Only Yesterday

Studio Ghibli asosçilaridan biri va filmning prodyuseri Hayao Miyazaki manga syujeti bilan qiziqqan, lekin bu hikoyani filmga moslaştira olmasligini his qilgan. Biroq ğoya uning xayolida qolib ketgan va u «Qöşnim Totoro» kabi boşqa bolalar filmlarini suratga olayotganda ham şu fikr bilan yurgan. Oxir-oqibat u ğoyasini Takahata bilan bölişgan.

Film Yamagata prefekturasining Yamagata şahridagi Takase tumanida bölib ötadi. Yapon temir yöllarining Senzan liniyasidagi Takase stansiyasi (şuningdek, Yamadera stansiyasi) tasvirlari filmda muhim örin egallaydi. Öşandan beri stansiya qayta qurilgan, lekin uning umumiy körinişi deyarli özgarmagan. Film davomida qahramonlar mahalliy diqqatga sazovor joylarga, jumladan Zao toğidagi kurortga taşrif buyurişadi.

«Only Yesterday»da odatdagi yapon animatsiya uslubidan farqli ölaroq, personajlarning yuz ifodalari va mimikasi yanada realistik. Bunga sabab şu böldiki, avval seyyular öz rollarini yozib olişgan, animatorlar esa faqat şundan keyin animatsiyani aytilgan dialogga moslaştirişgan. Yapon animatsiyasida odatda ovoz odatda keyin yoziladi. Takahata baʼzi dialoglarni seyyular birgalikda yozişini söragan va bu yozuvlardan animatorlar uçun qöllanma sifatida foydalangan. Biroq Taekoning bolaligi sahnalari ovozlar yozilişidan oldin animatsiya qilingan, bu esa ularning anime uslubi bilan ularni örab turgan voyaga yetgan «haqiqat» sahnalari örtasida kontrast yaratadi.

1966-yilda 10 yoşli Taeko bilan böladigan sahnalar manga syujetidan olingan, voyaga yetgan Taeko bilan böladigan sahnalar esa filmning özi uçun maxsus yaratilgan. Takahata epizodik mangani töliq metrajli filmga moslaştirişda qiyinçiliklarga duç kelgan, şu sababli u voyaga yetgan Taekoning qişloqqa borib, Toşioga oşiq bölişini körsatuvçi örab turuvçi hikoya öylab topgan.

Filmda Şarqiy Yevropa mavzusi takrorlanadi, ayniqsa saundtrekda, bu mahalliy hududda hanuzgaça mavjud bölgan dehqonçilik turmuş tarzini va u yapon qişloq hayoti bilan ötkazadigan parallellarni aks ettiradi. Filmda şuningdek Taeko özining sevimli qöğirçoq şousi «Suzuvçi qovoqli orol» (yap. ひょっこりひょうたん島, Hyokkori Hyotanjima) haqida eslaydigan sahna bor. Bu 1964 yildan 1969 yilgaça har ish kuni NHK kanalida efirga uzatilgan haqiqiy qöğirçoq şou edi.

Filmning saundtreki 1991-yil 25-iyulda Tokuma Şoten kompaniyasi tomonidan çiqarilgan. Albom musiqasi bolgar, venger, italyan va rumin tillaridagi bir neça Şarqiy Yevropa qöşiqlaridan iborat.

Filmdagi musiqa Şarqiy Yevropa dehqonçilik turmuş tarzi bilan yapon qişloq hayoti örtasida parallel ötkazadi. Filmda şu hudud xalq qöşiqlari bir neça bor eşitiladi. Masalan, Georghe Zamfir ijodidagi rumin fol‘k janridagi «Frunzuliță Lemn Adus Cântec De Nuntă» qöşiği fermaga keliş kabi manzara sahnalarida bir neça bor ijro etiladi. Filmda venger musiqasi ham yangraydi: Taeko tuşlik qilayotgan sahnada Brahmsning «Venger raqsi № 5» kabi asarlar işlatilgan, Taeko Toşio bilan maşinada ketayotganda esa Márta Sebestyén va Muzsikás ijrosidagi «Teremtés» eşitiladi. Saundtrekda bolgar xalq musiqasi ham işlatilgan. Taeko dalada turganda avval «Dilmano, dilbero», söngra «Malka moma dvori mete» qöşiqlari yangraydi. Bular tipik bolgar xalq qöşiqlari bölib, ikkalasining matni ham filmda kötarilgan mavzular — dehqonlar hayoti va nikoh bilan boğliq.

Film yakunidagi titrlar oxirida «Ai wa Hana, Kimi wa Sono Tane» treki yangraydi. Bu amerikalik qöşiqçi Amanda McBroom ijro etgan «The Rose» qöşiğining yapon tilidagi versiyasi bölib, uni Harumi Miyako Katsu Hoşi tarjimasida ijro etgan.

«Only Yesterday» 1991-yilda Yaponiya kinoprokatida yetakçi böldi va 3,18 mlrd iena yiğdi. Film tanqidçilar tomonidan keng eʼtirof etildi. Amerikalik kino tanqidçisi Roger Ebert Studio Ghibli anime va boşqa asarlari haqidagi esselarida filmga juda ijobiy baho berib, uni «bir xil ayolning 10 va 27 yoşdagi hayoti haqidagi taʼsirçan va melanxolik-meditativ hikoya» deb atagan. The New York Times gazetasining muxbiri Nicolas Rapold filmga ijobiy şarh yozib: «Takahataning manga asosidagi psixologik ötkir filmi voyaga yetgan Taeko nima istaşi va qanday yaşaşni xohlaşini çuqurroq tuşuna borgani sari tobora kuçayib borayotganga öxşaydi», deb yozgan. Kino tanqidçisi va jurnalist Glenn Kenny ham filmga xuddi şunday ijobiy şarh berib: «„Kaguya“ singari, u yapon jamiyatidagi ayollar mavqeiga juda sezgir va empatik munosabatni namoyon etadi, lekin bu özi ham hayajonli sanʼat asaridir», degan.