2001-yilda rejissyorlar Joshua Oppenheimer va Christine Cynn Indoneziyaga "Globalisation Tapes" filmini suratga oliş uçun kelişgan. Film plantatsiya işçilarining öz kasaba uyuşmasini taşkil etişga urinişi haqida edi. Oppenheimer bu odamlarning intervyusini yozib olişni boşladi va ularning qörquvini sezdi, çunki 1960-yillarda köplab qahramonlarning ota-onalari, buvi-bobolari va boşqa qarindoşlari kommunistik faoliyatda ayblanib, keyin öldirilgan edi. Oppenheimer va Cynn ommaviy qirğinlarning 1965—1966-yillardagi tarixini çuqurroq örganişga kirişdilar. Qotillikda iştirok etganlar orasiga kirib borgaç, Oppenheimerning intervyuçisi uni 2005-yilda Anwar Congo bilan taniştirdi. Terror paytida jallodlarga hamma narsa ruxsat etilgan va bu hammasi jazosiz qolgan bölsa-da (bugun ham köpçilik ularni qahramon deb biladi), şuningdek ularda vijdon azobi yöqligini hisobga olib, rejissyor Joshua Oppenheimer natsizm saboqlarini eslab, özining "qahramonlaridan" sodir etgan vahşiyliklarini özlari qayta tiklaşni söradi:
"Bu filmda men tarixiy misol, genotsid haqida gapirmoqçi emas edim va heç kimga saboq bermoqçi emas edim. Meni şu fakt hayratga soldiki, öz qilmişlarimizning har biriga izoh topiş, hikoya qiliş va öz hikoyalarimiz bilan butunlay boşqaça kontekst yaratiş mumkin. Biz özimizni oqlaganimizda, jinoyatçilarga qançalik yaqin ekanligimizni baʼzan özimiz ham bilmaymiz. Men şu ong bilan ösdim: har qanday siyosat, har qanday özgariş va axloqning maqsadi ötmişdagi dahşatning takrorlanişiga yöl qöymaslikdir. Ammo "boşqa heç qaçon" degan şiorning takrorlanişi özi heç narsani kafolatlamaydi."
Film asosan Indoneziyaning Şimoliy Sumatra şahridagi Medanda 2005-yildan 2011-yilgaça suratga olingan va natijada taxminan 1200 soatlik material töplangan. Filmning dastlabki versiyasini körgan rejissyorlar Werner Herzog va Errol Morris bir neça daqiqa tomoşa qilgaç, ijroçi prodyuserlarga aylanişdi. Filmning mualliflari titrlarda 27 xil lavozimda 49 marta "anonim" sözi bilan körsatilgan, çunki ular hali ham "ölim eskadronlari" qasosidan qörqişadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
3Syujet
1965-yilda Indoneziyada 30-sentabr harakati tomonidan amalga oşirilgan harbiy töntarişdan söng,…
1965-yilda Indoneziyada 30-sentabr harakati tomonidan amalga oşirilgan harbiy töntarişdan söng, harbiylaştirilgan tuzilmalarning jangarilari, jinoyatçilar (premanlar — indoneziyalik gangsterlar) va jamiyatning deklassatsiyalangan qatlamlari bir milliondan ortiq taxmin qilingan kommunistlar, kasaba uyuşma arboblari, etnik xitoylar va ularning oila aʼzolarini öldirdilar. Bularning hammasi yangi diktator Suharto tomonidan, oldingi prezident Sukarnoni ağdarib, bandit-larga qölidan kelgan hamma narsani inʼom qilgan holda sodir etildi. Bu qotilliklar jazosiz qoldi, aybdorlar esa hanuz taʼsirli odamlar bölib, korrupsiyaga botgan siyosatçilarning qöllab-quvvatlaşiga umid qiladilar, "Biznesmenlar va işçilar" populist partiyasidan parlamentga nomzod bölib körsatiladilar va "Pancasila yoşlari" hukumatparvar taşkilotiga aʼzo bölib turadilar. Ulardan biri, bir paytlar kinoteatr çiptalari spekulyanti bölgan Anwar Congoning hisobida yuzlab qotilliklar bor. Qonli voqealardan deyarli yarim asr ötgaç, Anwar va uning hamkorlari ötmişlari haqida gapirib berişga rozi bölişdi. Ular kino işqibozlari, gangster filmlarining muxlislari bölib, ekranda yulduz bölişni xohlaşdi va yarim asr oldingi voqealarni sahnalaştirmoqçi bölişdi, "sahna" kostyumlarini diqqat bilan tanlab, simi bilan samarali böğiş sahnalarini takrorlaşdi. Lekin ular tavba qilişni öylamagan edilar, Oppenheimerning "provokatsiyasi" esa jabrlanuvçilar va qotillar uçun sinovga, inson tabiati va yovuzlikning odatiylik tadqiqiga aylandi.
4Indoneziyada
Filmni Kinofilmlar senzurasi kengaşiga taqdim etmaslik qaroriga kelindi, şunda taqiqlanmaslik uçun.…
Filmni Kinofilmlar senzurasi kengaşiga taqdim etmaslik qaroriga kelindi, şunda taqiqlanmaslik uçun. Premyerani Indoneziyaning davlat taşkiloti Inson huquqlari böyiça milliy komissiya (Komnas HAM) 2012-yil oxirida kinematografistlar, yozuvçilar, huquq himoyaçilari, pedagoglar va genotsid qurbonlariga yordam beradigan taşkilotlar uçun ötkazdi. Keyinroq tomoşabinlar orasidagi köngillilar nusxalarni tarqatdilar va ulardan biriga ega bölgan istalgan kişi filmni çeksiz marta tomoşa qila olardi.
10-dekabrda, Inson huquqlari kunida, namoyişlar kamida 50 ta maydonda, 30 şaharda ötkazildi, har bir joyda 30 dan 600 gaça örin bor edi. Maydonlar sifatida Jakartadagi yirik kinoteatrlar, universitetlar, genotsid qurbonlarining birodarlik qabri, örmondagi ajratilgan joylar va boşqalar xizmat qildi. Markaziy Yavadagi bir namoyiş politsiya talabiga köra töxtatildi; boşqasiga harbiylaştirilgan guruhlar aralaşdi. Indoneziyaning yirik jurnalida "Dunyo Pancasila yoşlarini qoralaydi" nomli maqola çop etilgaç, bandaning 500 aʼzosi uning ofisiga bostirib kirib, boş direktorni kaltakladi. Şunga qaramay, uç oy ötgaç, Pancasila yoşlarining baʼzi vakillari namoyişga kelib, uni muhokama qilişdi, heç qanday tartibsizlik qilmasdan.
2013-yilning may—avgust oylari orasida 29 ta viloyatning 118 ta şahrida 1096 ta DVD disk tarqatildi. 2013-yil 17-avgustda (Indoneziya mustaqilligi kuni) 45 ta ommaviy namoyiş ötkazildi. 2013-yil 30-sentabrda, genotsid qurbonlarini xotirlaş kunida, film faqat indoneziyalik tomoşabinlar uçun bepul onlayn prokat huquqini oldi. Maşhur şaxslarning tavsiyalaridan taşqari, filmning maşhurligiga Twitter va Indoneziya mustaqilligi kuni munosabati bilan lentaga qilingan havolalar ham yordam berdi.
17-dekabrda film YouTubeʼda mavjud böldi.
5Tan olinişi va tanqid
Film butun dunyoda eʼtirof etildi va tanqidga sabab böldi. Rejissyor Joshua Oppenheimer öz filmi haqida…
Film butun dunyoda eʼtirof etildi va tanqidga sabab böldi. Rejissyor Joshua Oppenheimer öz filmi haqida şunday degan:
"Bu Indoneziya tarixidagi eng köp muhokama qilingan film, garçi uni yaşirin ravişda namoyiş etişsa ham. Tomoşabinlar hayratda qolişdi. Xuddi Hans Christian Andersenning ertagidagi kabi: hamma qirol yalanğoç ekanini bilardi, ammo heç kim buni aytişga jurʼat etmasdi. Mamlakatdagi "demokratiya" korrupsiyaga botgan va genotsid ustiga qurilganini, har qanday siyosatçi gangster bölişi mumkinligini hamma bilardi, lekin heç kim buni aytişga jurʼat etmasdi. Hammasi 2012-yil 10-dekabrda, Xalqaro inson huquqlari kunida, "Akt ubiystva" Indoneziyada birinçi marta namoyiş etilganda özgardi. Öşandan beri 95 ta şaharda 300 dan ortiq namoyiş bölib ötdi."
Rotten Tomatoes sayti 132 ta şarh asosida 10 balldan 8,7 ball bilan 95 % reytingni körsatdi. Metacritic saytida film 19 ta şarh asosida 100 balldan 88 ball oldi, bu "umumiy eʼtirof" degani.
6Mukofotlar va nominatsiyalar
Umuman olganda, "Akt ubiystva" filmi 30 dan ortiq mukofot va 50 dan ortiq nominatsiya…
Umuman olganda, "Akt ubiystva" filmi 30 dan ortiq mukofot va 50 dan ortiq nominatsiya töpladi.
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB8Franşiza tartibida
30 film
9Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Акт убийства» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.