Qoyadagi baliqça Ponyo

Ponyo (yapon tilida: 崖の上のポニョ, Gake no ue no Ponyo) — Ghibli studiyasi tomonidan 2008-yilda çiqarilgan töliq metrajli anime-film. Ssenariy muallifi va rejissyori Hayao Miyazaki. Bu uning Ghibli studiyasida yaratgan sakkizinçi asari va umuman olganda öninçi filmi.

Ponyo (yapon tilida: ポニョ, ponyo). Uning haqiqiy ismi — Brunhilda. Qizil rangli kiçik baliqça, qudratli sehrgar va dengiz maʼbudasining qizi. Keksa ayollardan birining taʼkidlaşiça, u suv parisi-baliq bölib, tsunami çaqira oladi. Sosukening qonini tatib körgaç, odam böliş qobiliyatini oladi va şundan keyin Sosukega kuçli boğlanib qoladi, ammo agar bola Ponyodan voz keçsa, u dengiz köpikiga aylanadi. U sehr qila oladi. Sehrdan foydalaniş uning kuçlarini sarflaydi şekilli — u birdan uxlab qoladi va uni uyğotiş qiyin böladi. U yaralarni davolay oladi, narsalarni kattalaştira oladi, odamlarni baxtli qila oladi va hatto böron va dovul çaqira oladi. Ponyoning unga öxşaş, ammo mayda, malek kabi önlab baliqça opa-singillari bor.

Ovoz beruvçi: Yuria Nara

Sosuke (yapon tilida: 宗介, Sōsuke) — beş yoşli bola, onasi bilan qoya ustidagi uyda yaşaydi. Masʼuliyatli va halol. Dengiz qirğoqida uy yaqinida Ponyoni topdi va darhol u bilan döst bölib qoldi. U Morze alifbosini biladi va optik telegraf orqali otasi bilan xabar almaşadi.

Ovoz beruvçi: Hiroki Doi

Risa (yapon tilida: リサ) — Sosukening onasi. Kunduzgi parvariş markazida keksalar böyiça katta boşqaruvçi bölib işlaydi. Mehribon va quvnoq, xavf paytida ham ruhini yöqotmaydi. Biroz impulsiv, baʼzan jahli çiqib ketişi mumkin (masalan, Koiçi bilan gaplaşganda).

Ovoz beruvçi: Tomoko Yamaguçi

Koiçi (yapon tilida: 耕一, Kōichi) — Sosukening otasi, Risaning eri. Baliqçilik traleri kapitani. Ehtimol, vaqtining köp qismini dengizda ötkazadi va uyda kam böladi.

Ovoz beruvçi: Kazuşige Nagaşima

Fujimoto (yapon tilida: フジモト) — Ponyoning otasi, janjalkaş, ammo yomon bölmagan sehrgar. Köpinça vahima kötaradi, hissiyotli. Ponyo va boşqa qizlariga ğamxörlik qiladi va ularning onasiga alohida hurmat bilan qaraydi. Uzoq yillar oldin ötib ketgan Dengiz Erasini — yaʼni dengizni odamlar ifloslantirgan vaqtni — “tirik suv” yordamida qaytarişni orzu qiladi. U bir paytlar odam bölganini aytadi, ammo özi odamlarga çidamaydi.

Ovoz beruvçi: Jōji Tokoro

Dengiz maʼbudasi (yapon tilida: グランマンマーレ, gurann mamma:re) — Ponyoning onasi. Juda mehribon ayol. Fujimotodan farqli ölaroq, Ponyoning odam bölişiga qarşi emas va buni uning tanlovi deb hisoblaydi.

Ovoz beruvçi: Yuki Amami

Hayao Miyazaki yangi filmi ustida işni prodyuser Toşio Suzuki unga bolalarga möljallangan film suratga olişni taklif qilgaç boşladi, şuningdek “Harakatlanuvçi qalʼa”ning muvaffaqiyatini qayd etdi. Film haqiqiy va xayoliy taʼsirlarning uyğunligi sifatida öylangan bölib, Ghibli studiyasining boşqa xodimlari tomonidan işlab çiqilgan yangi badiiy va animatsion yondaşuvlarni töliq metrajli filmga joriy etiş istagi bilan töldirilgan edi. 2004 va 2005-yillarda Miyazaki Setonaykay milliy boğidagi qirğoq şahri Tomonouraʼda vaqt ötkazib, uning jamoasi va atrof-muhiti bilan tanişdi. Tomonourадаги tajribasi keyingi filmida körmoqçi bölgan joy turini belgilab berdi. Şu davrda u Natsume Sosekining barça asarlarini öqib çiqdi. Ayniqsa “Darvoza” kitobi uni qiziqtirdi, unda qoya ostida yaşovçi Sosuke ismli qahramon bor edi. Bu unga qahramonlar va joylar haqida aniqroq ğoyalar berdi. Dastlab Miyazaki faqat tölqinlari “yonbağirdagi uydan baland” bölgan böronli dengiz tasvirlangan film konsepsiyasini körib çiqdi. Keyinçalik u Ponyo qahramonini yaratdi, uning ismini esa silliqlik va ğovaklikni tuyğularda aks ettiradigan taqlidiy söz sifatida öylab topdi. Miyazaki töqqiz yoşida qöşnisidan Hans Christian Andersenning “Kiçik suv parisi” kitobini qarzga olganini eslaydi va uni öqiganda boş qahramonning qalbi yöqligi haqidagi asosiy ğoyani qabul qiliş unga qiyin bölganini aytadi.

Dastlabki tayyorgarlik materiallarini tayyorlaşda Miyazaki ijodiy inqirozga duç keldi, şundan söng u Londonʼdagi Tate Britain galereyasiga taşrif buyurdi. U yerda 1852-yilda ingliz rassomi John Everett Millais çizgan “Ofeliya” kartinasi va uning tafsilotlarga eʼtibori uni hayratga soldi. U şunday deb yozdi: “Men öz işimni bu rassomlarning asarlari yonida kambağal deb öyladim. Men şunçaki hayratda qoldim. Öşa paytda menga aniq böldiki, bizning animatsiya uslubimiz avvalgidek davom eta olmaydi”. Öşa vaqtda Miyazakining hamkasbi Katsuya Kondo “House Hunting” (2006) qisqa metrajli filmining animatsiya direktori bölib işlagan. Film 12 daqiqa davom etib, Ghibli muzeyida namoyiş etiş uçun yaratilgan edi. Qisqa metrajli filmda qattiq va sodda çiziqlar hamda asosan qölda çizilgan animatsiya işlatilgan. Qisqa metrajli filmni işlab çiqiş paytida Kondo öxşaş uslubda töliq metrajli film yaratiş imkoniyatini muhokama qildi. Kondo qisqa metrajli film tugagaç, Ghibli studiyasining keyingi töliq metrajli filmida işlaşga rozi böldi, çunki “House Hunting”da qöyilgan ğoyalarni syujetga katta eʼtibor bilan rivojlantiriş imkoniyatini kördi.

“Ponyo”ni işlab çiqariş 2006-yil may oyida boşlandi. Kondo animatsiya böyiça rahbar böldi va loyiha yönalişini belgilovçi maqsadlarni şakllantirişda Miyazaki bilan yaqin hamkorlik qildi, jumladan, butun işlab çiqariş davomida anʼanaviy animatsiyadan foydalanişni. “House Hunting” animatsiyasidagi Kondo tajribasidan foydalanib, “Ponyo” qattiq va sodda çiziqlardan foydalanadi; animatsiyaning asosiy elementlariga urğu berib, film harakat orqali qölda çizilgan animatsiyaning afzalliklarini namoyiş etişga qaratilgan. Sodda uslubga misol sifatida Miyazaki baliqlar tödasida uçayotgan Ponyoni tasvirlagan “Ponyo is Here” nomli rasmi bölib, u “Valkiriyalar parvozi”dan ilhomlangan. U bu kuyni öz xodimlariga yanada elementar uslubga ötiş haqida xat yozayotganda tinglagan. Keyinçalik bu rasm filmdagi sahnaga aylandi. Odatiy işlab çiqarişda yelkanli kema animatsiyasi odatda bitta kadrni çizib, uni kadr böyiça harakatlantirişni öz içiga oladi, bu esa uni oldindan belgilangan perspektiva va yönalişda qotirib qöyadi. Biroq Miyazaki “Ponyo”da paydo böladigan kemalar kadrma-kadr çizilişini xohlardi. Ghibli studiyasining baʼzi avvalgi filmlarida kompyuter grafikasi (CGI) işlatilgan, ulardan eng dastlabkisi “Mononoke malikasi” (1997) bölgan. Biroq “Ponyo” uçun studiyaning kompyuter grafikasi bölimi qölda animatsiyaga ustunlik beriş maqsadida yopildi.

Filmning baʼzi elementlari Richard Wagnerning “Valkiriya” operasidan ilhomlangan. Ponyoning haqiqiy ismi Brunhilda Vagner operasidagi töqqizta afsonaviy valkiriyaning eng kattasiga va Brunhildaga ataylab qilingan işoradir. Musiqa ham Vagner operasiga işoralar qiladi. Sosuke qahramoni Miyazakining beş yoşli öğli Goro Miyazakiga asoslangan.

Miyazaki keyingi filmi “Ponyo”ning davomi bölişini xohlagan edi, ammo uning örniga prodyuser Toşio Suzuki uni “Şamol kötarilmoqda” filmini suratga olişga köndirdi.

2008 — Venetsiya kinofestivalining ikkita mukofoti: Future Film Festival Digital Award — maxsus eʼtirof, Mimmo Rotella fondi mukofoti (ikkalasi ham — Hayao Miyazaki)

2009 — Yaponiya akademiyasining ikkita mukofoti: eng yaxşi animatsion film, eng yaxşi musiqa (Joe Hisaishi)

2009 — Asian Film Awards mukofoti: eng yaxşi kompozitor (Joe Hisaishi)

2008 — Venetsiya kinofestivalining “Oltin şer” mukofotiga nominatsiya (Hayao Miyazaki)

2009 — Asian Film Awards mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi rejissyor (Hayao Miyazaki)

2010 — “Annie” mukofotiga ikkita nominatsiya: rejissura (Hayao Miyazaki), musiqa (Joe Hisaishi)

2010 — Hong Kong Film Award mukofotiga eng yaxşi osiyo filmi uçun nominatsiya