Star Trek: The Original Series

«Star Trek: Original Seriali» (ingl. Star Trek: The Original Series, TOS) Jin Roddenberri yaratgan ilmiy-fantastik teleserial bölib, «Star Trek» olamining boşlanişiga asos bölgan.

Serialning birinçi pilot epizodi «Qafas» bölib, u 1965-yil fevralida NBC rahbariyati tomonidan rad etilgan va faqat 1988-yil 15-oktyabrda namoyiş etilgan. Ikkinçi pilot epizod «Inson oyoği hali bosmagan joy» bölib, u 1966-yil 22-sentyabrda ekranlarga çiqqan. Nihoyat, 1966-yil 8-sentyabrda efirga çiqqan birinçi epizod «Inson uçun tuzoq» böldi. «Star Trek»ning 1966-yildagi debyuti muvaffaqiyatli bölmadi. Faqat kiçik muxlislar guruhining köplab petitsiyalari NBC kanalini serialni namoyiş etişni töxtatmaslikka majbur qildi. Şunga qaramay, uning namoyişi köçirildi va serial juma kunlari soat önda çiqa boşladi. 1969-yil 3-iyunda sönggi epizod — «Böri-odamning bosqini» (ingl. Turnabout Intruder) namoyiş etildi. 1969-yil 2-sentyabrda serial 3 mavsumdan söng efirdan olib taşlandi.

Serial syujeti «Enterprise» NCC-1701 kemasi ekipajining beşyillik ilmiy-tadqiqot missiyasiga bağişlangan bölib, ekipaj XXIII asrning ikkinçi yarmida Somon yölining nomaʼlum burçaklarini örganadi.

Serial «Star Trek» (ingl. Star Trek) nomi ostida efirga uzatilgan, ammo olam kengayişi bilan uni franşizaning birinçisi sifatida boşqalaridan ajratiş zarurati tuğildi. Şu sababli, u boşlangan media-franşizadan ajratib körsatiş uçun «Original seriali» (ingl. The Original Series) degan aniqlik kiritildi.

1964-yil 11-martda ilmiy fantastikaning katta muxlisi Jin Roddenberri özining ilmiy-fantastik teleserialining qisqa birinçi variantini taqdim etdi, uning nomi Star Trek («Yulduzlar yöli») edi. Voqealar Somon yölining nomaʼlum qismlarini örganayotgan XXIII asr kosmik kemasida bölişi kerak edi.

Roddenberri yaratgan «Enterprise NCC-1701» kemasiga amerikalik fantast Alfred Van Vogtning «“Kosmik it” sayohati» romanidagi ulkan yulduz kemasi taʼsir körsatgan; serial yaratilişiga Erik Frenk Ressellning «Marafon» hikoyalar sikli va «Taqiqlangan sayyora» (1956) badiiy filmi ham taʼsir qilgan. Bundan taşqari, kosmik opera janrida suratga olingan «Rokki Jons, kosmik reynçer» serialiga ham köp öxşaşliklar qayd etiladi: Roddenberri undan ekipaj qahramonlari örtasidagi munosabatlar çiziqlari, baʼzi missiyalar, kapitan köprikçasi maketining bir qismi va bir qator kelajak texnologiyalarini olgan. Kapitan Jeyms Kirk obrazini yaratişda Jin Roddenberri ingliz yozuvçisi Sesil Skott Forester ixtiro qilgan dengiz kapitani Xornblauerga tayangan.

Roddenberrining 1950—60-yillargaça televideniyada maşhur bölgan Vahşiy Ğarb haqidagi matnlar yozişda katta tajribasi bor edi. Şu tajriba bilan u öz şousini «Yulduzlarga vagonli poyezd» deb taʼriflaydi. Poyezd vagonlari kabi, har bir epizod öz-özidan töliq sarguzaşt hikoya bölişi, lekin bitta joyga boğlanmagan holda, uzluksiz sayohatning umumiy tuzilmasiga kirişi kerak edi. «Çuqur kosmos 9» va «Pikar» serialidan taşqari barça seriallar Roddenberrining bu konsepsiyasiga amal qiladi. Uning rejasiga köra, kemaning kapitani Robert Eyprel deb atalgan va kemaning nomi «SS Yorktaun» bölgan. Robert Eyprel Jeffri Xanter ijro etgan kapitan Kristofer Payk obrazining asosi böldi.

1964-yil aprelda Jin Roddenberri özining «Star Trek» loyihasini telekörsatuvlar işlab çiqaruvçi yetakçi mustaqil kompaniya Desilu Productionsʼga taqdim etdi. Roddenberri kompaniyaning işlab çiqariş direktori Xerb Solouga tanişdi. Serialning pilot epizodi ğoyasi qayta körib çiqildi va unga Solou taklif qilgan «yulduz sanasi» tuşunçasi kabi batafsil tafsilotlar qöşildi.

Desilu Productions vitse-prezidenti Oskar Kats Roddenberri bilan uçraşdi va u bilan birga CBS bilan muzokaralar olib bordi, ammo tarmoq serialga buyurtma berişdan manfaatdor emasligini bildirdi, çunki uning qölida Irvin Alenning şunga öxşaş «Kosmosda adaşganlar» şousi bor edi. 1964-yil mayida NBCʼda ilgari işlagan Solou Ğarbiy qirğoqdagi NBC rahbari Grant Tinker bilan uçraşdi. Tinker «Qafas» pilot seriyasini suratga olişga rozilik berdi, ammo tarmoq rahbariyatiga pilot seriya yoqmadi, uni haddan taşqari murakkab deb topişdi. Şunga qaramay, konsepsiyaning umumiy ijobiy taassurotlari tufayli Samuel E. Piplz yozgan boşqa ssenariy böyiça boşqa pilot epizod — «Inson oyoği hali bosmagan joy»ni suratga olişga qaror qilindi. Ikkinçi epizod NBCʼga qoniqarli tuyuldi va tarmoq «Star Trek»ni 1966-yil dasturiga kiritdi. Faqat birinçi pilot epizodda paydo bölgan Leonard Nimoyning Spok nomli qahramoni ikkinçi pilot epizodda va serialning barça epizodlarida ijro etildi.

Ikkinçi pilot seriya şouga asosiy aktyorlar tarkibining köp qismini kiritdi: kapitan Kirk rolini ijro etgan Uilyam Şatner; boş muhandis Skott rolini ijro etgan Jeyms Duxan; birinçi pilot epizodda fizik bölgan, keyinçalik butun serial davomida rulevoy bölgan leytenant Sulu rolidagi Jorj Takei. Pol Fiks doktor Mark Payper rolini ijro etdi. Doktor Leonard Makkoy rolini Deforest Kelli ijro etdi; u birinçi mavsumda aktyorlar tarkibiga qöşildi va serial tugaguniga qadar qoldi, şouning uçinçi yulduzi böldi. Şuningdek, birinçi mavsumda şouga quyidagilar qöşildi: aloqaçi leytenant Uxura rolidagi Nişel Nikols — u Amerika televideniyesida jiddiy rol olgan birinçi afroamerikalik ayol böldi; mavsum örtasida şoudan ketgan starşina Janis Rend rolidagi Greys Li Uitni; boş hamşira Kristin Çapel rolidagi Medjel Barret. Uolter Kyoning esa ikkinçi mavsumda ensign Pavel Çexov rolida aktyorlar tarkibiga qöşildi.

NBC serialga qiziqqandan söng, suratga oliş Desilu Productions studiyasidan Gauer köçasiga köçirildi. Bir vaqtlar bu RKO Picturesʼning suratga oliş majmuasi bölgan, u keyinçalik Paramount Pictures tomonidan sotib olingan. Serial 31 va 32-pavilonlarda suratga olingan.

Şou xodimlari orasida sanʼat direktori Matt Jefferis ham bor edi. Jefferis «Enterprise» kemasining dizaynini va uning köpgina içki qismlarini işlab çiqdi. Uning serialga qöşgan hissasi eʼtirof etilgan, aynan uning şarafiga kemaning uzun yölaklari «Jefferis quvurlari» deb nomlangan. Ukasi Jon bilan birgalikda qöl fazer qurolini yaratişdan taşqari, Matt Pato Guzmanning oldingi dizayniga asoslangan kema köprikçasining dizaynini ham işlab çiqdi. Jefferis Ikkinçi jahon uruşi davridagi uçuvçilik tajribasi va samolyot konstruksiyasi haqidagi bilimlaridan foydalanib, uslubli, funksional va amaliy köprikça yaratdi.

Yulduzlar flotining ofitserlari kiyimlari dizaynini Bill Tayss işlab çiqdi, xuddi şunday ayollar, şou mehmonlari va turli xil musofirlar, jumladan klingonlar, vulkanlar, romulanlar, tellitlar va andorianlar kiyimlari ham uning ishi edi.

Uolt Disney kompaniyasida işlagan rassom va haykaltaroş Va Chang şou uçun rekvizit loyihalaş va tayyorlaş uçun yollandi, jumladan, kelajakda paydo bölgan yiğma mobil telefonlar körinişiga taʼsir qilgan bölişi mumkin bölgan yiğiladigan kommunikator. Chang şuningdek ekipaj işlatgan köçma trikoderning dizaynini ham işlab çiqqan. Suratga oliş jarayonida u Gorn va Orta kabi esda qolarli qahramonlar obrazlarini yaratişga yordam berdi.

NBC pilot epizod «Inson oyoği hali bosmagan joy» (ingl. Where No Man Has Gone Before) dan taşqari «Star Trek»ning 16 ta epizodiga buyurtma berdi. Serialning birinçi epizodi 1966-yil 8-sentyabrda soat 8:30 — 9:30 da NBC kanalida oldindan körsatuv blokida efirga çiqqan «Inson uçun tuzoq» (ingl. The Man Trap) böldi. Pilot epizodga şarhlar aralaş böldi: «The Philadelphia Inquirer» va «San Francisco Chronicle» yangi şouni maʼqullagan, «The New York Times» va «The Boston Globe» esa uni kamroq ijobiy baholagan, «Variety» esa şou muvaffaqiyatga erişmasligini taxmin qilib, uni «ğoyatda zerikarli, çalkaşlik va murakkabliklarga töla» deb atadi. Debyutdan söng şou 92 ta dastur orasida 33-örinni egalladi, ikki hafta namoyişdan keyin esa reytingda 51-örinda turdi.

Birinçi mavsumning past reytinglari NBCʼni şouni yopiş imkoniyatini körib çiqişga olib keldi. Tarmoq 1960-yillarning boşida teleauditoriyaning demografik xususiyatlarini örganiş sohasida kaşşof bölgan, garçi 1967-yilga kelib boşqa tarmoqlar ham qarorlar qabul qilişda şunga öxşaş tadqiqotlardan foydalana boşlagan edi: masalan, öşa yili CBS «Qurol stvolidan tutun» şousini namoyiş etişni töxtatdi, çunki uning asosiy auditoriyasi keksalar edi va yoş tomoşabinlar uluşi kiçik edi. Roddenberri keyinçalik NBCʼda «Star Trek» auditoriyasi böyiça bunday tadqiqotlar yöqligini taʼkidladi, ammo şunga qaramay, şouning öz auditoriyasi bor edi va bu serialni saqlab qolişga yordam berdi. Tadqiqotlar bölmasa ham, NBC birinçi mavsumga yana 10 ta epizod buyurtma qildi va 1967-yil martda ikkinçi mavsumga buyurtma berdi. Dastlab şou seşanba kunlari soat 19:30 dan 20:30 gaça efirga uzatilişi eʼlon qilingan edi, ammo buning örniga 1967—1968-yillarda şou juma kunlari soat 20:30 dan 21:30 gaça namoyiş etila boşlandi, bu esa asosiy auditoriya — yoş tomoşabinlarning yöqolişiga olib keldi.

Ikkinçi mavsumda serialning reytinglari pasayişda davom etdi. Şatner ikkinçi mavsumdan keyin şou yopilişini kutib, boşqa loyihalarga tayyorlana boşlagan bölsa-da, NBC öşa paytda şouni yopiş ğoyasini jiddiy körib çiqmagan. 1966-yil yanvar oyining boşida «Associated Press» agentligi şouning uçinçi mavsumga uzaytiriliş uçun ajoyib imkoniyatga ega ekanini xabar qildi. NBCʼdagi şou ABC kanalidagi «Hondo» yoki SBC dasturlaridan yuqoriroq reytingga ega edi va «Nielsen reytingi»ning eng yaxşi 15 ta şoui qatoriga kirardi.

Faol auditoriya ham serialning davom etişiga yordam berdi. Muxlislar orasida keng tarqalgan fikrga qarşi, şou NBC raqobatçilarinikidan kengroq yoş tomoşabinlar auditoriyasiga ega emas edi. Ammo teletörning tadqiqotlari şou yuqori daromadli va oliy maʼlumotli erkaklar orasida auditoriyaga ega ekanini körsatdi; NBCʼning boşqa teleşoular ular orasida «Star Trek»ga nisbatan ança past reytingga ega edi. Şou futuristik kontekstda jiddiy zamonaviy ijtimoiy muammolar haqida hikoya qilgani bilan noyob edi, masalan, tabiatda kemping ötkazişni eslatuvçi «Kosmosda adaşganlar» şoui kabi emas.

«Star Trek» muxlislarining iştiyoqi NBC studiyasini qattiq hayratga soldi. Tarmoq birinçi mavsum davomida şou muxlislaridan 29 ming xat oldi, bu «Maymunlar» şoudan taşqari boşqa har qanday şou olgan xatlar sonidan köp edi. 1967-yilda şouning yopilişi haqida miş-mişlar tarqalganda, Roddenberri va uning turmuş örtoği Bo Tribl hamda baʼzi muxlislar minglab tomoşabinlarni xatlari bilan şouni qöllab-quvvatlaşga yaşirinça köndirdilar. Tribl ilmiy-fantastik konventsiya obunaçilarining 4000 manzilidan foydalanib, muxlislardan NBCʼga xat yozişlarini söradi. 1967-yil dekabrdan 1968-yil martgaça NBCʼga şou manziliga 116 ming xat kelib tuşdi, ulardan 52 mingi faqat fevral oyida kelgan. NBC maʼlumotlariga köra, tarmoq jami bir milliondan ortiq xat oldi, ammo ulardan faqat 116 mingtasini oşkor qildi. Gazeta obozrevatellari ham «efirdagi eng yaxşi ilmiy-fantastik şou» deb atagan narsani saqlab qoliş uçun xat yozişga çaqirdilar. Kaliforniyadagi NBC studiyasi binosiga serialni qöllab-quvvatlaş uçun 200 dan ortiq Calteç talabasi «Spokni tanlaymiz» va «Vulkan — kuç» yozuvli plakatlar bilan kelişdi. Berkli va MIT talabalari San-Fransisko va Nyu-Yorkda şunga öxşaş talablar bilan çiqdilar. Serialni qöllab-quvvatlovçi xatlar orasida Nyu-York ştati gubernatori Nelson Rokfellerning xati ham bor edi.

Muxlislar şouni qöllab-quvvatlovçi xat yozişni töxtatişi uçun NBC studiyasi hiyla işlatdi: 1968-yil 1-martda «The Omega Glory» epizodi namoyiş etilgandan söng, serial uzaytirilişi haqida xabar berildi. Ammo buning örniga muxlislar studiyaga minnatdorçilik xatlarini yoza boşladilar.

Muxlislarning köplab xatlaridan söng NBC 3-mavsum namoyişini duşanba kunidan köçirişni rejalaştira boşladi, auditoriyani oşiriş umidida. 1968-yil martda NBC şouni juma keçasiga köçirişga qaror qildi, yoş tomoşabinlar uçun noqulay vaqtda, duşanba kunlari muvaffaqiyatli ötadigan «Rowan & Martinʼs Laugh-In» şoui bilan töqnaşmaslik uçun; şou prodyuseri Jorj Şlatter ğazablanib, bu qarorni bekor qilişni talab qildi.

Roddenberri ham xafa böldi va televizion tarmoq şouni öldiriş uçun eng yaxşi usulni tanlaganini aytib şikoyat qildi. NBCʼni şouga boşqa kun va vaqt berişga köndirişga urinişlari muvaffaqiyatsiz tugadi. Natijada stress va holsizlik paydo böldi, şu sababli u serialda kundalik işdan çetlaşişga qaror qildi, ammo serial tugaguniga qadar ijroçi prodyuser bölib qoldi. Şu munosabat bilan şou prodyuseri lavozimida uni Fred Frayberger almaştirdi. Şu orada NBC serial byudjetini qisqartirişga qaror qildi: bir epizodga ajratilgan mablağ 36 ming dollarga tuşdi (ikkinçi mavsumda 39 ming dollar edi). Bu 1968—69-yillar mavsumida sifatning sezilarli darajada pasayişiga olib keldi. Nikols bu byudjet qisqartirişlarini serialni yöq qilişga qaratilgan ongli uriniş deb taʼriflagan. Şou suratga olişning sönggi kuni 1969-yil 9-yanvar böldi, 80 ta epizoddan söng, fevral oyida NBC muxlislarning yana bir qöllab-quvvatlaş xatlari kampaniyasini boşlaşga urinişlariga qaramay, şouni yopişga qaror qildi.

3-mavsumning köplab epizodlari past sifatli bölsa-da, mavsum şou uçun televideniyeda tarqatiş imkoniyati uçun yetarli miqdordagi epizodlarni berdi. Öşa paytda amaldagi amaliyotga köra, serialni sotib oliş va keyin har kunlik efirga uzatiş uçun kamida 4 ta mavsumga ega böliş kerak edi. Ammo «Kayzer Broadkasting» kompaniyasi serialning faqat 1 mavsumini bir neçta yirik şaharlarda efirga uzatiş huquqini sotib oldi. Kompaniya bu xavfli qadamni serialni boşqa kanallarning keçki dasturlari uçun raqib sifatida potentsialga ega deb bilganidan taşladi. Paramount kompaniyasi 1969-yilda serialni matbuot orqali reklama qilişni boşladi va «Kayzer» tarmoğida şou yaxşi reyting körsatgani uçun, Nyu-Yorkdagi WPIX va Filadelfiyadagi WKBS kabi boşqa studiyalar ham namoyiş uçun serialni sotib oldilar.

Televideniyeda tarqatilişi tufayli serial NBCʼda namoyiş etilgan paytdagiga qaraganda ança katta auditoriyani jalb qildi va kultga aylandi. Tuşdan keyin va keçqurun ertaroq namoyiş etilişi yangi tomoşabinlarni, jumladan yoşlarni jalb qildi. 1970-yilda Paramount vakillari serialning namoyişi uni efirga uzatuvçi kanallarning reytinglarini yaxşilayotganini aytdilar, «Los Angeles Times» gazetasi esa şouning tarqatiş tarixidagi eng yuqori reytinglarni oliş imkoniyati borligini taʼkidladi. 1972-yilda «Associated Press» şou holatini «şou ölişni xohlamaydi» deb taʼriflab, serial 100 dan ortiq Amerika şahri, 60 mamlakatda namoyiş etilayotganini va Nyu-Yorkda şouga bağişlangan birinçi konventsiyaga uç mingdan ortiq muxlis kelganini taʼkidladi.

Şou muxlislari tobora uyuşgan bölib bormoqda: ular uçraşuvlar ötkazadilar, şou bilan boğliq mahsulotlar almaşadilar va hatto ularni sotadilar, serial aktyorlari bilan uçraşadilar hamda eski epizodlarni qayta tomoşa qiladilar. Şou muxlislarini «trekki» deb atay boşladilar, ular şou haqida haqiqatan ham ensiklopedik bilimlarga ega edilar. Boşqa şoulardan farqli ölaroq, serialning takroriy namoyişi narxi pasaymadi, aksinça oşdi, çunki muxlislar soni ösib bordi va eng sadoqatli tomoşabinlar uni önlab marta tomoşa qilar edilar. 1977-yilda, dastlabki namoyiş tugaganidan 7 yil ötib, «Star Trek» televideniyedagi eng muvaffaqiyatli namoyiş etiladigan şou edi. 1987-yilga kelib, Paramount kompaniyasi şouning har bir epizodidan 1 million dollardan daromad oldi va 1994-yilda şouning takroriy namoyişlari hali ham Amerika televideniyesida davom etardi.

1998-yil 1-sentyabrdan 24-dekabrgaça serial «Sci-Fi» kanalida 90 daqiqali epizodlar formatida namoyiş etildi, namoyiş Uilyam Şatner tomonidan taşkil etilgan edi. Namoyişga Şatner, şou jamoasi va tanqidçilarning şarhlari, şuningdek reklama kiritildi. Pilot epizod «Qafas»ni öz içiga olgan barça epizodlar namoyiş etildi.

Uilyam Şatner — Kapitan Jeyms Tiberiy Kirk — «Enterprise» yulduz kemasining qömondoni.

Leonard Nimoy — Komandor Spok — birinçi yordamçi va ilmiy xizmat boşliği.

Deforest Kelli — Leytenant-komandor Leonard «Boyns» Makkoy — tibbiy xizmat boşliği.

Jeyms Duxan — Leytenant-komandor Montgomeri «Skotti» Skott — muhandislik xizmati boşliği va ikkinçi yordamçi.

Nişel Nikols — Leytenant Nioota Uxura — aloqaçi.

Uolter Kyo — Midşipman Pavel Çexov — şturman.

Jorj Takei — Leytenant Xikaru Sulu — rulevoy.

Rus uçuvçisi Pavel Çexov (uni Uolter Kyoning ijro etgani) serialning ikkinçi mavsumida paydo böldi. Ayrim maʼlumotlarga köra, bu studiyaning yoşlarni serialga jalb qiliş uçun marketing harakati bölgan.

Aktrisa Medjel Barret nafaqat hamşira Kristin Çapel rolini ijro etgan, balki «Original serial» va «Star Trek» haqidagi boşqa baʼzi filmlarda kompyuterlarga ovoz bergan. Bundan taşqari, u «Qafas» (ingl. The Cage) pilot seriyasida kapitan Paykning birinçi yordamçisi rolini ijro etgan.

Serialda Sulu va Uxuraning ismlari aytilmagan (Sulu va Uxura — familiyalar). Sulunning ismi Xikaru faqat «Star Trek VI: Nomaʼlum mamlakat» töliq metrajli filmida maʼlum böldi, Uxuraning ismi Nioota esa 2009-yilgi «Star Trek» filmida maʼlum böldi.

Serial uçun musiqani Aleksandr Karidj yozgan.

Garçi bu serial heç qaçon heç bir Emmy mukofotini yutmagan bölsa-da, «Original serial» quyidagi Emmy mukofotlari uçun nomzod bölgan:

Eng yaxşi dramatik serial (Jin Roddenberri va Jin L. Kun), 1967

Eng yaxşi dramatik serial (Jin Roddenberri), 1968

Eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol (mister Spok rolidagi Leonard Nimoy), 1967, 1968, 1969

Eng yaxşi mexanik maxsus effektlar (Jeyms Ragg), 1967

Eng yaxşi fotografik maxsus effektlar (Linvud G. Dann, Jozef Vestxaymer, Darrel A. Anderson), 1967

Eng yaxşi ovoz (Dag Grindstaff), 1967

Eng yaxşi montaj (Donald R. Rod), 1968

Individual yutuqlar uçun (The Westheimer Company), 1968

Eng yaxşi dekoratsiyalar va ssenografiya (Jon M. Dvayer va Walter M. Jefferis), 1969

Eng yaxşi montaj (Donald R. Rod), 1969

Eng yaxşi fotografik maxsus effektlar (The Howard A. Anderson Company, The Westheimer Company, Van der Veer Photo Effects, Cinema Research), 1969.

Uning sakkizta epizodi ilmiy fantastikaning eng yuqori mukofotlaridan biri — «Hugo» mukofotiga «Eng yaxşi qöyiliş» nominatsiyasi böyiça nomzod bölgan. 1967-yilda nomzod epizodlar «Yalanğoç böliş vaqti», «Korbomit manevri» va «Hayvonot boği» bölgan. 1968-yilda barça nomzodlar «Original serial» epizodlari edi: «Ğazab vaqti», «Oyna, oyna», «Qiyomat kuni maşinasi», «Trubblar muammosi» va «Abadiyat çekkasidagi şahar». «Original serial» ikki yil ham mos ravişda «Hayvonot boği» va «Abadiyat çekkasidagi şahar» epizodlari uçun ğolib bölgan. 1968-yilda «Original serial» «Eng yaxşi qöyiliş» uçun maxsus «Hugo» mukofotini oldi. Epizod nomlanmagan. Bu serialning uçinçi «Hugo» mukofoti edi.

1967-yilda «Original serial» NAACP Image Award mukofotini olgan birinçi televizion dasturlardan biri böldi.

1968-yilda Xarlan Ellison yozgan «Original serial»ning tanqidçilar tomonidan eng köp maʼqullangan «Abadiyat çekkasidagi şahar» epizodi AQŞ Yozuvçilar gildiyasining eng yaxşi original teleskenariy uçun nufuzli mukofotini oldi, ammo bu efirga uzatilgan epizod ssenariysi uçun emas, balki Ellisonning original ssenariy qoralama uçun berildi.

1997-yilda «Abadiyat çekkasidagi şahar» «TV Guide» reytingi böyiça «Barça davrlarning 100 ta eng buyuk epizodi» röyxatida 92-örinni egalladi.

2004 va 2007-yillarda «TV Guide» «Original serial»ni barça davrlarning eng buyuk kult şoui deb baholadi.

2013-yilda «TV Guide» «Original serial»ni eng buyuk ilmiy-fantastik şou («Star Trek: Keyingi avlod» bilan birga) va barça davrlarning eng buyuk şoui sifatida 12-örinni egallagan deb baholadi.

«Original serial» filmlari

«Star Trek» yaratuvçisi Jin Roddenberri birinçi marta 1969-yilda «Star Trek»ning töliq metrajli film ğoyasini taklif qildi. Asl teleserial yopilgaç, u franşizaning davomini film orqali olib boriş uçun lobbiçilik qildi. Serialning sindikatsiyadagi muvaffaqiyati studiyani 1975-yilda töliq metrajli film ustida işlaşni boşlaşga işontirdi. Bir qator ssenariyçilar mos epik ssenariy qoralamasini yaratişga urinişdi, ammo bu urinişlar Paramountni qoniqtirmadi, şu sababli studiya 1977-yilda loyihadan voz keçdi. Buning örniga Paramount franşizani yangi teleserial bilan («II fazа») boşlanğiç nuqtasiga qaytarişni rejalaştirdi. 1977-yil örtalarida «Yulduzli uruşlar»ning ulkan jahon kassa muvaffaqiyati hollivud studiyalarini öxşaş ilmiy-fantastik filmlarni moslaştiriş yoki katta ekran uçun qayta işga tuşiriş maqsadida arxivlarga qaraşga undadi. Columbia kompaniyasining «Uçinçi darajali yaqin aloqalar» filmi 1977-yil dekabr oxirida ulkan oçilişidan söng, «II faza» işlab çiqarişi «Star Trek» filmi yaratiş foydasiga bekor qilindi. 1979-yildagi «Star Trek: The Motion Picture» dan boşlab, unga beşta davom ergaşdi: «Star Trek II: Xon ğazabi» (1982), «Star Trek III: Spokni izlab» (1984), «Star Trek IV: Uyga qaytiş» (1986), «Star Trek V: Oxirgi çegara» (1989) va «Star Trek VI: Nomaʼlum mamlakat» (1991). Leonard Nimoy «Star Trek» III va IV ni, Uilyam Şatner esa V ni suratga oldi.

Qayta işga tuşirilgan filmlar (Kelvin vaqt çiziği)

«Keyingi avlod» serialining muvaffaqiyatsiz yakuniy filmi «Qasos» va «Enterprise» teleserialining yopilişidan keyin franşizaning ijroçi prodyuseri Rik Berman va ssenariyçi Erik Yendersen «Star Trek: Boşlaniş» (ingl. Star Trek: The Beginning) nomli yangi filmni işlab çiqişni boşladilar, uning harakati «Enterprise»dan keyin, lekin «Original serial»dan oldin bölişi kerak edi. 2007-yil fevralda J. J. Abrams Paramount taklifini qabul qilib, oldin prodyuser etib tayinlangan holda yangi film suratga olişga kirişdi. Roberto Orsi va Alex Kurtsman ssenariy yozdilar, u Abramsni qoyil qoldirdi, unda serialning asl tarkibining yoşroq versiyalarini ijro etuvçi yangi aktyorlar iştirok etdi. «Enterprise», uning interyeri va asl forma kiyimi qayta işlab çiqildi.

Franşizaning bu qayta tiklanişi köpinça qayta işga tuşiriş deb hisoblanadi, lekin u Nimoy keksa Spok rolini takrorlagani uçun franşizaning davomi hamdir. Bu yöl yangi filmlarni örnatilgan ketma-ketlik çeklovlaridan ozod qiliş uçun tanlandi, uni butunlay rad etmasdan, bu ssenariyçilarning fikriça, «hurmatsizlik» bölardi. Bu yangi haqiqat norasmiy ravişda bir neça nom bilan atalgan, jumladan: «Abramsverse» (ingl. Abramsverse), «Jey-Jey Trek» (ingl. JJ Trek) va «NyuTrek» (ingl. NuTrek), keyin esa Maykl va Denis Okuda tomonidan «Star Trek»ning rasmiy maʼlumotnomalari va ensiklopediyalarida foydalaniş uçun «Kelvin vaqt çiziği» (ingl. Kelvin Timeline) deb nomlangan («Asosiy vaqt çiziği»dan farqli ravişda, asl seriallar va filmlarda). Kelvin nomi «Star Trek» (2009) da yangi haqiqatni yaratadigan voqeada qatnaşgan USS Kelvin (ingl. USS Kelvin) yulduz kemasi nomidan olingan. Abrams yulduz kemasini bobosi Genri Kelvin şarafiga nomladi, unga u «Star Trek: Qasos» filmida Kelvin Xotira arxivi (ingl. Kelvin Memorial Archive) bilan ham hurmat bajo keltiradi.

Kelvin vaqt çiziğidagi uçta film quyidagilardan iborat: «Star Trek» (2009), «Startrek: Qasos» (2013) va «Startrek: Çeksizlik» (2016). Oxirgisi 2015-yilda vafot etgan Nimoyga va yozda avtohalokatda halok bölgan Anton Yelçinga bağişlangan edi.

Turli naşrlar turli vaqtlarda «Original serial»ning eng yaxşi epizodlari röyxatlarini tuzgan:

«Star Trek: Original seriali» «Star Trek» dostonining boşlanişiga asos böldi. Dastlab uning asosida 1973-yilda multfilm serial («Star Trek: Animatsion serial») yaratildi, keyin esa bir qator teleserial yaratildi:

«Keyingi avlod» (1987—1994)

«Çuqur kosmos 9» (1993—1999)

«Voyager» (1995—2001)

«Enterprise» (2001—2005)

«Discovery» (2017—)

«Picard» (2020—)

«Quyi poğonalar» (2020—)

«Ajib yangi olamlar» (2022—)

Şuningdek, serial qahramonlari iştirokida oltita töliq metrajli film suratga olingan:

«Star Trek: Film»

«Star Trek 2: Xon ğazabi»

«Star Trek 3: Spokni izlab»

«Star Trek 4: Uyga sayohat»

«Star Trek 5: Oxirgi çegara»

«Star Trek 6: Nomaʼlum mamlakat»

Serialning baʼzi qahramonlari «Star Trek: Avlodlar» filmida ham paydo bölgan.

Serial köplab kitoblar, romanlar va hikoyalar naşr etilişiga asos böldi.