Robert Downey Jr.

Robert John Downey Jr. 1965-yil 4-aprelda Nyu-York şahrining Manhetten tumanida tuğilgan. Uning otasi, Robert Downey Sr. (tuğilganda Elias), litva yahudiy va irland ajdodlariga ega kinorejissyor bölgan. Onasi Elsie Ann (tuğilganda Ford) Robert Sr.ning filmlarida rol öynagan aktrisa bölib, şotland, nemis va şveysariyalik ajdodlarga ega edi. Downeyning opasi Allyson undan bir yarim yoş katta.

Otasining film loyihalari tufayli Downey bolaligida tez-tez köçib yurgan: u Vudstok (Nyu-York ştati), London (Angliya), Nyu-Meksiko, Kaliforniya, Konnektikut va Nyu-Yorkdagi Grinnviç Villiji kabi joylarda yaşagan. Yoşligidanoq u giyohvand moddalar bilan tanişgan: otasi giyohvandlikka qarşi kuraşgan, onasi esa alkogolizm bilan kuraşgan. Otasi unga marixuanani olti yoki sakkiz yoşida taniştirgan; Robert Sr. keyinçalik buni qilgani uçun afsus bildirgan. Downey otasi bilan birga giyohvand modda isteʼmol qilişning ular örtasida hissiy yaqinlik yaratganini aytib, şunday degan: «Dadam va men birga giyohvand modda işlatganimizda, bu uning menga muhabbatini bilgan yagona usulda körsatişi edi». Bolaligida u otasining filmlarida kiçik rollarda körindi. Beş yoşida u absurd komediya «Pound» (1970) filmida kasal it rolini öynab, aktyorlikka kirişdi, yetti yoşida esa ğarbona film «Greaserʼs Palace» (1972) da rol öynadi. Ön bir va ön ikki yoşida u Nyu-York ştatining şimolidagi yozgi aktyorlik lageri «Stagedoor Manor»da öqidi.

Maktabda Downey «yaxşi körinişga intilgan», haddan taşqari harakatçan bola edi; katta yoşdagi öğil bolalar uni masxara qilişar, qizlar esa uni yoqtirişardi. Ota-onasi ön ikki yoşida ajraşişgan; şundan söng u onasi bilan Nyu-Yorkdagi beşinçi qavat xonadonda yaşadi, opasi esa otasi bilan qoldi va otasi keyinçalik uni internatga joylaştirdi. U sakkizinçi sinfni Lincoln kiçik örta maktabida, töqqiz va öninçi sinflarni Santa-Monika oliy maktabida tugatdi, ammo 1982-yilda öqişni taşladi. 17 yoşida Downey aktyorlik bilan töliq şuğullaniş uçun öz şahriga köçib ketdi. U özini boqiş uçun bir neça iş bilan band böldi: Central Falls restoranida stollarni yiğiştiriş, poyabzal dökonida işlaş va «Area» tungi klubida «tirik sanʼat» sifatida çiqiş qildi; bu işlar prosluxalarda qatnaşiş vaqtida yordam berardi. Şu davrda u mahalliy teatr va Brodveydan taşqaridagi (off-Broadway) spektakllarda ham iştirok etdi.

Downey 1983-yilda Roçester (Nyu-York) şahridagi Geva teatr markazida «Alms for the Middle Class» spektaklida uç haftalik kursda sahnada birinçi marta çiqdi. Keyin u Joyce teatrida qisqa muddat davom etgan Brodveydan taşqaridagi musiqiy «American Passion» spektaklida iştirok etdi, uni Norman Lear prodyuserlik qilgan edi. Downeyning birinçi tan olingan kino roli «Baby Itʼs You» (1983) filmida böldi, garçi uning sahnalarining köpçiligi kesib taşlangan bölsa ham. Dastlabki kino rollarida u köpinça nomuvofiq qahramonlarni ijro etgan, 1980-yillardagi bir qator voyaga yetiş filmlarida panklarga öxşaş obrazlarni ijro etgani esa uni vaqti-vaqti bilan «Brat Pack» bilan boğlab qöygan. «Firstborn» (1984) dramasida u boş qahramonning ösmir dösti rolini ijro etgan. Söng u «Tuff Turf» (1985) filmini suratga oliş uçun Los-Anjelesga bordi, unda u Jeyms Spaderning yordamçisi va pank barabançi rolini öynadi. Öşa yili John Hughesning «Weird Science» (1985) filmida zöravon bola rolini öynagani uning yutuği böldi. Downey Alan Metterning «Back to Sçool» (1987) komediyasida radikal sotsialist rolini ijro etdi.

1985-yilda Downey «Saturday Night Live» şousining yangi, yoşroq jamoasiga qöşildi; bu imkoniyatga «Weird Science» hamkori va dösti Entoni Maykl Holl yordam bergan edi. Past reytinglar va jamoaning komediya mahoratiga nisbatan tanqidlar bölgan bir mavsumdan söng, u va yangi aʼzolarning aksariyati işdan böşatildi. Downeyning birinçi boş roli «The Pick-up Artist» (1987) filmida bölgan; film OITS (OIV) haqida xabardorlik kuçayib turgan davrda promiskuitet jinsiy aloqani körsatgani uçun «jinsiy jihatdan ğayriмasʼuliyatli» deb tanqid qilingan. U Bret Eston Ellisning 1985-yildagi romani asosidagi «Less than Zero» (1987) dramasida giyohvand boy yigit roli uçun tanqidiy eʼtirof oldi, uning hayoti tez orada nazoratdan çiqib ketadi. Kritik Rojer Ebert uning ijrosini «şunçalik haqiqiy, şunçalik nozik va şunçalik kuzatuvçan, bu qörqinçli» deb atagan, «The New York Times» gazetasining Janet Maslin esa uni «qattiq hayajonli» deb baholagan. Downey bu rol uning uçun «kelajak Rojdestvosining arvohi» kabi bölganini aytgan, çunki giyohvandlik uni real hayotda qahramonning «oşirib yuborilgan körinişiga» aylantirgan.

«Less than Zero» filmini tugatgandan köp ötmay, Downey birinçi marta reabilitatsiya markaziga tuşdi; bu ön yillik aralaşuvlar va davolaniş davrining boşlanişi böldi, u 1996-yildagi hibsga olinişi bilan yakunlangan. U Kiefer Sutherland va Winona Ryder bilan birga ösmirlar dramasi «1969» (1988) filmida boş rolni ijro etdi. Film aralaş qabul qilindi, ammo uning ijrosi «Variety» va «Deseret News» muharrirlaridan yaxşi şarhlar oldi. Downey «Çances Are» (1989) filmida Cybill Şepherd va Ryan ÖNeal bilan, «Air America» (1990) filmida Mel Gibson bilan va «Soapdiş» (1991) filmida Sally Field, Kevin Kline, Cathy Moriarty va Whoopi Goldberg bilan birga rol öynadi; bu filmlar turliça tanqidiy muvaffaqiyatga erişdi. Downey komik aktyor va rejissyor Çarli Chaplin obrazini biografik «Chaplin» (1992) filmida ijro etiş uçun keng tayyorgarlik kördi: u skripkada çalişni va tennisni çap qölida öynaşni örgandi hamda Çaplinning aksentini va xulq-atvorini takrorlaş uçun murabbiy bilan işladi. Film kassada muvaffaqiyatsiz bölsa-da, Downeyning ijrosi tanqidçilar tomonidan maqtovga sazovor böldi. Bu rol uçun u BAFTA mukofotining eng yaxşi aktyori nominatsiyasini, şuningdek, Akademiya mukofoti va Oltin globus mukofoti nominatsiyalarini qölga kiritdi.

1993-yilda Downey «Heart and Souls» filmida bir neça xarakter tomonidan egallangan odam rolini ijro etdi; tanqidçi Piter Travers bu ijroni uning «jismoniy komediya sohasidagi portlovçi isteʼdodini» oçib bergani uçun maqtagan. «Only You» (1994) filmida, unda Marisa Tomei va Billy Zane bilan birga rol öynab, Downey Tomeining qahramoni Feyt uçun juftlik bölib körinadigan professional raqqos Piter Rayt rolini ijro etdi. Filmning rejissyori Norman Juison Downeyni aynan u Toni Kertisni eslatgani uçun tanlagan: «jozibali va ajoyib komik vaqt tuyğusiga ega». «Natural Born Killers» (1994) filmidagi reporter Ueyn Geyl rolini tayyorlaş uçun Downey avstraliyalik televizion şok-jurnalist Stiv Danliʼning yonida kuzatuvçi bölib yurdi, bu unga avstraliyalik aksentni özlaştirişda yordam berdi. Film kassada muvaffaqiyatli böldi va 34 million dollarlik byudjetga qarşi 110 million dollar yiğdi. 1995-yil davomida u turli xil rollarning qatorida iştirok etdi: tarixiy dramasi «Restoration», Şekspir moslaşmasi «Riçard III» va oilaviy ansambl «Home for the Holidays» filmlarida rol öynadi.

1996-yil boşida Downeyning ahvolidan xavotirlangan Sean Penn va Dennis Quaid uning uyiga borib, maşina kalitlarini olişdi va uni Arizona ştatining Tukson şahridagi reabilitatsiya markaziga olib borişdi, ammo u bir neça kundan söng u yerdan öz xohişi bilan çiqib ketdi. 1996-yil iyun oyida u Sanset bulvarida tezlik bilan ketayotganda geroin, kokain, krek-kokain va öqlanmagan .357 Magnum töpponçasini saqlagani uçun hibsga olindi. Bir oy ötib, nazorat qilinadigan modda taʼsiri ostida u qulflanmagan old eşik orqali qöşnisining uyiga kirib, ularning bolasining karavotida uxlab qoldi. Oila uçun begonalar uyiga kirgani böyiça ayblov qözğatmadi. Qöşnining 911 raqamiga qilgan qönğiroği keyinçalik internetda tarqalib ketdi va «Goldilocks incident» («Oltinsoç voqeasi») nomi bilan maşhur böldi. 1996-yil sentyabr oyida u aybini tan olmaslikni tanladi; ikki oy ötib, sud buyruği bilan reabilitatsiyada bölgandan söng, unga yana olti oy davomida yaşaş bilan birga reabilitatsiya, uç yillik sinov muddati va majburiy giyohvand moddalar testi tayinlandi.

Downey «Two Girls and a Guy» (1997) filmida rol öynadi, unda u ikki ayolning har biriga özining yagona sevgilisi ekanligiga işontiradigan ikkiyuzlama erkakni ijro etdi. 1997-yilda sud buyurgan giyohvand moddalar testidan qoçgandan söng u Los-Anjeles okrugi qamoqxonasida olti oy ötirdi. 1998-yil yanvarida u «U.S. Marşals» filmini suratga oliş uçun qisqa muddatga qamoqdan ozod qilindi. Töliq ozod etilgaç, u sud tomonidan tayinlangan 120 kunlik reabilitatsiya dasturiga kirdi, söng «Black and White» (1999) filmida hujjatli film rejissyorining gey eri Terri Donager rolini ijro etdi. Öşa yili, «Wonder Boys» (2000) filmini suratga oliş davomida huşyorlikni saqlab qolgaç, Downey qayta giyohvandlikka berilib ketdi. Öşa paytda u moliyaviy qiyinçiliklarga duç kelgan va Malibudagi uyini yöqotgan edi. Öşa yili keyinroq, sud buyurgan yana bir giyohvand moddalar testini ötkazmagaç, u yana hibsga olindi. Advokati Robert Şapiro O. J. Simpsonni jinoyat işida muvaffaqiyatli himoya qilgan öşa huquqiy jamoani yiğişiga qaramay, Downeyga Kaliforniya moddalarni suiisteʼmol qilişni davolaş muassasasi va Korkoran davlat qamoqxonasida uç yillik qamoq jazosi tayinlandi. Hibsga olingan paytda Downeyning barça kino loyihalari tugallangan va çiqarilişiga oz qolgan edi. Şuningdek, u NBC animatsion seriali «God, the Devil and Bob» da şayton ovozini beriş uçun yollangan edi, biroq maşğulotlarga kelmagani uçun işdan böşatildi.

Korkoran qamoqxonasida deyarli bir yil ötirgaç, Downey 2000-yilda kutilmaganda 5000 dollarlik garov tölaş şarti bilan ozod qilindi, çunki sudya uning 1996-yildagi dastlabki hibsga olinişidan beri qamoqxonalarda ötkazgan umumiy vaqti muddatidan oldin ozod qilinişga haqli deb topdi. Ozod qilinganidan bir hafta ötib, u «Ally McBeal» teleserialiga yangi sevgilining rolida qöşildi. Bu ijrosi uçun u komediya seriali böyiça Primetime Emmy mukofotining eng yaxşi yordamçi aktyor nominatsiyasiga nomzod böldi va «Series, Miniseries, or Television Film» toifasida Oltin globus mukofotining eng yaxşi yordamçi aktyori nominatsiyasini qölga kiritdi. Keyinçalik Downey öz ijrosini ortiqça baholangan deb atadi va uni özining «giyohvandlik böyiça eng past nuqtasi» deb ataydi. «Ally McBeal»ning birinçi mavsumi tugaşidan oldin, 2000-yilda Şukrona kunida, Downey hibsga olindi: politsiya nomaʼlum 911 qönğiroqqa javob berib, Kaliforniyaning Palm-Springs şahridagi Merv Griffinʼs Hotel and Givençy Spa mehmonxonasidagi xonasini tintuv qildi. U nazorat qilinadigan modda taʼsiri ostida topilgan va kokain hamda valium saqlagani aniqlangan. Agar sudlansa, unga tört yil sakkiz oygaça qamoq jazosi tahdid qilgan bölsa-da, Downey «Ally McBeal»ning kamida yana sakkiz qismida iştirok etişga kelişib oldi.

2001-yil aprel oyida, şartli muddatdan ozod qilingan holda, Downey Culver City şahrida yalang oyoq sargardon yurgan holda Los-Anjeles politsiyasi xodimi tomonidan topildi. U giyohvand modda taʼsirida bölganlikda gumon qilinib hibsga olindi, lekin bir neça soat ötib ozod qilindi, garçi testlar uning qonida kokain borligini tasdiqlagan bölsa ham. Hibsga olingandan söng «Ally McBeal» prodyuserlari sönggi daqiqada matnlarni qayta yoziş va qayta suratga olişni buyurdilar, söngra uni seriyadan işdan böşatdilar, garçi uning qahramoni seriyaning reytingini oşirgan bölsa ham. 2001-yil iyul oyida Downey Palm-Springs ayblovlari böyiça aybini tan olmaslikni tanladi va qamoq jazosidan qutuldi. Örniga u giyohvandlikni davolaş dasturiga yuborildi va Kaliforniyaning 36-taklifi (Proposition 36) böyiça uç yillik sinov muddatiga hukm qilindi; bu taklif zöravonlikka aloqador bölmagan giyohvand moddalar bilan boğliq jinoyatçilarni qamoqxona örniga davolanişga yönaltiriş uçun qabul qilingan edi. U sud tomonidan tayinlangan reabilitatsiya muassasasi «Wavelengths International»da bir yil ötkazdi. Bu vaqtga kelib Downey uysiz qolgan, suğurta uçun juda katta xavf sanalgani sababli iş topa olmagan va bankrotlik arafasida edi.

Beş yillik giyohvandlik, hibsga olinişlar va qayta giyohvandlikdan söng, Downey 2001-yilda töliq tiklaniş uçun iş boşladi. Reabilitatsiyadan keyingi birinçi aktyorlik işi avgust oyida böldi: u Elton Jonning «I Want Love» qöşiği uçun Sem Teylor-Vud rejissyorligidagi videoklipda ovozsiz ijro etdi. Ikki yil ötib, u «Back to Sçool» hamkori Kit Gordon rejissyorligidagi «The Singing Detective» (2003) filmi bilan kinoga qaytdi; bu Mel Gibson uning suğurta garovini tölagaç mumkin böldi. U filmda falaj bölgan, azob çekayotgan va haqiqat bilan xayol örtasida sarson bölib yuradigan pulp roman yozuvçisi Dan Darkni ijro etdi. Film aralaş şarhlar olgan bölsa-da, Downey buni şaxsiy yutuği deb hisobladi. «Gothika» (2003) filmi uçun prodyuser Joel Silver Downeyning maoşining 40 foizini suratga oliş tugagunga qadar uşlab turdi; bu uning giyohvandligi bilan boğliq ehtimoliy muammolardan himoya bölgan edi.

Silver Downeyga Şane Blekning rejissyorlik debyuti bölgan «Kiss Kiss Bang Bang» (2005) komik trillerida boş rolni taʼminladi. Downey ijrosi uçun ijobiy şarhlar oldi: «The Oregonian» gazetasining Mayk Rassel uni «uning eng yoqimli ijrolaridan biri» deb atadi, «The Age» muharriri esa uni «ajoyib komik ijro» deb baholadi. Downey bir qator boş va yordamçi rollarda çiqdi, bir neça yarim mustaqil filmdagi ijrosi bilan alohida eʼtirof topdi. «Good Night, and Good Luck» (2005) filmida u CBS jurnalisti va muharriri rolini ijro etdi, bu rolda u hamkasbi bilan yaşirinça turmuş qurgan edi; bu munosabat tarmoqning xodimlar özaro turmuş qurişini taqiqlovçi siyosati tufayli yaşirilgan edi. Riçard Linklaterning distopik, rotoskop usulida suratga olingan «A Scanner Darkly» (2006) filmida giyohvand qahramon rolini ijro etgani maqtovga sazovor böldi: Travers uning ijrosini «filmning eng yorqin va eng taʼsirçan körinişi» deb atagan, tanqidçi J. Xoberman esa uni öşa yildagi «eng yaxşi ijro» deb hisoblagan. Stiven Şaynberg rejissyorligidagi qisman haqiqiy voqealarga asoslangan «Fur» (2006) dramasida Downeyning qahramoni Diane Arbusning kasbiy hayotiga eng katta taʼsir körsatgan ikki kişi — Lisett Model va Marvin Israel obrazlari birlaştirilgan edi. «Fur» tanqidçilar tomonidan yomon qabul qilindi, ammo ular Downeyning ijrosini maqtaşdi.

2005-yilda Downey «Family Guy» seriali «The Fat Guy Strangler» epizodida Patrik Pyutersçmidt obrazini ovoz berdi. Öşa yili Downey HarperCollins naşriyoti bilan xotiralar kitobini çop etiş böyiça şartnoma imzoladi; u buni hayoti va karerasi haqida oçiq hikoya deb atadi. 2008-yilda u avansni qaytarib berdi va loyihani heç qanday tuşuntirişsiz bekor qildi. 2007-yilda u Devid Finçerning haqiqiy voqealarga asoslangan «Zodiac» sirli trillerida iştirok etdi, unda u Zodiak qotilligi işini yoritgan «San Francisco Çronicle» jurnalisti Pol Eyvery rolini ijro etdi. Downeyning ijrosi tanqidçilar tomonidan maqtovga sazovor böldi: «Tuscaloosa News» muharriri uni uning eng yaxşi ijrolaridan biri deb atadi, tanqidçi Manoxla Dargis esa uning «ijro mahoratining çöqqisida» ekanligini taʼkidladi.

2006-yilda Downey «Iron Man» superqahramon filmida nomi roldagi qahramon rolini olişga tayinlandi. Rejissyor Jon Favro, Downey eng aniq tanlov bölmasa-da, «u bu qahramonning nima bilan yaşaşini tuşundi. U «Toni Stark»da öz hayot tajribasining köp qismini topdi», deb tuşuntirdi. Favro Downeyning tanlanişini qattiq ilgari surdi, çunki u filmning sifatini oşirişi va keng tomoşabinlar qiziqişini uyğotişi mumkinligiga işongan, худди Jonni Depp «Pirates of the Caribbean» seriali uçun qilgani kabi. Rolning jismoniy talablariga javob beriş uçun Downey beş oy davomida yigirma funtdan (töqqiz kilogramm) köproq muşak qöşdi. «Iron Man» 2008-yil 2-mayda AQŞda namoyiş etildi. U 2008-yilning eng köp daromad keltirgan sakkizinçi filmi böldi, 130 million dollarlik işlab çiqariş byudjetiga qarşi butun dunyo böyiça 585 million dollardan ortiq daromad keltirdi.

«Iron Man» filmida Downey Toni Starkni ijro etdi: boy sanoatçi bölib, u öğirlanadi va halokatli raketa qurişga majbur qilinadi, biroq buning örniga u uni superqahramon Temir odamga aylantiradigan zirhli kostyum yasaydi. Film ham, Downeyning ijrosi ham tanqidçilar tomonidan maqtovga sazovor böldi; köpçilik uning obrazini filmning eng yorqin jihati deb hisoblab, aynan şu ijro uni global şuhratga kötarganini taʼkidladi. Ebert yozganidek, «superqahramon filmlarining köpçiligidan bu filmni ajratib turgan kötarilişni taʼminlagan Robert Downey Jr.dir», «Variety»ning retrospektiv maqolasida esa Zak Şarf Downeyning karizmasi «Iron Man»ni ham tanqidiy, ham tijoriy muvaffaqiyatga aylantirganini taʼkidladi. 2008-yil oktabriga kelib Downey roliga ikkita «Iron Man» davomi va «The Avengers» (2012) filmida qayta qatnaşiş uçun şartnoma imzolagan edi; «The Avengers»da Stark qöşiladigan, Marvelning şu nomli komiks seriyasiga asoslangan superqahramonlar jamoasi roli bor edi. U roliga birinçi marta «The Incredible Hulk» (2008) filmida qisqa köriniş bilan qaytdi; bu Marvel Studios taşabbusining bir qismi bölib, u filmlar örtasida uzviylik taʼminlab, bir xil Marvel olamini ekranda namoyiş etişni maqsad qilgan edi.

Downey «Tropic Thunder» filmida Ben Stiller va Jek Blek bilan birga rol öynadi; ulardan birinçisi filmni ham rejissyorlik qildi. Uçala aktyor Gollivudning mubolağali arxetiplarini ijro etadi: Downey özi haqida juda köp öylaydigan, köp Oskar sovrinlari sohibi bölgan avstraliyalik «metod» aktyor Kirk Lazarus rolini öynaydi, u «Tropic Thunder» deb nomlangan haddan taşqari bezatilgan Vyetnam uruşi filmida suratga tuşadi. Afroamerikalik vzvod serjanti Linkoln Osiris obrazini özlaştiriş uçun Lazarus bahsli teri pigmentatsiyasi jarrohligidan ötadi, bu esa Downeydan qora niqob va parik taqişni talab qiladi. 2008-yil avgustida çiqarilgan «Tropic Thunder» AQŞda kassa böyiça birinçi örinni egalladi va ketma-ket uç hafta şu örinni saqlab qoldi; oxir-oqibat butun dunyo böyiça taxminan 90 million dollarlik byudjetga qarşi 195 million dollar daromad keltirdi. Lazarus rolini ijro etgani uçun Downey eng yaxşi yordamçi aktyor böyiça Akademiya mukofotiga nomzod böldi. Keyin u «The Soloist» (2009) biografik filmida Los-Anjeles Times gazetasining kolumnisti Stiv Lopez rolini ijro etdi; Lopez uysiz odamni skripkada virtuoz mahorat bilan çalayotganini kaşf etadi.

Downey Guy Ritçie rejissyorligidagi «Sherlock Holmes» (2009) filmida nomi roldagi detektivni ijro etdi. «The Times» gazetasi boş rol ijroçilarini maqtab, Downeyni «ajoyib» deb atadi va Ritçieni [Jude] Lou bilan «karerasidagi eng yaxşi ijroni» olgani uçun maqtadi, biroq ularning ikki kişilik duet «juda uzun filmni» uşlab turişda qiynalganini taʼkidladi. «Sherlock Holmes» 2009-yilning eng köp daromad keltirgan sakkizinçi filmi böldi va Downeyga «Motion Picture – Musical or Comedy» toifasida eng yaxşi aktyor böyiça Oltin globus mukofotini keltirdi. Downey «Iron Man 2» filmida Starkni qayta ijro etdi; bu «Iron Man»ning rejalaştirilgan ikki davomidan birinçisi edi. 2010-yil maydа AQŞda çiqarilgan film butun dunyo böyiça 623 million dollardan ortiq daromad keltirib, öşa yilning eng köp daromad keltirgan yettinçi filmi böldi. «Iron Man»dan olti oy keyin sodir bölgan film Starkni kuzatib boradi: u texnologiyasini hukumat bilan bölişiş talabini rad etadi va şu bilan birga qasos olişni közlagan olim Ivan Vanko bilan töqnaş keladi. Ebert Downeyning ijrosini «qiziqarli» va «kutilmagan» deb atadi, u «boşqa köpçilik superqahramonlar kabi harakat qilmaydi: unda ruhiy oğirlik va salobat yöq», deb yozgan.

Downeyning 2010-yildagi boşqa kino roli «Due Date» filmida böldi; film AQŞning bir neça joyida, jumladan Corgia, Nyu-Meksiko, Arizona va Kaliforniyada suratga olingan edi. Unda u xotinining rejalaştirilgan kesar kesişi vaqtiga Atlantadan Los-Anjelesga yetib olişga harakat qilayotgan arxitektorni ijro etdi. Film kassada muvaffaqiyatli bölib, 65 million dollarlik byudjetga qarşi 211 million dollardan ortiq daromad keltirdi. Öşa yili Downey va uning xotini Syuzan özlarining «Team Downey» prodyuserlik kompaniyasini oçdilar. Downey 2009-yildagi filmning davomi bölgan «Sherlock Holmes: A Game of Şadows» (2011) filmida Sherlock Holms rolini qayta ijro etdi. «A Game of Şadows»da u özining duşmani professor Moriarti boşçiligidagi fitnani tekşiradi va yaqinlaşib kelayotgan jahon uruşining oldini olişga harakat qiladi. «The Hollywood Reporter» gazetasining Todd Makkarti filmning «köproq maneralarga boy öyinlarini» maqtadi, uning harakatga yönaltirilgan qiliqlari esa «zamonaviy tomoşabinlar didiga töğri keladi».

Downey «The Avengers» (2012) filmida Stark rolini qayta ijro etdi. Filmda Avengerlar Lokini Yerni bosib olişdan töxtatiş uçun yiğiladi; Loki tesseraktdan foydalanib, begona bosqin uçun portal oçişga harakat qiladi. Film ham tanqidiy, ham tijoriy muvaffaqiyat böldi: butun dunyo böyiça 1,52 milliard dollardan ortiq daromad keltirib, barça vaqtlar böyiça eng köp daromad keltirgan uçinçi film böldi. «Iron Man 3» (2013) filmida Stark «Mandarin» nomli terrorist tahdidiga duç keladi, şu bilan birga oldingi voqealarning oqibatlarini bartaraf etadi va duşmanlariga qarşi kuraşiş uçun yangi texnologiya işlab çiqadi. «Iron Man 3» çiqarilgan paytda 1,215 milliard dollar daromad keltirib, barça vaqtlar böyiça eng köp daromad keltirgan beşinçi film böldi. Söng u «The Judge» (2014) filmida Çikago advokatini ijro etdi — bu «Team Downey»ning birinçi işlab çiqarişi edi. U «Avengers: Age of Ultron» (2015) filmida Toni Stark rolini yana ijro etdi; unda Stark Ultronni nuqsonli global mudofaa sunʼiy intellekti sifatida yaratadi, söng Avengerlarni uni töxtatiş uçun yetakçilik qiladi va oxir-oqibat Visionni hayotga keltirişga hamda Ultronni mağlub etişga yordam beradi. «Age of Ultron» 1,405 milliard dollar daromad keltirib, tarixdagi eng köp daromad keltirgan beşinçi film böldi.

«Captain America: Civil War» (2016) filmida Stark Avengerlar ustidan hukumat nazoratini qöllab-quvvatlaydi, Spider-Manni jalb qiladi va Bakki Kapitan Amerikaning ota-onasini öldirganini bilgaç, Kapitan Amerika va Bakki bilan jang qiladi. Stark «Spider-Man: Homecoming» (2017) filmida Spider-Manga mentorlik qilişni davom ettiradi, ikkovlari esa «Avengers: Infinity War» (2018) filmida Doctor Strange bilan birga Titanda Tanosga qarşi kuraşiş uçun birlaşadilar; u yerda Stark Infinity Gauntletni olib taşlaş rejasini işlab çiqadi, şafqatsiz piçoqlaşdan omon qoladi va «Snap» vaqtida ittifoqçilarining yarmi parçalanib ketganini guvohi böladi. U «Avengers: Endgame» (2019) filmida Infinity Toşlarni qaytarib oliş uçun vaqt sayohatini ixtiro qilişga yordam beradi va oxir-oqibat Tanos hamda uning qöşinini yöq qilib, koinotni saqlab qoliş uçun barmoqlarini qisib, öz hayotini qurbon qiladi. «Endgame» butun dunyo böyiça 2 milliarddan ortiq daromad keltirgan birinçi superqahramon filmi böldi va Xitoydagi 2021-yilgi qayta namoyişi tufayli «Avatar» (2009) filmi uni ortda qoldirguniga qadar barça vaqtlar böyiça eng köp daromad keltirgan film böldi.