Star Trek IV: The Voyage Home

Star Trek IV: The Voyage Home — 1986-yilda rejissyor Leonard Nimoy suratga olgan, Star Trek olamida voqealar bölib ötadigan törtinçi töliqmetrajli ilmiy-fantastik film. U Star Trek III: The Search for Spock (1984) filmining davomi hisoblanadi hamda Star Trek II: The Wrath of Khan (1982) filmida boşlangan va The Search for Spock filmida davom ettirilgan syujet çiziğini yakunlaydi. Öz harakatlari uçun oldingi filmda sud oldida javob beriş maqsadida Yerga qaytişni rejalaştirgan sobiq USS Enterprise yulduz kemasi ekipaji sayyorani notaniş dunyo zondi tufayli jiddiy xavf ostida topadi. Zond allaqaçon yöq bölib ketgan kit baliqlari bilan aloqaga çiqişga harakat qilmoqda. Ekipaj kitlarni topiş uçun Yer ötmişiga sayohat qiladi, ular zondning çaqiriqiga javob bera olişi mumkin.

The Search for Spock filmidan keyin Nimoydan keyingi töliqmetrajli filmni suratga olişni söraşdi va unga film mazmuni borasida katta erkinlik berildi. Nimoy va prodyuser Harve Bennett aniq yovuz qahramonsiz, ekologik xabarli syujet öylab topdilar. Steve Meerson va Peter Krikes yaratgan birinçi ssenariydan norozi bölgan Paramount Gunoh Khan filmining ssenariy muallifi va rejissyori Nicholas Meyerni yolladi. Meyer va Bennett syujetni özaro bölişib oldilar va ssenariyning turli qismlarini yozdilar. Ular Nimoy, boş aktyor William Şatner va Paramount Pictures rahbariyati tomonidan tasdiqlanişi kerak edi. Asosiy suratga oliş 1986-yil 24-fevralda boşlandi. Oldingi Star Trek filmlaridan farqli ölaroq, The Voyage Home asosan tabiiy joylarda suratga olindi; köplab real dekoratsiya va binolar San-Fransisko şahri atrofida va şahardagi sahnalar uçun örinbosar sifatida işlatildi. Maxsus effektlar böyiça Industrial Light & Magic kompaniyasi filmga yordam berdi. Filmdagi kit baliqlarining kam qismi haqiqiy edi: ILM haqiqiy jonzotlarning örnini bosiş uçun töliq ölçamli animatronik va kiçik motorli modellar yaratdi. Film 1986-yil 28-yanvar kuni ertalab uçirilganidan 73 soniya ötib portlagan Çallenger kosmik kemasi ekipaji xotirasiga bağişlangan edi.

The Voyage Home 1986-yil 26-noyabrda Şimoliy Amerikada Paramount Pictures tomonidan çiqarildi va dam oliş kunlari kassa sборлари böyiça eng yaxşi film böldi. Filmning hazili, aktyorlik öyini, rejissura, maxsus effektlari va noodatiy syujeti tanqidçilar, serial muxlislari hamda keng jamoatçilik tomonidan yaxşi qabul qilindi. Film butun dunyo böyiça 133 million dollar yiğib, moliyaviy jihatdan muvaffaqiyatli böldi hamda bir qança mukofotlarga va operatorlik ishi hamda ovoz uçun törtta «Oskar» nominatsiyasiga sazovor böldi.

William Şatner admiral James T. Kirk rolini ijro etadi, u «Enterprise»ning sobiq kapitani. Şatner 2 million dollar maoş va keyingi filmni suratga oliş vaʼdasini olmagunça Kirk rolini qaytadan ijro etişni xohlamagan. Şatner «The Voyage Home»ning komik xususiyatini «kinoyaga yaqin, lekin kinoya emas» deb taʼriflagan: «Göyo pyesadagi qahramonlar özlaridan katta zavq oladi, hayot quvonçini his qiladi [va] siz buni bugungi hayot uçun yozilgan oşxona drama kabi haqiqat bilan öynaysiz».

Leonard Nimoy Spok rolini ijro etadi, u Genesis sayyorasining taʼsirida qayta tiriltirilgan va oldingi filmda uning «tirik ruhi» tanasiga qayta tiklangan edi.

DeForest Kelley doktor Leonard McCoy rolini ijro etadi. Filmdagi köplab komik iboralar unga beriladi. Kelley biografi Terry Lee Rioux yozganidek, filmda «u özini özi kabi odam sifatida öynagandek tuyulardi». Yerda McCoy muhandis Montgomery Scott (James Doohan) bilan juftlaşgan edi, çunki prodyuser Harve Bennett Kelley bilan «eski vodevil komigi» Doohan yaxşi hamkorlik qilişini his qilgan edi.

George Takei rulevoy Hikaru Sulu rolida.

Walter Koenig komandir Pavel Çekov rolida. Koenig Çekov rolini öynaş «zavq» bölganini aytgan, çunki u komik vaziyatlarda eng yaxşi işlaşini taʼkidlagan.

Niçelle Niçols Uhura rolida.

Catherine Hicks XX asr Yerining sitologi doktor Gillian Taylor rolini ijro etadi. Suratga oliş davrida miş-miş tarqaldiki, bu rol Şatner talab qilganidan keyin yaratilgan, yaʼni teleserialning doimiy jihati bölgan sevgi çiziği birinçi uçta filmda yöq edi. Yozuvçi Nicholas Meyer buni rad etib, Taylor uçun ilhomni National Geographic hujjatli filmida körsatilgan kitlar biologidan olganini aytgan. Nimoy Hicksni Şatner bilan tuşlikka taklif qilib, ular örtasidagi kimyoni körganidan keyin tanlagan. Rol dastlab Berkli universitetidagi astrofizik sifatida Eddie Murphy uçun yozilgan edi.

Majel Barrett Yulduz floti qömondonligining tibbiyot xizmati direktori Christine Çapel rolini qayta ijro etadi. Uning köplab sahnalari — ayrimlari juda katta bölgani xabar qilinadi — yakuniy variantdan çiqarib taşlandi, bu aktrisani ğazablantirdi. Uning filmdagi sönggi roli bitta dialog qatoridan va reaksiya kadridan iborat.

Mark Lenard va Jane Wyatt Spokning ota-onasi, elçi Sarek va Amanda Grayson rollarini ijro etadi. Ular 1967-yilgi «Journey to Babel» seriyasida ilgari ijro etgan rollarini takrorlaydi. Wyatt, aktyorlar bilan işlaş umuman unga yoqmasa-da, rejissyor bölgan aktyorlar bilan işlaşni yoqtirmasligini aytib, Nimoyni istisno deb topganini taʼkidlagan, çunki u aktyorlar tarkibining bir qismi böliş bilan birga jamoani sozlaşga ham eʼtibor qaratgan.

Robin Curtis Saavik, Yulduz floti leytenanti rolini qayta ijro etadi. Filmda Saavik roli minimal — dastlab u Vulkanda qolişi kerak edi, çunki The Search for Spock filmida yoş Spok bilan juftlaşgandan keyin homilador bölgan. Yakuniy filmda uning holati haqidagi barça işoralar olib taşlandi.

Alex Hentelhoff zavod boşqaruvçisi doktor Niçols rolini ijro etadi.

Madge Sinclair titrlarda «USS Saratoga» yulduz kemasining kapitani sifatida körinadi (u Star Trek olamida paydo bölgan birinçi Federatsiya yulduz kemasi kapitani ayol).

Musiqaçi Jane Wiedlin va tennisçi Vijay Amritraj Yulduz floti ofitserlari sifatida körinadi, ularni Yulduz floti qömondonligidagi video ekranlarda köriş mumkin.

John Sçuck klingon elçisi sifatida körinadi.

Robert Ellenstein Federatsiya prezidenti rolida.

Michael Berryman Yulduz floti qömondonligidagi begona ofitser rolida.

Brock Peters flot admirali Cartwright rolida.

Grace Lee Whitney «Original Series»dagi Janice Rand rolini qayta ijro etadi.

«In Search of Spock» filmi çiqarilişidan oldin, uning rejissyori Leonard Nimoydan franşizaning keyingi filmini suratga olişni söraşdi. Oldingi kartinani suratga olişda Nimoy çeklangan bölsa, Paramount rejissyorga davomi uçun katta erkinlik berdi. «[Paramount] töğridan-töğri mening körişimni xohlaşlarini aytdi», — deb eslaydi Nimoy. Oldingi uçta Star Trek filmining dramatik va operali voqealaridan farqli ölaroq, Nimoy va prodyuser Harve Bennett yengilroq film xohlaşgan, unda aniq belgilangan yovuz qahramon bölmasin. Uilyam Şatner qaytişni istamagani sababli, Nimoy va Bennett Ralph Winterning Yulduz floti akademiyasidagi personajlar haqidagi prikvel konsepsiyasini körib çiqiş uçun sakkiz oy sarfladilar, şundan söng Şatner maoş zamonasini oşirib, boş rol böyiça şartnomani imzoladi. Nimoy va Şatner har bir film uçun 2,5 million dollardan oldilar, bu ularning dastlabki talablaridan kam edi, ammo filmda aktyorlarning oşib borayotgan maoşlari Paramountni kamroq xarajatli, kamroq tanilgan aktyorlar bilan yangi teleserial — «Star Trek: The Next Generation» (1987) yaratişga majbur qildi.

Şatnerning şubhalariga qaramay, Nimoy va Bennett vaqt böylab sayohat haqidagi syujetni tanladilar, unda Enterprise ekipaji faqat hozirgi zamonda mavjud bölgan narsa bilan hal qilinadigan muammoga duç keladi (Star Trek personajlarining ötmişi). Ular skripka ustalari va neft quduqçilari haqidagi ğoyalarni yoki tropik örmonlar bilan birga yöq qilingan kasallikka davo haqidagi ğoyani körib çiqdilar. «Lekin minglab kasal va ölayotgan odamlarni tasvirlaş bizning yengil fikrli filmimiz uçun juda dahşatli tuyuldi, va ekipajimizning faqat nayzali salyangozni qaytariş uçun 600 yillik borib-keliş sayohatiga çiqişi unçalik hayajonli emas edi», — deb tuşuntirdi Nimoy. Rejissyor yöqolib ketgan hayvonlar haqidagi kitobni öqidi va oxir-oqibat qabul qilingan syujet çiziğini öylab topdi. Nimoy kit baliqlari ğoyasiga dösti bilan suhbatlaşgandan keyin keldi — ularning qöşiği syujetga sirlilik qöşdi, hajmi esa qahramonlar yengişi kerak bölgan logistik muammolarni qöşdi.

Nimoy «Beverly Hills Cop» ssenariysi muallifi Daniel Petrie Jr.ga ssenariy yoziş iltimosi bilan murojaat qildi, konsepsiya paydo bölganda — ijroçi prodyuser Jeffrey Katzenberg uni «dunyodagi eng yaxşi yoki eng yomon ğoya» deb atagan, Star Trek muxlisi Eddie Murphy boş rolni xohlagan edi. Nimoy va Murphy uning roli Murphyning ortib borayotgan maşhurligi tufayli franşizaga Star Trek muxlisi bölmagan tomoşabinlarni jalb qilişini tan oldilar, lekin bu filmning masxara qilinişi mumkinligini ham anglatardi. Steve Meerson va Peter Krikes ssenariy yoziş uçun yollandi, unda Murphy begona mavjudotlarga işongan va kitlarning qöşiğini ijro etişni yaxşi köradigan kollej professori rolini öynaşi kerak edi. Murphyga bu rol yoqmadi va u «Golden Child» filmini tanladi. Paramount ham öşa davrning ikkita eng kuçli franşizasini birlaştiriş ğoyasiga qarşi edi, çunki muvaffaqiyatsizlik ikkalasiga ham zarar yetkazişidan qörqişgan. Murphy uçun möljallangan personaj dengiz biologi va ayol reporter personajlari bilan birlaştirildi va natijada Gillian Taylor paydo böldi.

Paramount ssenariydan norozi bölgani uçun, uning işlab çiqariş böyiça rahbari Don Stil «Gunoh Khan» filmining ssenariy muallifi va rejissyori Nicholas Meyerdan uni qayta yozişda yordam berişini söradi. Meyer dastlabki ssenariyni öqimadi, uning mazmuni studiyani jalb qilmagani uçun maʼnosiz deb hisoblab. U va Bennett syujet ustida işlaş vazifasini özaro bölişib oldilar. Bennett syujetning birinçi çoragini yozdi, ekipaj orqaga vaqtga qaytadigan nuqtagaça. Meyer XX asr Yerida ötadigan örta qismni yozdi, Bennett esa yakunni oldi. 12 kunlik yozişdan keyin Meyer va Bennett alohida qismlarini birlaştirdilar. Bu versiyada Gillian Taylor 1986-yil Yerida qoladi va bu paradoks yuzaga keltirişi mumkinligiga qaramay, kit baliqning omon qolişini taʼminlaşga vaʼda beradi. Meyer bu «töğriroq yakunni» kinoversiya uçun maʼqul kördi va «filmdagi yakun odamlarning hozir ekologiya uçun masʼuliyat olişi va bugun biror narsa qiliş orqali kelajakdagi muammolarni oldini olişi muhimligini kamaytiradi, uzoq kelajakdagi deyarli utopik dunyoga vaqt böylab sayohat qiliş haqidagi fantastik istaklarni qondirmasdan», deb tuşuntirdi. Meyer va Bennett Krikes va Meersonning ğoyasini, yaʼni klingon «Yirtqiç quş»ining Super Bowl şousi tanaffusida paydo bölişini, şuningdek Saavik Spokning bolasiga homilador bölgani uçun Vulkanda qolgani haqidagi işorani olib taşladilar. Dastlab birinçi ikki kişi ssenariy muallifi sifatida körsatilgan edi, lekin Krikes va Meerson Yozuvçilar gildiyasiga arbitraj böyiça ariza bergaç, ularni ham mualliflar deb tan olişdi. Bu qaror Meyerni uzoq yillar davomida ğazablantirdi, çunki u agar titrlarda uning yoniga kimdir munosib bölsa, bu faqat Bennett ekanligini hisoblardi.

Nimoy, Meyer ssenariyga «men juda istagan hazil va ijtimoiy şarh turini, masxara qiluvçi munosabatni» qöşganini aytdi. U öz körişini şunday taʼriflagan: «heç qanday ölim, heç qanday jang, heç qanday öq otiş, heç qanday fotonli torpedalar, heç qanday fazer portlaşlar, heç qanday stereotipik yomon yigitlar yöq. Men odamlar bu filmni tomoşa qilib, haqiqatan ham yaxşi vaqt ötkazişlarini xohlardim, [va] agar şu aralaşmaning qayerdadir biz ularga bir neçta katta ğoyalarni taşlasak, unda bu yanada yaxşi böladi». Meyerning dastlabki filmlaridan biri «Time After Time» asosan San-Fransiskoda suratga olingan edi. Prodyuserlar unga «The Voyage Home» filmi öşa şaharda bölişi kerakligini aytganlarida, u oldingi filmida qamrab olinmagan madaniy jihatlarga, masalan, pank-rokka şarh beriş imkoniyatidan foydalandi — «The Voyage Home» filmidagi sahna, unda Kirk va Spok asabiylaştiruvçi pank-rokçi bilan uçraşadi, «Time After Time» filmidan kesib olingan şunga öxşaş sahnaga asoslangan edi.

Meyerga ssenariy yoziş yengil jarayon bölib tuyuldi. U bir neça sahifa yozdi, ularni maslahat oliş uçun Nimoy va Bennettga körsatdi va keyingi davomini yoziş uçun öz ofisiga qaytdi. Nimoy, Bennett va Meyer qoniqqanlaridan söng, ssenariyni Şatnerga körsatdilar, u öz eslatmalarini yana bir bor qayta yoziş uçun taklif qildi. Tayyor ssenariy Paramount rahbariyatiga körsatildi, ular juda mamnun bölişdi.

Industrial Light & Magic (ILM) «The Voyage Home» filmining model dizayni va optik effektlari uçun javobgar edi. Begona zond uçun ILM model ustaxonasi javobgar böldi, u kontseptual sanʼat uçun rassom Ralph McQuarrie kabi taşqi yordamçilarni jalb qildi. Model yaratuvçilari sanʼat direktori Nilo Rodis loyihasidan boşladilar — kit tirnoqlari bilan oddiy silindr. Prototip çiğanoqlar bilan qoplandi va böyaldi. Zonddan pastki qismdan çiqib turadigan şarsimon antenna suğoriş quvuridan yasaldi; içki uskunalar qurilmani aylantirardi. «Kit zondi»ning uç ölçami yaratildi: asosiy sakkiz futlik (2,4 m) zond modeli umumiy kadrlar uçun kiçikroq model bilan, zondga ulkan ölçam ilyuziyasini beriş uçun majburiy perspektivadan foydalangan katta 20 futlik (6,1 m) model bilan töldirildi.

Maxsus effektlar jamoasi zondni yaratiş uçun kamera içidagi hiylalarga eʼtibor qaratdi; postproduksiya effektlari mehnat talab qilardi, şu sababli yoruğlik effektlari suratga oliş paytida sahnada qilindi. Model ustaxonasi rahbari Jeff Mann zond antennasini turli ekspozitsiyalar uçun ketma-ket yoqiladigan trubkali lampalar va galogen lampoçkalar bilan töldirdi; yakuniy effekt uçun har bir ekspozitsiya uçun uçta alohida kamera ötişi birlaştirildi. Birinçi kadrni körgandan söng, jamoa kitga öxşaş zondning dastlabki dizayni qörqinçli körinmasligini aniqladi. Model yaratuvçilari zondni yaltiroq qora rangga böyaşdi, katta teksturasi va qiziqarliligi uçun sirtini çeçak doğlari bilan qoplaşdi va sahnani qayta suratga olişdi. Ular postproduksiya effektlari bilan işlaşdan qoçmoqçi bölişsa-da, optika jamoasi antenna şarini kök rangga böyaşga majbur böldi, çunki asl töq sariq rang aylanuvçi basketbol töpini eslatardi.

Zonddan taşqari, «The Voyage Home» uçun yangi yulduz kemasi konstruksiyalari talab qilinmadi. Zond tomonidan işdan çiqarilgan birinçi Federatsiya yulduz kemasi «USS Saratoga» «Gunoh Khan» filmidagi «USS Reliant» modeli edi. «The Search for Spock» filmidagi «Yirtqiç quş» modeli qayta işlatildi, lekin ILM «The Voyage Home» harakat sahnalari uçun qöşimça mustahkam versiyalar qurdi. «Yirtqiç quş»ning içki qismi «The Search for Spock» filmidagidan boşqa dekoratsiyalar töplami bilan ifodalandi, lekin dizaynerlar keskin va begona arxitektura estetikasiga amal qilişga harakat qilişdi. Setga tutunliroq, atmosferali köriniş beriş uçun dizaynerlar displey va asboblar yoritgiçini şunday örnatdiki, u personajlarni yoritiş uçun yetarliça yorqin bölsin, atrof-muhit yoki sunʼiy yoritişga tayanmasdan. Paramount ILMga «The Search for Spock» uçun yaratilgan katta «Spacedock» modelini taşlab yuborişni buyurgan bölsa-da, jamoa murakkab modeldan va uning milya uzunligidagi optik tolali yoritgiçidan voz keçişni istamadi. «The Voyage Home» «Spacedock»ning qaytişini talab qilganida, ILM modelni faqat saqlaş joyidan yiğişga majbur böldi.

Robert Fletçer filmning kostyum rassomi edi. Yerdagi sahnalarda Kirk va uning jamoasi XXIII asr kiyimlarini kiyişda davom etadi. Nimoy jamoa kiyimlarini almaştiriş kerakmi yoki yöqmi deb bahslaşdi, lekin San-Fransiskoda odamlar qanday kiyinganini körib, ular baribir mos kelişiga qaror qildi.