Nausicaä of the Valley of the Wind

Nausikaya – Şamollar vodiysining malikasi (yap. 風の谷のナウシカ, Kaze no tani no Nausika) (Nausika körinişidagi tarjima ham uçraydi) – yapon yozuvçisi, rassomi va kinorejissyori Hayao Miyazaki yozgan va çizgan manga. Yaponiyada manga 1982-yildan 1994-yilgaça Tokuma Şoten naşriyotining Animage jurnalida çop etilgan. Ingliz tiliga tarjimani Viz Media kompaniyasi amalga oşirgan. Syujet kiçik qirollikning malikasi Navsikaya haqida bölib, u postapokaliptik dunyoda boşqa knyazliklar örtasidagi uruşga tortiladi, şu bilan birga insoniyat ekologik halokat xavfi ostida qoladi. Sayohatga çiqib, u sayyorasidagi xalqlar örtasida tinçlik örnatişga, şuningdek, insoniyat va tabiatning tinç-totuv yaşaşiga erişişga intiladi.

1984-yilda manga asosida Top Craft studiyasida xuddi şu nomdagi töliqmetrajli animatsion film suratga olingan. Filmning rejissyori ham Miyazaki bölgan; «Şamollar vodiysining Navsikayasi» uning Ghibli studiyasiga asos bölgan jamoa bilan yaratgan birinçi animatsion filmidir. Film musiqasini Djo Xisaişi yozgan. Personajlarga ovoz berişda Sumi Şimamoto, Goro Naya, Yoji Matsuda, Yoşiko Sakakibara va Iemasa Kayumi iştirok etgan. Film 1984-yil 11-martda çiqarilgan. Ghibli studiyasi taşkil topişidan oldin suratga olingani uçun u studiyaning ilk asarlaridan biri hisoblanadi – çiqqanidan keyin u studiya asarlari töplamlariga, DVD va Blu-ray naşrlariga kiritilgan. Yapониya madaniyat vazirligi tomonidan 2007-yilda ötkazilgan sörovnomaga köra, bu anime barça davrlarning eng yaxşi 50 ta animesi qatoriga kiradi.

Asar Yerda sodir böladi va sanoat sivilizatsiyasini yöq qilgan global uruş – «olov yetti kuni»dan ming yil ötgaç boşlanadi. Sayyoraning suv va quruqlik qobiği jiddiy ifloslangan, lekin insoniyat omon qolgan. Quruqlikning katta qismini ulkan Örmon qoplagan, unda daraxt kattaligidagi zamburuğlar ösadi va zaharli sporalar soçadi. Örmonda mutant haşarotlar yaşaydi, ular orasida ulkan Om (Omu) qönğizlari bor. Odamlar Örmon örtasida joylaşgan kiçik qişloq-knyazliklarda yaşaydi va qolgan resurslar uçun vaqti-vaqti bilan uruş qiladi. Metallarni işlab çiqariş texnologiyasini yöqotgan odamlar uni qayta rivojlantirmagan, metallar töliq yuqori mustahkamlikdagi keramika bilan almaştirilgan; undan sovuq qurollar ham, murakkab mexanizmlar va qurilmalar, jumladan tanklar va uçuvçi apparatlar ham yasaladi. Örmonning eng çekkasida Şamollar vodiysi joylaşgan. Vodiy aholisi şamolga siğinadi: u ularni zaharli sporalardan himoya qiladi, son-sanoqsiz tegirmonlarning parraklarini harakatga keltiradi, yer ostidan energiya va toza suv olişga yordam beradi. Ular tabiat bilan uyğunlikda yaşaşga intiladi va boşqa qirolliklarning nizolarida qatnaşmaslikka harakat qiladi.

Navsikaya (yap. ナウシカ, Nausika) – boş qahramon, Şamollar vodiysining malikasi; mangada haşarotlarning nima haqida gaplaşayotganini tuşuniş qobiliyatiga ega; juda mehribon, sezgir va özini bağişlaydigan qiz. Ona vodiyda u kutilmagan qarorlar qabul qila olişi va yordamga muhtoj har bir kişiga yordam berişga intilişi bilan hurmatga sazovor. U Örmon sirini yagona oçgan va uni boşqalarga aytib bergan. Finalda u Kökka öralgan (Облачённый в голубое) bölib qoladi va qadimiy başoratni amalga oşiradi; Kökka öralgan kişining taqdiri – odamlarni halokatdan qutqariş va ularni yaşil yerlarga olib borişdir.

Ovoz beruvçi: Sumi Şimamoto

Yupa Miralʼd (yap. ユパ・ミラルダ, Yupa Miraruda) – Navsikayaning ustozi, donişmand va sayohatçi; atrofdagi barça davlatlarda eng yaxşi qiliçbozlar sifatida ham tanilgan. Butun umrini Örmon sirini oçişga bağişlagan. Mangada Yupa Dorok qabilasi odamlarining qölida halok böladi, şahzoda Kuşana (Ksiana)ni öz tanasi bilan tösib qöygan holda.

Ovoz beruvçi: Goro Naya

Knyaz Jil (yap. ジル, Jiru) – Navsikayaning otasi, Şamollar vodiysining hukmdori. Avvallari dono hukmdor va jasur jangçi bölgan, ammo zamburuğ sporalari bilan zaharlanişi uni uzoq vaqtdan beri töşakka mixlab qöygan. Anime versiyasida u tolmekiyaliklar tomonidan öldiriladi. Mangada esa tabiiy ölimdan vafot etadi.

Ovoz beruvçi: Mahito Tsujimura

Asber (yap. アスベル, Asuberu) – fizitlar (Pejite şahri) knyazi, olijanob yigit, Lastelning ukasi; malika Ksianing (Kuşananing) floti deyarli butunlay yöq qilingan, ammo keyinçalik uning qiruvçisi urib tuşirilgan.

Ovoz beruvçi: Yoji Matsuda

Ksyana (yap. クシャナ, Kusyana) – tolmekiyaliklar harbiy korpusining qömondoni. Animeda Örmonni yoqib yuborişni xohlaydi va inson «hammaning xöjayini» bölişi kerak deb hisoblaydi. Aqlli, bosiq va mutlaqo şafqatsiz bölmagan qiz. Uning ğayrioddiy taşqi körinişi bor – ikki oyoği va bir qöli haşarotlar tomonidan uzib taşlangan, ularning örnida protezlar örnatilgan. Tolmekiya imperatorining qizi, vorislar navbatida törtinçi örinda turadi. Uçinçi armiyaning qömondoni, askarlari tomonidan sevib hurmat qilinadi. Mangada birinçi tomdagi voqealardan keyin u Navsikayaning sadoqatli hamrohiga aylanadi. Mangada uning heç qanday nuqsoni yöq.

Ovoz beruvçi: Yoşiko Sakakibara

Kurotava (yap. クロトワ, Kurotova) – Ksyananing yaqin xizmatçisi. Mangada Ksyanani isyonga undaş maqsadida yuborilgan josus, ammo uning tomoniga ötgan. Isteʼdodli korvet uçuvçisi va uzoqni köra oladigan strateg.

Ovoz beruvçi: Iemasa Kayumi

Mito (yap. ミト) – knyaz Jil saroyidagi qöriqçilar boşliği; Navsikayani juda yaxşi köradi va har doim uni himoya qilişga intiladi.

Ovoz beruvçi: Içiro Nagai

Lastelʼ (yap. ラステル, Rasuteru) – fizitlar (Pejite şahri) malikasi; tolmekiyaliklar tomonidan asirga olingan, ular undan Titan boşqaruvi sirini bilib olişni maqsad qilgan. Şamollar vodiysi yaqinida tolmekiyaliklar uçiş apparatining halokatida oğir yaralangan va Navsikayaning qölida vafot etgan; ölimidan oldin u Titanni yöq qilişni söragan.

Ovoz beruvçi: Miina Tominaga

Navsikaya – Şamollar vodiysining malikasi; bu davlat voqealar boşlanişidan 300 yil oldin vayron bölgan Eftal qirolligi çekkalarida joylaşgan. Çekka davlatlarning boşliqlari hozir Tolmekiya imperatorining vassallari bölib, unga qöşni Dorok yerlariga qarşi uruşlarda yordam berişga majburdir. Tolmekiyada katta harbiy kuçlar bor, Doroklar esa bosqinçilar kuçini töxtatiş uçun genetik jihatdan özgartirilgan moğorni işlatadi. Ammo qöllanilgandan keyin moğor mutatsiyaga uçraydi va yer böylab tarqalib, haşarotlarni öziga jalb qiladi; ular Doroklarni ham, Tolmekiya aholisini (Torumekiyani) ham öldiradi. Natijada Örmon kengayadi, odamlarni yöq qiladi va yerning katta qismini yaşaş uçun yaroqsiz qiladi.

Om va boşqa örmon haşarotlari moğorning nazoratsiz tarqalişini töxtatiş uçun özlarini qurbon qiladi. Ammo Navsikayani moğor qurol sifatida işlatilgan bölişi mumkinligi bezovta qiladi. Örmonga qilgan safarlaridan keyin u aslida moğor tufayli zaharlangan yer tozalanişini bilib oladi. Örmon bilan uyğunlikda yaşaşni örgangan örmon aholisi Navsikayaga tiklangan Yerning manzarasini körsatadi. Navsikaya Dorok hududiga çuqur kirib boradi va moğorning tarqalişini boşqargan kişilarni topadi. U Ilohiy jangçini topadi, u tufayli Dorok va Tolmekiya qöşinlari bilan töqnaşuvdan qoçadi.

Keyinçalik Navsikaya Doroklarning muqaddas şahri Şuvaga yetib boradi va u yerda sarkofagga – yetti kun olovdan ham oldin mavjud bölgan ulkan monolit inşootga kiradi. U yerda u sanoat davrining sönggi olimlari sivilizatsiya oxiri yaqinlaşayotganini oldindan körganini bilib oladi. Şu sababli ular Örmonni yer tozalansin deb yaratgan, insoniyat ifloslaniş bilan kuraşa olişi uçun inson genlarini özgartirgan, söng kelajakda qayta tiklaniş kunini kutib özlarini sarkofagga qamab qöygan. Biroq ularning insoniyatni doimiy ravişda boşqarişi Navsikayaning tabiiy tartibga bölgan işonçiga zid keladi. U Ilohiy jangçiga öz ajdodlarini yöq qilişni buyuradi, şunda insoniyat eski jamiyatning texnologiyalarisiz yaşaş imkoniyatiga ega böladi.

Şamollar vodiysining malikasi Navsikaya Mive nomli planerda (glayder) uçib, Örmonni tabiatini tuşunişga harakat qilib örganadi. U uning jonzotlari, jumladan ulkan Om haşarotlari bilan muloqot qiladi.

Bir kuni vodiyga uning ustozi, qiliçboz Yupa keladi. Şu keçasi vodiyda Tolmekiya qirolligining yuk kemasi halokatga uçraydi; uni haşarotlar hujumga uçratgan edi. Navsikaya yaralangan şahzoda Lasteni qutqarişga harakat qiladi, ammo u vafot etadi, ölimidan oldin esa Navsikayadan Titan – «olov yetti kuni»ga sabab bölgan biologik qurolning embrioni bor kemani yöq qilişni söraydi. Navsikaya halokatdan keyin qolgan qönğizlardan birini vodiydan olib çiqib ketişga muvaffaq böladi.

Ertasi kuni ertalab Ksyana va uning yordamçisi Kurotava boşçiligidagi Tolmekiya askarlari vodiyga hujum qiladi, Navsikayaning otasini öldiradi va embrionni qölga kiritadi. Otasining ölimini körgan Navsikaya ğazabga tölib, bir neça tolmekiyalik askarni öldiradi, ammo vaziyatga Yupa aralaşadi. Ksyana Titanni tiriltirib, uning yordamida Örmonni yoqib yuborişni niyat qilgan, garçi Navsikayaning buvisi bundan halokatli oqibatlar bölişi mumkinligini ogohlantirsa ham. Tolmekiya qöşinlari Navsikayani va yana beş kişini garovga olib ketib uçib ketadi. Jönab ketişdan oldin Yupa Navsikayaning yaşirin xonasini topadi, u yerda Örmondan olib kelingan ösimliklar gullab turadi. Navsikaya toza tuproqda ösgan ösimliklar zaharli emasligini taʼkidlaydi.

Ksyananing kemalariga fizitlarning qiruvçisi hujum qiladi, u barça kemalarni urib tuşiradi, lekin özi ham urib tuşiriladi. Navsikaya, garovga olinganlar va Ksyana Örmon hududiga qönadi. Navsikaya qiruvçi uçuvçisi va Lastelning ukasi Asberni qidirişga çiqadi. Ikkalasi ham qumli botqoqqa tuşib qoladi va zaharli sporalardan xoli bölgan keng yer osti ğoriga tuşib ketadi. Navsikaya ösimliklar öz-özidan zaharli emasligini, aksinça ular ifloslangan tuproq va suvni tozalaydi va şundan keyin zaharli bölib qolişini tuşunadi.

Navsikaya va Asber Fizitga qaytib, qirollikning haşarotlar tomonidan vayron qilinganini köradi. Yaqin atrofga fizitlardan omon qolganlar qönadi va ular aytadiki, ular atayin haşarotlarni tolmekiyaliklarga qarşi qöygan va endi Titan qayta tiklanmasligi uçun xuddi şuni vodiyga qilmoqçi. Ular Navsikayani garovga oladi va Asberni huşidan ketkazadi. Keyinroq Asber va Lastelning onasi yordamida Navsikaya qoçişga muvaffaq böladi. Uyiga qaytayotganda u fizitlar guruhini köradi, ular Om liçinkasidan foydalanib, ğazablangan haşarotlar tödasini vodiyga jalb qilmoqçi. Tolmekiya jangçilari ularni tanklar va tiriltirilgan Titan yordamida töxtatişga urinadi, ammo befoyda.

Navsikaya liçinkani ozod qiladi, lekin uning kiyimi Om qonida höl bölib, kökka aylanadi. Haşarotlar tödasi tinçlanadi, Omlar oltin rangli tentaklaridan foydalanib Navsikayaning tanasini davolaydi. U uyğonib, oltin tentaklar ustida raqs tuşadi, şu tariqa başorat amalga oşadi. Omlar va Tolmekiya aholisi vodiyni tark etadi, fizitlar esa vodiyda qolib, vayron bölgan binolarni tiklaşga yordam beradi.

Asl manga va animatsion film örtasida maʼlum farqlar bor. Mangani moslaştiriş jarayonida syujet sezilarli darajada qayta işlangan; u birinçi ikki tomga taxminan mos keladi, uning boblari suratga oliş vaqtida allaqaçon tugallangan edi. Masalan, manganing syujetida joylar, ijtimoiy guruhlar va alohida personajlar köproq (xususan, Ksyana va Kurotavaning xarakterlari batafsilroq oçilgan), şuningdek, mangada ekologizm mavzusi aniqroq kuzatiladi. Filmda utopik va diniy qaraşlar mavjud. Mangada Tolmekiyaning siyosiy muammolari, şuningdek Ksyana, uning otasi va akalari örtasidagi ziddiyat bir neça marta eslatiladi. Bu jihatlar yaratuvçilar tomonidan juda murakkab deb topilib, filmga kiritilmagan. Eng muhim farqlardan biri – filmda Doroklar butunlay yöq.

Film syujetiga köra, hikoya boşida vodiyga tolmekiyaliklarning kemasi qulaydi, uning ekipaji Lastelni garovga olgan edi. Mangada bu Örmon ustidan uçayotganda Navsikaya va Mito topadigan fizit qoçqinlarining kemasidir.

Mangada Ksyana boşçiligidagi tolmekiya kemalari vodiyga hujum qilmaydi, balki uning çekkasiga qönadi. Navsikaya ulardan vodiyni tark etişni talab qiladi va askarlardan biri bilan duelga kirişadi, ammo vaziyatga Yupa aralaşadi. Ksyana unga uzr söraydi va askarlari bilan birga vodiyni tark etadi. Jil tirik qoladi, lekin keyinroq kasallikdan vafot etadi (filmda uni tolmekiya askarlari öldiradi). Asosiy farq şundaki, mangada vodiy Tolmekiyaning vassal davlati, filmda esa Tolmekiya taşqi bosqinçi sifatida tasvirlangan, u öz va rahbarlari nazarida olijanob bölgan maqsadlarni közlaydi.

Mangada Navsikaya Tolmekiyaga birgalikda uruşda qatnaşiş uçun qöşilişga rozi böladi. Asber ularning flotiga hujum qilgandan keyin Ksyana janubga harakatni davom ettiradi; filmda u Navsikaya va Mito bilan portlaşdan qoçiş uçun kemani tark etadi. Mangada Örmondan çiqqan Navsikaya va Asberni Doroklar asirga oladi, filmda esa – omon qolgan fizitlar. Syujetda Om oltin tentaklari yordamida Navsikayani öziga kötarib olgan lahza mavjud. Filmda bu voqea yakuniy böladi, mangada esa hikoya davom etadi.

Miyazaki animatsiyadagi kasbiy faoliyatini 1963-yilda boşlagan, universitetni tugatgaç, Toei Animation studiyasida fazaçi (kadrlarni çizuvçi) bölib işga kirgan. Uning hamkasbi, keyinroq dösti bölgan Isao Takahata bilan birga Miyazaki «Okami Şonen Ken» multfilmida işlagan. Hayao Miyazaki suratga olgan birinçi töliqmetrajli film 1979-yilda çiqqan «Kaliostro qalʼasi» bölgan. Bu film 1979-yilda «Mainiti» kino mukofotlari marosimida Ofudji Nobouro mukofotiga sazovor bölgan. Filmning muvaffaqiyati Animage tahririyatining Miyazaki bilan boğlanib, ularning kompaniyasida işlaşni taklif qilişiga sabab böldi. Tahririyat xodimlari bilan uçraşuvlarda Miyazaki özining eskizlarini körsatgan, ular keyinçalik animatsion filmlar yaratişda işlatilişi mumkin edi. Ammo uning film haqidagi barça ğoyalari rad etildi va tahririyat unga manga çizişni taklif qildi. Komikslar sohasida karera orzusi bölgan muallif rozi böldi, faqat şart qöydi: manga keyinçalik ekranlaştiriş uçun möljallanmaydi va u ijodda erkinlikka ega böladi. Şunday qilib, Nausicaä of the Valley of the Wind mangasi yaratila boşlandi. Miyazaki uni yozişni boşladi, çunki öşa paytda aniматор sifatida ishi yöq edi va şuningdek, prodyuser Toşio Suzuki, öşa vaqtda Animage jurnali muharriri bölib, mangaga asoslanmagan animatsion filmlarni moliyalaştira olmasdi. Miyazaki öz eskizlari va asosiy rasmlarini Tokuma Şoten kompaniyasiga taqdim etganida, ular rad etildi. Birinçi bob ustida ish 1981-yil sentyabrda boşlandi, lekin sekin ketdi, çunki Miyazaki şu vaqtda «Buyuk detektiv Xolms» nomli yapon-italiyan qöşma loyihasini ham rejissyorlik qilardi. 1981-yil dekabr sonida Animage asarning birinçi qismi hali töliq tugallanmaganini, ammo naşri keyingi yilning fevralida boşlanişini eʼlon qildi. Eʼlonning rasmida boş qahramon tasvirlangan va asarning asosiy ğoyasi taqdim etilgan edi. Manga 12 yil davomida tanaffuslar bilan yozildi; oxirgi bob 1994-yilda çiqdi. Naşr tugagandan keyin ham Miyazaki bunday hajmdagi asarni örtaça 5 yilda yaratiş mumkin bölganini aytgan. U şuningdek, mangani bunçalik uzun qilişni rejalaştirmaganini va syujet konsepsiyasini istalgan vaqtda tugatiş mumkin böladigan tarzda qurganini aytgan.

Miyazaki mangani A4 formatida çizgan, bu öşa davrdagi boşqa mangalardan kattaroq edi. U siyoh işlatmagan, faqat qalam bilan çizgan. Frederik L. Şodt asar sahifalari mangadan köra frantsuz komikslariga köproq öxşaşini taxmin qilgan. Bundan taşqari, asarda aniq ifodalangan «yapon» elementlari yöq – manganing uslubi köproq örta asrlardagi Yevropani eslatadi.

Yoziş jarayonida Miyazaki boş qahramon uçun bir neça ism körib çiqqan va «Odisseya» poemasidagi yunon malikasi Navsikaya ismida töxtagan, buni u Minoru Kobayashi tarjimasidagi Bernard Evslinning yunon mifologiyasi luğatiga tayangan holda qilgan. Örmonni yaratişda Miyazakiga Yakuşima oroli örmonlari va Sivaş körfazi taʼsir körsatgan.

1982-yil fevralida naşr boşlangandan söng manga muvaffaqiyat qozondi. Öquvçilar mangani qaçon ekranlaştirilişini söray boşladi. Animage boş muharriri Hideo Ogata 5 daqiqalik pilot filmlar seriyasini yaratişni taklif qildi, ammo bu masalani Miyazaki bilan muhokama qilgandan keyin loyiha bekor qilindi. Miyazaki öz badiiy asari asosida 15 daqiqalik OVA yaratişga rozi böldi, ammo Animage tahririyati va Tokuma Şoten rahbari OVAni foydasiz loyiha deb hisoblab, uni töliqmetrajli film suratga olişga köndirişga harakat qilişdi. Dastlab Miyazaki rad etdi, lekin keyinroq rejissyor sifatida iştirok etiş şarti bilan rozi böldi.

Loyihaning dastlabki bosqiçida unga noxohlik bilan Isao Takahata qöşildi va u ijroiy prodyuser böldi. Öşa vaqtda suratga oliş uçun studiya hali tanlanmagan edi. Tokuma Şotenning öz studiyasi yöq edi, şuning uçun taşqi studiya izlaş zarur böldi. Bunday studiya bölib Miyazaki va Takahata tanlagan kiçik Top Craft studiyasi çiqdi, ular xodimlarning badiiy isteʼdodi manganing nozik atmosferasini animatsion filmga ötkazişga yordam beradi deb hisobladilar. Ilgari bu studiya amerikalik Rankin-Bass kompaniyasi bilan birgalikda bir neça animatsion film yaratgan, ulardan eng maşhurlari «Hobbit» va «Oxirgi yakkaşoh» hisoblanadi. Film ustida işni Miyazakining kiçik akasi işlagan Hakuhodo reklama kompaniyasi moliyalaştirdi. Filmni tarqatiş va çiqariş Toei kompaniyasi zimmasiga yuklangan edi.

Ssenariyning birinçi varianti 1983-yil may oxirida yozilgan. U har bir sahnaning mazmunini qisqaça yoritib beradigan eslatmalar töplami edi. Miyazaki, Takahata va ssenariy ustida işlaşda yordam bergan Kazunori Ito bu variantda material juda köpligini aniqlaşdi, agar u qabul qilinsa, film taxminan uç soat davom etardi. Filmning asosiga qöyilgan ikkinçi variant ssenariysini Miyazakining özi yozgan. Ssenariy yozişda unga qiyinçilik tuğilgan, çunki öşa paytda manganing atigi 16 bobi yozilgan edi. Şu sababli u filmning syujetini qayta yönaltirib, asosiy voqealardan biri sifatida Tolmekiyaning Şamollar vodiysiga bostirib kirişini tanlagan va filmga oddiy yakunni öylab topişga majbur bölgan. Keyinçalik rejissyor bu yakunga pisand qilmay munosabatda bölgan. Ssenariy ustidagi ish 3 oy davom etgan.

1983-yil 31-mayda suratga olişga tayyorgarlik boşlandi. Miyazaki filmni dösti, frantsuz rassomi Jan «Myobius» Jiro komikslari taʼsirida yaratgan va uning asarlariga bir neça işorani kiritgan. Filmga musiqa yaratişni Takahata minimalist bastakor Djo Xisaişiga topşirgan. Keyinçalik Xisaişi Miyazakining köplab boşqa filmlari uçun musiqa yozgan. Boş qahramonga ovoz beriş uçun ovoz aktrisasi Sumi Şimamoto taklif qilindi, uning isteʼdodini Miyazaki «Kaliostro qalʼasi» ustida işlagan davrida payqagan, u filmda Klarissa rolini ijro etgan edi.

1983-yil avgustda animatsiya ustida ish boşlandi. Personajlar dizaynini Kazuo Komatsubara işlab çiqdi, u Miyazakining mangasiga tayangan. Filmga taklif qilingan animatorlardan biri keyinçalik «Evangelion» seriali suratga olgan Hideaki Anno böldi. Annoga Titan hujumlarini çiziş topşirilgan edi, Tosio Suzukining fikriça, bu filmdagi «eng yaxşi lahza» bölgan. Ish zöriqqanligi tufayli loyihaga Animage xodimlaridan bir neça kişi qöşildi. Film yaratişda 263 rang va 56078 çizilgan kadr işlatilgan. 9 oy davom etgan «Şamollar vodiysining Navsikayasi» filmi 1984-yil martda çiqdi. Uning byudjeti 1 million dollarga teng edi. Filmda paropank va mutatsiyaga uçragan tabiat manzaralari uyğunlaşgan.

Manga ingliz tiliga dastlab Toren Smit va Dana Lyuis tomonidan tarjima qilingan. Dastlab Smit Starlog jurnali uçun «Warriors of the Wind» (80-yillarda AQŞda çiqarilgan asl filmning sezilarli darajada özgartirilgan versiyasi) filmi haqida maqola yozgan, unda New World Pictures kompaniyasi Miyazaki filmi bilan nima qilganini salbiy baholagan. Maqola Miyazakining diqqatini tortgan, u Smitni uçraşuv uçun Ghibli studiyasiga taklif qilgan. Rejissyor Smitga tegişli Studio Proteus kompaniyasi manganing ingliz tilidagi tarjimasini amalga oşirişini talab qilgan. Smit tarjima işida yordam beriş uçun Dana Lyuisni yollagan. Lyuis professional tarjimon bölib, Newsweek, Analog Science Fiction and Fact va Amazing Stories naşrlarida yozgan. Matnni yoziş va tasvirni retuşlaş uçun Smit Tom Orjexovskini yollagan.

Studio Proteus tarjima, matn yoziş va tasvirni retuşlaş işlarini bajargan; öqiş tartibi ingliz tilida öqiydigan kitobxonlarga qulayroq bölişi uçun çapdan öngga özgartirilgan. Yapon tilidagi asl dialoglar qölda qayta yozilgan, tovuş effektlari tasvirlari öxşaş ingliz tilidagilari bilan almaştirilgan, çiziş uslubi ham şunga moslaştirilgan. Miyazaki bir tanaffusdan keyin mangaga qaytib işlaşni davom ettirganda, asarni yakunlaş uçun Viz kompaniyasi boşqa odamlarni yollagan, ular orasida Matt Thorn va Wayne Truman bor edi.

Miyazakining ijodiga Ursula Le Guinning «Yer dengizi», Jann Mari Leprins de Bomonning «Gözal va hayvon», Brayan Oldissning «Issiqxona», Isaak Azimovning «Tungning kelişi» va Jon R. R. Tolkinning «Uzuklar hukmdori» asarlari taʼsir körsatgan. Şuningdek, muallifga Xeyan davrida sodir böladigan va haşarotlarni sevadigan yoş malika haqida hikoya qiluvçi «Haşarotlarni sevadigan malika» yapon qissasi ham taʼsir qilgan; malika çiroyli kiyimlarni kiyiş va er topişdan köra haşarotlar bilan muloqotni afzal körgan. Bundan taşqari, Miyazakining işiga Richard Korben komiksi Rowlf taʼsir körsatgan, uni u ekranlaştirişni niyat qilgan, ammo rad javobini olgan. Miyazaki öz asarida inson oçközligi dunyoni global halokatga olib kelgan kelajakni tasvirlagan. Ammo odamlar sayyoraning vayron bölişiga olib kelgan uruşdan oldingi xatolarni takrorlaşda davom etadi. Navsikaya ismi va xarakteri «Odisseya» poemasi taʼsirida yaratilgan, u yerda şunday ismli fayaklar malikasi bor edi. Frederik Şodtning fikriça, filmdagi Navsikaya obrazi animeda yoqimli yoş qizning odatiy tasviridir. Mangadan farqli ölaroq, filmning oxiri ança umidbaxş, Navsikaya esa qutqaruvçi rolига köproq mos keladi. Patrik Dreyzen Navsikayaning Ksyananing aksi ekanini taʼkidlagan. Ksyana öz haqligiga işonadi, garçi amalda boşqalarga zarar yetkazsa ham, Navsikaya esa atrofdagilarni oqibatlardan qutqaradi. Şu bilan birga, ikkala qahramonni ham yapon sözi «yasasii» (яп. 優しい, rus. «xuşmuomala, yumşoq, döstona») bilan tavsiflaş mumkin.

Frenk Gerbertning «Dyuna» asari bilan boğliqligi haqida taxmin mavjud bölsa-da, buni tasdiqlovçi dalil berilmagan, faqat «ому» sözi ingliz tilidagi worm (rus. «qurt») sözining böğinlab takrorlanişi ekani bundan mustasno. Miyazaki Minamata körfazining ifloslanişini ham syujetga sezilarli taʼsir körsatgan voqea sifatida eslatgan; u tabiatning atrof-muhit ifloslanişiga qanday javob berişi va gullab-yaşnaşda davom etişi haqida gapirgan. Ian Dyuis-Boyd şunday degan: «Qahramonning sevgi va tuşunişga, hatto fidoyilikka moyilligi uning atrofidagi ziddiyatning mohiyatini özgartiradi va dastlabki notöğri tasavvurlarni yöqotadi». Qahramonlarning zaharlangan yer ostiga kirib borgan sahnalari 1959-yilda suratga olingan Jyul Vernning «Yer markaziga sayohat» romani ekranlaştirilişiga asoslangan edi.

Asarning eng muhim mavzularidan ikkitasi uruşga qarşilik, ekologizm va pasifizmdir. Navsikaya hayotning şaklidan qatʼi nazar qadriga işonadi va öz harakatlari bilan uruşni töxtatadi. Devid Lou va Linda Gudxyu filmda oçközlik, yomon irodа va ogohlantirişlardan boşqa deyarli heç narsa yomon tasvirlanmaganini taʼkidlaganlar. Qörquv nizolarni keltirib çiqaradi, zaharlangan Örmondan qörqiş esa oçközlik va noroziliklarni uyğotadi. Navsikaya odamlarga tabiatni tuşunişga va hurmat qilişni örganişga yordam beradi; tabiat esa tinç yaşaydiganlarga xayrixoh böladi.