektlari superviziori Martin Jay Sadoff özi bilan xokkey anjomlarini olib kelgan edi — u “Detroit Red Wings” jamoasining muxlisi bölib, sinov uçun şu jamoa niqobini taklif qildi. Miner niqobni yoqtirdi, ammo uning juda kiçik ekanini his qildi. “VacuForm” vositasi yordamida Doug White niqobni kengaytirib, unga yangi şakl berdi. Şundan keyin Terry Ballard unga qizil uçburçaklar çizib, niqobga öziga xoslik berdi. Niqobga teşiklar oçilib, uning dastlabki körinişi biroz özgartirildi. Bundan taşqari, Jasonning yuzi şaklidagi ikkita niqob yaratildi, aktyor Richard Brooker ularni xokkey niqobi ostida kiyib yurdi. Bir niqob 11 bölakdan iborat edi va uni yopiştirişga taxminan 6 soat ketardi. Sunʼiy yuz Jasondan xokkey niqobini yulib olinadigan sahnalarda işlatilgan. Aktyor xokkey niqobini kiyganida, uning ostida yana bir niqob kiyib yurardi — yaxlit, tez kiyiladigan va yeçiladigan, u aktyorning haqiqiy yuzini yaşirardi, ammo boşning qolgan qismini hamon yopib turardi.

Filmga musiqani seriyaning doimiy bastakori Harry Manfredini yozgan.

“17 yoşgaça bölganlar uçun köriş taqiqlanadi” reytingiga (X reyting) tuşmaslik uçun ijodkorlar quyidagi qahramonlarning ölimi sahnalarini qayta montaj qilişdi:

Endi: bu sahnada qahramonning oyoği kesiladi, şuningdek qorni yoriladi va içki aʼzolari körinadi;

Vera: qon oqişi va uning bunga keyingi reaksiyasi (tsenzorlarning sözlariga köra, bu juda tabiiy körinardi);

Edna: juda köp qon oqişi sababli kesib taşlandi;

Çili: qizdirilgan çöğ tanadan ötgandan keyin qon polga oqadigan sahna;

Debbi: qon qahramonning kökragiga va yuziga saçraydi.

Bu sahnalarning barçasi “Premier Multimedia” kompaniyasining VHS naşriga kiritildi.

AQŞda “Spike TV” kanalida namoyiş etilganda Debbining homiladorligi haqida gap ketadigan sahna va marixuana çekiş sahnasi kesib taşlandi.

Bundan taşqari, aniq sabablarga köra, filmning 3D versiyasida uy kinoteatri uçun çiqarilgan 2D naşrlarda bölmagan kadr bor — “Paramount Pictures” studiyasi logotipidan keyin yozuv çiqadi: “Xonimlar va janoblar. Filmning keyingi bir neça daqiqasi 3D formatda suratga olinmagan. Biroq filmni davom ettirib tomoşa qiliş uçun sizga maxsus 3D közoynak kerak böladi”.

Film uçun tugaşning yana ikki varianti suratga olingan:

Birinçi variantda Kris Jasonni öldiradi, Ali esa zörğa omon qoladi (ammo filmning yakuniy versiyasida bu qahraman halok böladi) — qahramonlar qoçib ketişadi, Jason esa yana yaşirinadi — politsiya yetib kelganida qotilning jasadi joyida bölmaydi.

Ikkinçi variantda Kris Jasonni öldiradi, söngra qayiqqa ötirib uxlab qoladi. Uyquda Jason uning boşini kesib taşlaydi. Bu variant Michael Avallone (ingl. Michael Avallone) tomonidan 1982-yilda yozilgan ssenariy asosidagi romanda işlatilgan. Şuningdek, bu sahnaning kadrlari Peter Bracke (ingl. Peter Bracke) kitobi “Crystal Lake Memories”da (2005-yilda naşr etilgan) ham mavjud.

Uçinçi “Juma”da Jason kiyim tanlaşda nihoyat qatʼiy qaror qildi: xokkey niqobi, zaytun rangli köylak va xaki şim keyingi yetti qismda deyarli özgarmadi.

Uçinçi qismdan söng Jason Voorhees kitob dökonlari peştaxtalarida paydo böldi — bu ssenariy asosida avval Michael Avallone (ingl. Michael Avallone), keyinroq esa dastlabki tört qismni romanga aylantirgan Simon Hawk (ingl. Simon Hawk) tomonidan kitoblar yozildi.

Debbi dahşat filmlari haqidagi “Fangoria” jurnalini öqiydi, aniqroği, Tom Savini haqidagi maqolani — u grim va ölim hamda seriyadagi boşqa jirkanç narsalar bilan boğliq maxsus effektlar böyiça mutaxassis.

Ikkinçi qismdan olingan kadrlardan iborat kiriş qismini hisobga olmaganda, bu yagona qism bölib, unda qahramonlar Jasonning ismini bir marta ham aytmaydi.

Filmning syujeti oşkor bölib qolmasligi uçun ijodkorlar soxta nom işlatişdi — David Bowie qöşiği şarafiga “Crystal Japan”. Aynan öşandan beri ijodkorlar şunday amaliyotni joriy etişdi — bu maqsadlarda seriyaning turli qismlari uçun soxta nomlar sifatida Bowie qöşiqlaridan foydalanilgan.

“Dahşatning yangi ölçami!…” (ingl. A new dimension in terror…)

“Crystal Lake lageri qonli merosi!…” (ingl. Camp Crystal Lakeʼs bloody legacy!)

“Dahşatning yangi ölçami!… Yaşirinadigan joy yöq! Urinib körişga jurʼat etasizmi…” (ingl. A new dimension in terror… thereʼs nowhere to hide. We dare you to try.)

Filmning premyerasi 1982-yil 13-avgust, juma kuni bölib ötdi. Yuqorida aytib ötilganidek, 3D format öz debyuti davrida AQŞ kinoteatrlarida unçalik ildiz otmagan edi, çunki bunday formatdagi filmlarni körsata oladigan kinoteatrlar soni çeklangan edi. Şu sababli “Paramount” premyera ötkaziladigan 1 079 ta kinoteatrning barçasiga 3D uskunasini örnatiş uçun 8 dan 10 million dollargaça sarfladi, şuningdek kinomexaniklar uçun tegişli instruktaj ötkazildi.

Toronto şahridagi Mustaqil Kino Qirollik Kinoteatri, Kanada, 2006-yilda yopilgan bölib, filmning asl 3D formatdagi nusxalaridan birига ega edi va har yili Xellouinda filmni namoyiş etardi.

Premyera haftasonida film 2 million dollar byudjet bilan 9 406 522 dollar yiğdi. AQŞdagi umumiy yiğim — 36 690 067 dollar bölib, ikkinçi filmning yiğimidan oşib ketdi. Natijada bu qism 1982-yilning eng köp daromad keltirgan filmlari röyxatida 21-örinni, şu yili R reytingli filmlar röyxatida 10-örinni va 1982-yilning dahşat filmlari orasida ikkinçi örinni egalladi. 2014-yil holatiga köra, franşiza içida bu film kassa yiğimi böyiça 4-örinni, çiptalar sotuvi böyiça esa 3-örinni egalladi (birinçi örinlarda birinçi qism va “Freddy vs. Jason” edi).

80-yillarning boşida çiqarilgan barça 3D filmlar orasida bu tasma kassa yiğimi jihatidan eng muvaffaqiyatlisi böldi.

Şu bilan birga, film tanqidçilar tomonidan qattiq tanqid qilindi, ularning köpçiligi esa filmning faqat juda taʼsirli 3D formatdan foydalanganligi uçun eʼtiborga loyiq ekanligi haqida fikr bildirdi. Şelli rolini öynagan Larry Zerner yillar ötib, filmning mualliflari ssenariy ustida işlaşdan köra, 3D format uçun taʼsirli kadrlar öylab topişga köproq berilib ketganini aytdi.

Uşbu film tufayli Jason “AFIʼs 100 Years… 100 Heroes and Villains” röyxatida eng yaxşi kino yovuz qahramonlari nomzodlari qatoriga kirdi.

Filmning birinçi VHS, lazer disk va DVD naşrlari oddiy formatda çiqqan edi.

Film birinçi marta 3D formatda 1992-yilda VHS şaklida çiqdi, 2009-yil 3-fevralda esa “Deluxe” seriyasida DVD va Blu-Ray şaklida çiqdi: relizga filmning 2D va 3D formatdagi ikki versiyasi, şuningdek Jason niqobi şaklida bezatilgan bir juft tomoşa közoynagi kiritilgan edi. SSSRda film Leonid Volodarskiy, Yuriy Jivov va Sergey Vizgunov tarjimasida piratça VHS kassetalarida, şuningdek “Premier Multimedia” kassetalarida köp ovozli tarjimada hamda “Laser Video” kompaniyasida Andrey Gavrilov tarjimasida çiqqan.