1841-yil. Nyu-York ştatining Saratoga Springs şahrida oilasi bilan yaşaydigan erkin qora tanli musiqaçi Solomon Northupni sirk bilan Vaşingtonga gastrollarga taklif qilişadi. Çiqişdan keyin u hamrohlari bilan bayram qiladi, ammo huşiga kelganda zanjirband holda sovuq kamerada yotganini köradi: hamrohlari uni mast qilib, qoçgan qul sifatida topşirgan edi.
Stiv Makkvin suratga olgan bu drama-biografiya Jon Ridlining ssenariysi asosida, Solomon Northupning şu nomli avtobiografiyasiga tayanadi. Boş rollarda Chiwetel Ejiofor, Michael Fassbender va Benedict Cumberbatch ijro etadi. Filmni Plan B Entertainment studiyasi tayyorladi. Premyerasi Telluride kinofestivalida bölib ötdi, AQŞ ekranlariga 2013-yil 8-noyabrda çiqdi. Film Oskar mukofotining uçta haykalçasini qölga kiritdi, ular orasida «Eng yaxşi film» ham bor.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Chiwetel Ejiofor, Michael Fassbender, Benedict Cumberbatch
Steve McQueenrejissyor
Chiwetel Ejioforaktyor
Michael Fassbenderaktyor
Benedict Cumberbatchaktyor
Paul Danoaktyor
Paul Giamattiaktyor
Lupita Nyong'oaktyor
Sarah Paulsonaktyor
Brad Pittaktyor
Hans Zimmerkompozitor·Ensiklopediyadan
12 Years a Slave (ingl. 12 Years a Slave) — rejissyor Stiv Makkvin suratga olgan, ssenariy muallifi Jon Ridli bölgan epik tarixiy drama. Film Solomon Northupning şu nomli avtobiografiyasi asosida suratga olingan. Premyerasi 2013-yil 30-avgustda Telluride kinofestivalida bölib ötdi.
Boş rollarni Chiwetel Ejiofor va Michael Fassbender ijro etadi. «12 Years a Slave» köplab kinotanqidçilar mukofotlarini qölga kiritgan va kinomatbuotning aksariyat qismi tomonidan yilning eng yaxşi filmi deb tan olingan. Bundan taşqari, Metacritic maʼlumotlariga köra, bu yilning eng yuqori baho olgan filmi bölib, rekord darajadagi ijobiy şarhlar töplagan. Rotten Tomatoes maʼlumotlariga köra, ijobiy retsenziyalar soni böyiça film yilda Gravity va Before Midnight filmlaridan keyin 3-örinda turadi.
Film «Oskar-2014» mukofoti uçun asosiy nomzod edi va uçta haykalçaga sazovor böldi, ulardan biri «Eng yaxşi film» nominatsiyasi böyiça edi. «Oltin globus» uçun film rekord darajada yetti nominatsiyada tanlandi va komediya-drama janridagi American Hustle filmi bilan ğalabani bölişdi; ulardan bittasi ğalaba bilan yakunlandi. Britaniya kino akademiyasi filmni önta nominatsiya va ikkita haykalça bilan taqdirladi: «Yilning eng yaxşi filmi» va Ejiofor uçun «Eng yaxşi erkak roli».
3Sujet
1841-yil. Nyu-York ştatining Saratoga Springs şahrida oilasi bilan yaşaydigan erkin qora tanli musiqaçi…
1841-yil. Nyu-York ştatining Saratoga Springs şahrida oilasi bilan yaşaydigan erkin qora tanli musiqaçi Solomon Northupni (Chiwetel Ejiofor) Vaşingtonda sirk bilan gastrollarga taklif qilişadi. Çiqişlardan keyin u hamrohlari bilan birga bayram qiladi. Keyinroq Northup huşini yöqotadi va öziga zanjirband, içki kiyimda, sovuq kameraning polida kelganida, hamrohlari uni mast qilib, qoçgan qul Platt sifatida topşirganini hali bilmaydi; tavsif unga töğri keladi.
Köp ötmay Solomonni kemada Yangi Orleanga olib borişadi, u yerda unga öz ismini unutib, «Platt» laqabiga javob berişni majbur qilişadi. Northupni plantatsiya egasi Uilyam Ford (Benedict Cumberbatch) sotib oladi, u yangi qulga nisbatan ança xayrixoh. Bir munça vaqt ötgaç, Ford Solomonning plantatsiyadagi mehnati uçun minnatdorçilik bildirib, uning musiqiy isteʼdodini bilgani uçun unga skripka sovğa qiladi. Ştatdagi duradgor Jon Tibits (Paul Dano) Northupning ziyoliligi va Ford bilan yaqinligi uçun uni yomon köra boşlaydi.
Bir kuni Tibits bilan Northup örtasidagi keskinlik eng yuqori darajaga yetadi va ular örtasida şiddatli janjal boşlanadi. Tibits döstlari bilan qulni osib öldirmoqçi bölişadi, ammo uni Ford qutqaradi; Ford oxir-oqibat uni Tibitsdan himoya qiliş uçun şafqatsiz plantator Edwin Epps (Michael Fassbender)ga sotiş qaroriga keladi. Epps dindor odam bölib, qullarni haqorat qiliş huquqi Injilda yozilgan deb qatʼiy işonadi.
Epps plantatsiyasida Northup yoş qul Patsey (Lupita Nyonğo) va Eppsning xotini Meri (Sarah Paulson) bilan tanişadi; Meri eriga Patsey tufayli şiddat bilan hasad qiladi. Epps Patseyʼni bir neça bor zörlaydi, öz nikohini «unutib».
Köp ötmay plantatsiyaga paxta qurtlari hujum qiladi. Epps bu zararkunandalarni xudo jazosi, osmon irodasi bilan yuborilgan vabo deb hisoblaydi. U bu falokatni yangi qullarning kelişi bilan boğlaydi va ular unga gusenitsalar bilan ofat keltirgan deb işonib, mavsum tugagunça va dalalar tiklangunça «aybdorlarni» qöşni mulklarga jönatadi. Northup bir plantator töyida skripkaçi sifatida çiqiş qilib, biroz pul topadi; Eppsʼga qaytgaç, bu pulni Saratoga Springsdagi döstlari va oilasiga xat yuborişga sarflaşga qaror qiladi. Xatni sobiq nazoratçi Armsby (Garret Dillahunt) yetkazişga rozi böladi, ammo sirni saqlaş vaʼdasiga xilof ravişda Solomonni Eppsga topşiradi. Northupga plantatorni qoçiş rejasi bölmaganiga işontiriş qiyin keçadi. U öz xonasida xatni köz yoşlari bilan yoqib yuboradi.
Patsey oxirgi darajada umidsizlikka tuşib, Solomondan uni öldirişni söraydi, ammo u rad etadi. Bir kuni u plantatsiyadan ğoyib böladi va qaytgaç, Eppsga sovun oliş uçun borganini aytadi. Ğazabga minib ketgan Epps buyuradi, uni yalanğoç holda ustunga boğlaşadi va Solomonni unga qamçi urişga majbur qiladi.
Patsey asta-sekin soğayadi, Northup esa kanadalik işçi Bass (Brad Pitt) bilan birga paviliyon qurilişida işlay boşlaydi. Bass oppozitsiya vakili ekanini yaşirmay, qullikka nisbatan nafratini oçiq bildiradi. Eppsʼga bunday qaraşlar juda yoqmaydi. Solomon esa Bassda öziga öxşaş odamni topadi, unga öz hikoyasini aytib beradi va döstlariga hujjatlarni yuboriş uçun xat yozişini söraydi. Bass öz hayotini xavf ostiga qöyayotganini tuşunsa-da, rozi böladi.
Bir munça vaqt ötgaç, plantatsiyaga şerif keladi va Northupdan uning avvalgi erkin hayoti haqida bir qator savollar beradi. Suhbatda iştirok etayotgan odam orasida Solomon Saratoga Springsdan tanigan savdogar Parkerni (Rob Steinberg) tanib qoladi. Solomon nihoyat 12 yillik azob-uqubatli qullikdan söng ozodlikka çiqişini anglaydi.
Filmning oxirida Solomon oilasiga qaytadi va şu vaqt içida uning nevarasi tuğilganini, uni bobosi şarafiga Solomon deb ataşganini bilib oladi.
4Yaratilişi
Oldingi rejissyorlik ishi «Şame» filmidan keyin Makkvin qullik haqidagi film ustida işlaşga kirişdi, çunki bu…
Oldingi rejissyorlik ishi «Şame» filmidan keyin Makkvin qullik haqidagi film ustida işlaşga kirişdi, çunki bu «Ikkinçi jahon uruşi yoki Xolokost haqidagi filmlar kabi tabiiy qadam» edi. Rejissyorning buvisi va bobosi Ğarbiy Hindistondan kelgan qullarning avlodlari edi.
Işni boşlaganda Makkvin Solomon Northupning real hikoyasi haqida heç narsa bilmasdi, şuning uçun u şunçaki «öğirlab ketilgan erkin odam haqida film suratga oliş va şu prizma orqali qullikning barça bosqiçlarini körsatiş» qarorini qildi. Rejissyorning rafiqasi unga Northupning avtobiografik kitobini topib berdi, u uni butunlay «yutib yubordi»: «Bu xuddi Anne Frankning kundaligini birinçi marta öqiş kabi edi». Barça tasvirlar Makkvinning boşida edi; u köp vaqtini operator Sean Bobbitt bilan ötkazdi.
Makkvinning sözlariga köra, filmdagi har bir rang nimanidir anglatadi, hatto har bir plantatsiya egasining xarakteri ham alohida ranglar palitrasi bilan ajralib turadi: «Fordning plantatsiyasida ranglar ança şirali. Sudya Tyornerda ranglar kamroq yorqin, ammo iliq. … Solomon Saratogaga qaytadigan sahnalarda ança iliq ranglar işlatilgan».
Brad Pitt filmda deyarli epizodik rolni ijro etdi. Makkvin keyinçalik şaxsan u Pittni işçi Bass rolига tasdiqlamaganini tan oldi, Pitt esa filmda faqat u ham prodyuser bölgani uçun rol öynadi. Filmdagi asosiy yovuz obrazni Makkvinning doimiy va sevimli aktyori Michael Fassbender yaratdi; u oldin ham u bilan «Hunger» va «Şame» loyihalarida işlagan. Rejissyorning aytişiça, Eppsning Patseyʼni kaltaklaş sahnasini suratga oliş paytida Fassbender hissiy zöriqişdan şunçaki huşidan ketgan.
Suratga oliş 2012-yil iyun oyida Luiziana ştatining Yangi Orlean şahrida boşlandi. Suratga oliş joylariga Audubon boği, Felicity plantatsiyasi, Madame Johnʼs Legacy uy-muzeyi, Frantsuz kvartali va Saint Joseph plantatsiyasi kirgan. Asosiy suratga oliş 12-avgustda yakunlandi. Luiziana ştatida suratga oliş paytida juda issiq ob-havo bölib, Makkvin «deyarli huşidan ketdi».
5Prokat
AQŞda film 2013-yil 8-noyabrda keng prokatga çiqdi, Armanistonda, Gretsiyada va Rossiyada — 2013-yil…
AQŞda film 2013-yil 8-noyabrda keng prokatga çiqdi, Armanistonda, Gretsiyada va Rossiyada — 2013-yil 12-dekabrda, Buyuk Britaniya va Irlandiyada — 2014-yil 10-yanvarda, Avstraliya, Makedoniya va Urugvayda — 2014-yil 30-yanvarda.
6Tanqid
Film kritiklar tomonidan juda yuqori baholangan; Rotten Tomatoes agregatori saytida baho 95 % bölib, bu…
Film kritiklar tomonidan juda yuqori baholangan; Rotten Tomatoes agregatori saytida baho 95 % bölib, bu «ijobiy» degani. Filmni professional kritiklar baholagan.
7Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDB8Franşiza tartibida
30 film
9Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «12 лет рабства» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.