Star Trek

Bu maqola 2009-yilda çiqqan film haqida. 1979-yilgi film haqida qarang: «Star Trek (1979 filmi)». Şu nomli teleserial haqida qarang: «Star Trek: The Original Series».

«Star Trek» (ingl. Star Trek) — Star Trek olamida voqealar bölib ötadigan ön birinçi töliq metrajli ilmiy-fantastik film bölib, uni 2006-yilda Paramount Pictures eʼlon qilgan. Rejissyori J. J. Abrams bölgan film 2009-yil 7-mayda ekranlarga çiqdi. Kutilganidan farqli ölaroq, film asl serialning bevosita prekueli emas, balki muqobil tarixga ega komiksning ekranlaştirilişi sifatida muqobil vaqt çiziğini yaratadi.

Filmning ishi 2005-yilda boşlangan. Suratga oliş 2007-yil noyabridan 2008-yil martigaça qatʼiy maxfiylik şaroitida olib borilgan. Suratga oliş örtasida Paramount Pictures filmning çiqiş sanasini 2008-yil 25-dekabrdan 2009-yil mayiga köçirişga qaror qilgan, çunki film kengroq auditoriyaga yetişi mumkin deb hisoblangan.

«Star Trek» tanqidçilar tomonidan yuqori baholangan bölib, Rotten Tomatoes saytida 94 % oldi. U 2009-yilda kassa yiğimi böyiça ön uçinçi örinni egalladi (Şimoliy Amerikada yettinçi örin) va seriyaning barça qismlari orasida eng köp kassa yiğgan film böldi, keyinçalik bu örin françayzning keyingi qismi — «Star Trek Into Darkness» (özbekça «Stortrek: Qasos») tomonidan egallandi. Film törtta «Oskar» uçun nomzod bölgan va «eng yaxşi grim» nominatsiyasida mukofotga sazovor bölgan.

2387-yilda Horus tizimining yulduzi tösatdan barqarorligini yöqotib, supernovaga aylana boşlaydi. Romulusning şaxtyorlar gildiyasi rahbari va «Narada» şaxta kemasining kapitani Nero asteroidlarda va sayyoralarda turli minerallarni qazib olardi. Nero Spokka Romulusni qutqarişda yordam berişga qaror qiladi, buning uçun kerakli miqdordagi decalithni qazib olişi kerak edi, lekin u Vulcan aholisining qarorsizligiga guvoh böladi: ular romulanlarga qizil materiya yordamida qora tuynuk yaratiş texnologiyasini bermaslikka qaror qilgan edi.

Vulcandan qaytganidan söng Nero Romulusni, romulanlarning ona sayyorasini yöq qilgan falokatga guvoh böladi. Bu voqea Neroga qattiq taʼsir qiladi va u Spok öz vazifasini bajarmaganiga, yerliklar esa yordam berayotgandek körinib, aslida ataylab harakat qilmaganiga işonib, Vulcan aholisidan va butun Federatsiyadan qasos olişga qaror qiladi.

Romulus yöq qilingandan söng, romulanlarning maxfiy «Vault» bazasi «Narada»ni romulanlarning eng ilğor texnologiyalari bilan taʼminlaydi, jumladan borglar texnologiyalari ham qöllaniladi. Bu işda bazaning komandiri yordam beradi, u Neronga Romulus va oilasining halok bölişi uçun qasos olişda yordam berişni istaydi. Aynan şu voqea Neronning şaxta kemasiga filmdagi ğayrioddiy taşqi köriniş berilişiga sabab böladi. Nero Federatsiya bilan uruş boşlaydi.

Yuqorida tasvirlangan voqealardan biroz oldin La Forge kemasozlik bilan qiziqib, «Medusa» kemasini yasagan edi. Kerakli miqdordagi qizil materiya Neronning rudasidan olingan. «Medusa» supernovaning kollapsi böyiça missiyasiga jönaydi, lekin «Medusa» yaratgan singulyarlik «Narada» va «Medusa»ni yutib yuboradi va ularni ötmişga, turli vaqtlarga olib ketadi. Keyinçalik «Medusa» Neronning kemasi tomonidan qölga olinadi, u 25 yil davomida «Medusa»ni kutgan edi. Natijada Nero qizil materiya yordamida ötmişda Vulcan va Yerni yöq qiliş imkoniyatiga ega böladi.

Federatsiya kemasi «USS Kelvin» Klingon kosmik sektorining eng çekka çegarasiga yetib keladi. Tösatdan ğayrioddiy kosmik böron paydo bölib, singulyarlikka aylanadi va undan ulkan, özgartirilgan «Narada» çiqadi hamda «Kelvin»ga ajraladigan jangovar kallaklari bölgan torpedalar bilan hujum qiladi. «Kelvin» manyovr qilib, qarşi hujum uyuştirişga urinadi, lekin muvaffaqiyatsiz böladi, çunki «Narada» texnologiya jihatidan ança ustun. «Kelvin» bilan aloqaga Neronning birinçi yordamçisi çiqadi va «Kelvin» kapitanini «öt oçişni töxtatiş» bahonasida muzokaralar uçun öz kemasiga taklif qiladi. Aslida uning vazifasi Spokni topiş, Vulcan va Yerni yöq qiliş uçun zarur barça maʼlumotlarni olişdir.

«USS Kelvin» kapitanidan qaysi yilda ekanligini söragan Nero kapitanni öldiradi va «Kelvin»ni butunlay yöq qiliş uçun yana hujum qiladi. Kapitan vazifasini öz zimmasiga olgan Jorj Kirk ekipajga kemani tark etişni buyuradi. Şuttllardan birida uning homilador xotini bor, u tez orada tuğişi kerak. U eriga qönğiroq qilib, uning qolişini bilib oladi, çunki u tark etayotgan şuttllarni raketalardan himoya qilişi kerak (nosozlik tufayli kemaning avtomatik boşqaruvi işlamaydi). Er-xotin bir-birini sevişini aytadi va tuğiladigan öğillariga xotinining otasining ismini qöyişga qaror qilişadi. Jorj «Kelvin»ni «Narada»ga yönaltiradi va unga taran uradi, özini va «Kelvin»ni yöq qiladi, lekin «Narada»ni töxtatadi. «Kelvin»ning xotirasiga Federatsiya kemaning emblemasini Yulduz Flotining asosiy ramziga aylantiradi, Jorj Kirk esa «Yulduz Flotining haqiqiy ofitseri» timsoliga aylanadi, uni Kristofer Payk öz dissertatsiyasida abadiylaştiradi.

Yerda Kirk yoşligidanoq özini bepisand odam sifatida körsatadi, masalan, ögay otasining antiqa avtomobilini öğirlaydi. U bepisand va öjar, lekin aqlli yigit bölib voyaga yetadi. Nyota Uhura bilan birga kelgan Yulduz Flotining kursantlari bilan barda janjal bölganidan söng Kirk kapitan Kristofer Paykka duç keladi. Payk Jeymsga hayotini bekor sarflaş örniga Yulduz Flotiga yozilişni taklif qiladi. Jeyms Paykning ilhomlantiruvçi nutqini şubha bilan tinglaydi («Otang 12 daqiqa kapitan bölgan va şu vaqt içida 800 kişining hayotini saqlab qolgan, şu jumladan onangning va sening hayotingni»), lekin şunga qaramay ertasi kuni yangi kursantlarni olib ketadigan şuttl jönab ketadigan joyga keladi. U yerda bölajak eng yaxşi dösti — tibbiyot xodimi Leonard Makkoy bilan tanişadi.

Uç yil ötadi: Kirk Akademiya kursanti sifatida kapitanlar uçun maşhur «Kobayashi Maru» simulyatsiya testidan ötişga intiladi, bu testning stsenariysi kursantlarga ğalaba qozoniş imkonini qoldirmaydi. Bu testni Akademiyaning bitiruvçisi Spok dasturlaydi, u Vulcan Ilmiy akademiyasiga kirişdan boş tortgan tarixdagi yagona vulkanlik hisoblanadi. Simulyatsiya davomida nosozlik yuz beradi va Kirk testni muvaffaqiyatli yakunlagan birinçi kursant bölib qoladi. Vulcan atrofidagi ğalati voqealar haqida bilib olgan Akademiya admirallari barça kursantlarni yordamga şoşiliş uçun kemalarga muddatidan oldin yuboradi. Kirk Akademiyada qoldiriladi, çunki Spok uning simulyatorni buzgani uçun şikoyat qilgan, lekin Makkoy uni aldab «Enterprise NCC-1701» kemasiga olib çiqadi. U yerda Kirk Vulcandagi hamma voqealar romulanlarning ishi ekanligini taxmin qiladi. Payk va Spok unga işonadi va töliq jangovar tayyorlikda sayyora orbitasiga yetib boradi. Lekin hamroh kemalarning barçasi öşa vaqtga kelib «Narada» tomonidan yöq qilingan böladi. «Enterprise»ni faqat yoş uçuvçi Hikaru Sulu tajribasizligi tufayli saqlab qoladi, u tufayli kema boşqalardan orqada qolgan edi. Spokning «Enterprise»da ekanligini bilgan Nero Paykdan şaxsan «Narada»ga uçib kelişini «söraydi». Şu orada romulanlar Vulcanning yadrosiga tunnel quriş uçun ulkan burğulaş qurilmasidan foydalanadi. Romulan kemasiga yölda Payk skafandrda Kirk, Sulu va muhandis Olsenni taşlaydi, ular burğulaş qurilmasiga tuşib, uni zararsizlantirişi kerak. Olsen halok böladi, lekin Kirk va Sulu burğulaş qurilmasini zararsizlantirişga muvaffaq bölişadi. Ammo öşa paytga kelib qurilma sayyorani yadrosigaça burğulab bölgan böladi va Nero yadroga qizil materiyali raketa uçirişni buyuradi, şundan söng qora tuynuk Vulcanni içkaridan asta-sekin yutib, bir neça daqiqadan keyin butunlay yöq qilişni boşlaydi. Sulu kötarilayotgan burğulaş platformasidan yiqiladi, Kirk uning ortidan otilib, uni uşlab oladi va paraşyutini oçadi, lekin paraşyut uziladi. Qahramonlarni yer yuzasiga urilişdan bir soniya oldin ikkinçi uçuvçi — yoş rus vunderkindi Pavel Çexov, qulab tuşayotgan odamlarga nurni qölda yönaltirişga ulgurib, «Enterprise»ga teleportatsiya qiladi. Spok sayyoraga teleportatsiya qilinib, Kengaş aʼzolarini, şu jumladan öz ota-onasini qutqarişga harakat qiladi, lekin köplari, jumladan uning onasi ham halok böladi.

«Narada» Payk bilan birga uçib ketadi, Nero Yerni qöriqlaydigan Yulduz Flotining himoya kodlarini bilib oliş uçun uni söroq qiladi. U öz rejasini eʼlon qiladi — Federatsiyaning barça sayyoralarini yöq qiliş, şunda uning vatani Romulus ularning taʼsiridan xalos böladi va u buni Yerdan boşlaşga qaror qilganini aytadi. Payk kodlarni aytişdan boş tortgaç, Nero unga oğziga miya çuvalçangini soladi, u odamlarni haqiqatni gapirişga majbur qiladi. «Enterprise»da Kirk Spok bilan bahslaşib, özini agressiv tutadi va Spok uni eng yaqin Federatsiya bazasi bölgan sayyoraga tuşirib qöyadi.

Kirk solingan kapsula bazadan bir neça kilometr uzoqlikda muzli Delta Vega sayyorasiga tuşadi va u u yerga yetib borgunça mahalliy yirtqiç hayvonlar unga hujum qiladi, lekin uni yaqin atrofdagi ğorda yaşayotgan kelajakdan (asl vaqt çiziğidan) kelgan Spok qutqaradi. Birgalikda ular bazaga yetib boradi va u yerda daho muhandis Montgomery Scottni uçratişadi. Scott bilan birgalikda Spok birinçi trans-varp teleportatorini yaratadi, u ilgari imkonsiz hisoblangan işni amalga oşiradi — «Enterprise» varp tezligida harakatlanayotganda Kirk va Scottni kemaga olib çiqadi. Oxirida keksa Spok Kirkka vulkanliklarning qoidalarga aniq rioya qilişidan (hatto absurd qoidalarga ham) foydalanişni va yoş Spokni ğazablantirib, uning operatsiya muvaffaqiyatiga şaxsiy qiziqişini isbotlaşga majbur qilişni maslahat beradi (bu kapitanni qömondonlikdan çetlaştiriş uçun asos bölişi mumkin).

Trans-varp teleportatori deyarli mukammal işlaydi, lekin Scott varp-yadrosining sovutiş tizimi quvuriga tuşib qoladi, avval deyarli böğiladi, keyin esa ulkan turbinadan deyarli halok böladi, lekin uni öz vaqtida Kirk tortib çiqaradi, uning harakatlari köprikçada kuzatilgan edi va ikkalasi ham hibsga olinadi.

Kirk keksa Spokning maslahatini bajaradi, yoş Spokni yangi halok bölgan onasi haqidagi sözlari bilan ğazablantiradi va Spok taslim bölib, köprikni tark etadi. Makkoyning kemaning kapitansiz qolgani haqidagi kinoya bilan aytilgan eʼtirozига javoban Kirk, uni Payk uçuvçi Sulu oldida Spokning birinçi yordamçisi etib tayinlagan edi, kapitan lavozimini egallaydi.

Boşqa flot bilan birga uçiş örniga Kirk Yerga uçib, uyini qutqariş va Paykni ozod qiliş uçun «Narada»ga hujum qilişga qaror qiladi. Çexov Titan ortidan varpdan çiqişni taklif qiladi, şunda duşman ularni sezmaydi. Reja muvaffaqiyatli böladi, Kirk va Spok Scottning yangi teleportatoridan foydalanib, «Narada» bortiga tuşişadi. Şu orada Nero San-Fransisko yaqinida Yer qobiğini burğulay boşlagan edi va Vulcandagi kabi butun aloqani izdan çiqaradi. Spok Vulcan va romulanlarning bir biologik turdan kelib çiqqanidan foydalanib, «Medusa»ni öğirlaydi (kema uning ovoziga moslab kodlangan) va uni Yerdan uzoqqa olib ketib, şu bilan birga burğulaş qurilmasini yöq qiladi. Ğazablangan Nero ekipajga «Medusa»ni taʼqib qilişni buyuradi. Spok yulduzlararo fazoda varpdan çiqadi, ortidan avval «Narada», keyin «Enterprise» çiqadi. Spok «Medusa»ni «Narada»ga taran uriş uçun boşqaradi, Nero esa bu kiçik kemani barça raketalar zarbasi bilan yöq qilişni buyuradi.

«Enterprise» barça raketalarni urib tuşiradi, «Medusa» esa «Narada»ga taran uradi. Scott va Çexov Kirk, Spok va Paykni «Enterprise» bortiga ikki nuqtadan bir vaqtda qaytarib olişga muvaffaq bölişadi, bu imkonsiz hisoblangan. «Medusa»ning portlaşi yana bir qurtlar teşigining (wormhole) paydo bölişiga olib keladi, Nero avval qutqarişni taklif qilgan, lekin rad javobini eşitgan Kirk «Narada»ga barça qurollardan zarba berişni buyuradi va kema yöq qilinadi. «Enterprise» varp-reaktorlarning öz vaqtidagi portlaşi tufayli qurtlar teşigining özidan omon qoladi.

Yerda Kirk kapitan unvonini va «Enterprise» qömondonligini Paykdan öşa tribunada oladi, u yerda uni simulyatorni buzişda ayblaşgan edi, Spok esa özining «kelajakdagi versiyasi» bilan suhbatlaşib, «Enterprise»ga qaytişga qaror qiladi, u yerda Kirk uni xursandçilik bilan özining birinçi yordamçisi etib tayinlaydi. «Enterprise» varpga ötişdan oldin Leonard Nimoyning (asl Spokning) ovozi eşitiladi, u «Star Trek»ning abadiy iborasini aytadi: «Kosmos. Sönggi çegara. Bu «Enterprise» kemasining xronikalari, uning missiyasi — nomaʼlum olamlarni örganiş, yangi hayot şakllari va sivilizatsiyalarni kaşf etiş, inson oyoği heç qaçon bosmagan joylarga jasorat bilan boriş».

Chris Pine — James T. Kirk

Zaçary Quinto — yoş Spok

Zoë Saldana — leytenant Uhura

Karl Urban — doktor Leonard McCoy

Simon Pegg — Montgomery Scott

Anton Yelçin — Pavel Çekov

John Cho — Hikaru Sulu

Eric Bana — kapitan Nero

Leonard Nimoy — keksa Spok

Bruce Greenwood — kapitan Christopher Pike

Winona Ryder — Amanda Grayson, Spokning onasi

Ben Cross — Sarek, Spokning otasi

Clifton Collins Jr. — general Eyll, Neronning «öng qöli»

Jimmy Bennett — bolalikdagi James Kirk

Chris Hemsworth — Jorj Samuel Kirk, James Kirkning otasi

Jennifer Morrison — Vayno Kirk, James Kirkning onasi

2008-yil fevralida «Paramount Pictures» «Star Trek» filmining namoyiş etiliş sanasini 2008-yil 25-dekabrdan 2009-yil 8-mayiga köçirişini eʼlon qildi. Rasmiy ravişda filmning köçirilişi ssenariyçilar ish taşlaşi bilan boğliq emas edi, lekin studiya nuqtai nazaridan tomoşabinlar filmni qişda emas, yozda köproq körişni afzal köradi. Film 2008-yil oxiriga kelib deyarli töliq tayyor bölgan edi. May oyi, şuningdek, boşqa kutilayotgan filmlar bilan keraksiz raqobatdan qoçiş uçun tanlandi: «X-Men: First Class» va «Angels & Demons», ular aslida oldinroq çiqişi kerak edi, lekin oxir-oqibat öşa oyda çiqdi. Damon Lindelof bu keçikiş maxsus effektlarni yanada puxtalaş uçun köproq vaqt berişini tan oldi.

2009-yil 2-noyabrda filmning yuqori aniqlikdagi (720p va 1080p) Blu-ray disk qöşimça materiallar bilan birga 1-mintaqada (Şimoliy Amerika) sotuvga çiqdi, 17-noyabrdan esa 2-mintaqada (Yevropa) sotuvga çiqdi.

«Star Trek» 110 ta nominatsiyadan 32 ta mukofot oldi, ovoz va maxsus effektlar ishi bir qator marosimlarda nişonlandi, ular şu yönalişlarda taqdim etilgan edi. Bundan taşqari, aktyorlar tarkibi — jumladan Pine, Quinto va Zoë Saldana — individual tarzda ham eʼtirof etildi. Eng katta muvaffaqiyat filmga Scream mukofotida keldi, u yerda bitta marosimda ön yettita nominatsiyadan oltitasini oldi. Filmga berilgan nominatsiyalar orasida ikkitasi Britaniya Akademiyasi mukofotiga, beştasi Critics' Choice Movie Awards mukofotiga, törttasi Peopleʼs Choice Awards mukofotiga, şuningdek, Grammy va AQŞ Ssenariyçilar gildiyasi mukofotlariga alohida nominatsiyalar berilgan. Film, şuningdek, «Star Trek» françayzi tarixida «Oskar» mukofotini olgan birinçi film böldi: Barney Burman, Mindy Hall va Joel Harlow «eng yaxşi grim va soçlar» nominatsiyasida ğalaba qozonişdi.

Davomning premyerasi 2013-yil 23-aprelda Sidneyda bölib ötdi, jahon prokati esa 2013-yil 9-maydan boşlandi.