The White Ribbon

The White Ribbon (Oq lenta; olmonça: Das weiße Band – Eine deutsçe Kindergesçiçte , „Oq lenta — nemis bolalari haqida hikoya“) — 2009-yilda ekranlarga çiqqan, ssenariy muallifi va rejissori Michael Haneke bölgan nemis detektiv drama filmidir. Oq-qora formatda suratga olingan uşbu kartina Birinçi jahon uruşi arafasida Şimoliy Germaniyadagi qişloqlardan birida yaşovçi aholining hayoti va oilaviy munosabatlaridagi oğir, qoronği jihatlarni oçib beradi. Hanekening sözlariga köra, film „yovuzlikning ildizlari haqida“ hikoya qiladi.

Film 2009-yilgi Cannes kinofestivalida boş mukofot „Oltin palma novdasi“ni qölga kiritdi, keyinçalik esa „Eng yaxşi xorijiy film“ nominatsiyasida „Oltin globus“ mukofotiga loyiq körildi. Şuningdek, 82-Oscar mukofotini topşiriş marosimida ikkita yönalişda „Eng yaxşi xorijiy film“ (Germaniya nomidan) hamda „Eng yaxşi operatorlik ishi“ (Christian Berger) nominatsiyalarida nomzod sifatida iştirok etdi.

Rejissyor Michael Haneke uşbu loyiha ustida ön yildan ortiq vaqt davomida işlaganini taʼkidlagan. Ssenariyning dastlabki variantini u Avstriyaning ORF telekanali uçun mini serial sifatida yozgan edi, biroq beş yil davomida loyihaga mablağ ajratadigan biror hamkor prodyuser topilmagaç, uni töxtatişga majbur bölgan. Keyinçalik loyiha töliq metrajli badiiy film sifatida qayta jonlantirildi va uning işlab çiqariş jarayoniga Avstriyaning „Wega Film“ kompaniyasi boşçilik qildi. Suratga oliş işlarida Germaniyaning „X Filme“, Fransiyaning „Les Films du Losange“ va Italiyaning „Lucky Red“ kinokompaniyalari hamkor prodyuser sifatida iştirok etişdi. Film Avstriya kino instituti, Germaniyadagi mahalliy kino fondlari, Fransiyaning Milliy kinematografiya markazi (CNC) hamda Yevropa Kengaşining „Eurimages“ fondidan moliyaviy kömak oladi. Loyihaning umumiy budjeti taxminan 12 million yevroni taşkil etgan.

Rollar uçun aktyorlarni tanlaş jarayoni olti oy davom etgan bölib, bu davrda 7000 dan ortiq odamlar sinovdan ötkazilgan. Kattalar uçun möljallangan rollariga esa Haneke asosan özi avval birga işlagan aktyorlarni jalb qilgan. Ruhoniy roli dastlab Hanekening bir qança filmlarida suratga tuşgan va 2007-yilda vafot etgan aktyor Ulrich Muhe uçun yozilgan edi, biroq yakunda uşbu rolni rejissyorga şaxsan taniş bölmagan Burghart Klaußner ijro etdi. Ssenariyda çuqur va mazmunli nutqlar (monologlar) köp bölgani sababli, Ssenariy matni murakkab bölgani uçun, aktyorlar tanlovida teatrda katta tajriba orttirgan ijroçilarga eʼtibor qaratildi.

Suratga oliş işlari 2008-yil 9-iyundan 4-sentabrgaça Leipzig, Lyubek, Miçaelisbruç (Dreetz), Netzow (Plattenburg) hamda Dassow (Johannstorf qasri) kabi hududlarda bölib ötgan. Film uçun oq-qora tasvir formatining tanlanişi qisman öşa davr fotosuratlariga öxşatiş, qisman esa tomoşabinni voqealardan biroz uzoqlaştirib, uni xolis kuzatuvçiga aylantiriş maqsad qilingan edi. Şunisi qiziqki, barça sahnalar dastlab rangli formatda tasvirga olinib, keyinçalik montaj jarayonida oq-qora holatga keltirilgan. Operator Christian Berger filmni „Moviecam Compact“ kamerasida „Super 35“ formatida suratga olgan bölib, işni boşlaşdan avval rejissyor Ingmar Bergman va operator Sven Nikvistning oq-qora filmlari uslubini çuqur örgangan. Haneke sahnalardagi muhitni iloji boriça qoronği bölişini istagan. Şu sababli köplab içki sahnalarda faqat moyçiroqlar va şamlardan foydalanilgan. Qoronği sahnalarga qöşimça örnatilgan yoritgiçlar sababli yuzaga kelgan ortiqça soyalar esa suratga olişdan keyingi montaj jarayonida olib taşlangan. Vaholanki, „Eiçwald“ nemis tilida keng tarqalgan joy nomi bölib, töğridan töğri maʼnosi „emanzor“ deganidir.

Filmning jahon premyerasi 2009-yil 21-may kuni 62-Cannes kinofestivalida bölib ötdi. Kinokartina Avstriyada 25-sentabrdan, Germaniyada esa 17-sentabrdan boşlab dastlab çeklangan miqdordagi kinoteatrlarda, 15-oktabrdan esa mamlakat böylab keng miqyosda namoyiş etila boşlandi. AQŞ kinoteatrlarida filmni 30-dekabrdan boşlab „Sony Pictures Classics“ kompaniyasi namoyiş eta boşladi. Suratga oliş jarayonlaridan söng, uşbu asar asli Avstriya yoki Germaniya mahsuloti deb hisoblanişi kerakligi borasida turli bahslar yuzaga keldi. Rejissyor Haneke bu masalaga mutlaqo befarq ekanini bildirib: „Olimpiya öyinlarida medal mamlakatga emas, balki sportçining öziga beriladi“ deya taʼkidlagan. Filmning Germaniya nomidan Oscar mukofotiga taqdim etilişi ham munozaralarga sabab böldi. Xususan, Avstriya kino komissiyasi rahbari Martin Sçweighofer bu qarorga qarşi eʼtiroz bildirdi, çunki uning fikriça, film özining asosiy işlab çiqariş jihatlari böyiça Avstriyaga tegişli edi. Cannes kinofestivalida kartina boş mukofot „Oltin palma novdasi“, Xalqaro kinotanqidçilar federatsiyasi (FIPRESCI) mukofoti hamda maʼnaviy va umuminsoniy qadriyatlarni aks ettirgan filmlarga beriladigan maxsus mukofot eʼtirofiga sazovor böldi. Şuningdek, öşa yilning avgust oyida FIPRESCI yilning eng yaxşi filmi uçun beriladigan Gran-prini ham qölga kiritdi. 2009-yilgi Yevropa kino mukofotlarini topşiriş marosimida kartina „Eng yaxşi film“, „Eng yaxşi rejissyor“ va „Eng yaxşi ssenariy“ nominatsiyalarida ğolib deb topildi. 2010-yil aprelida esa Germaniyaning eng asosiy kino mukofotini topşiriş marosimida (Deutsçer Filmpreis) 10 ta „Lola“ (Lola) mukofotini qölga kiritdi.